
રેલવે કર્મચારીઓ, પેન્શનર્સ અને તેમના પરિવાર માટે પેન્શન સંબંધિત નિયમોમાં મોટો ફેરફાર કરવામાં આવ્યો છે. રેલવે બોર્ડે Rail Service Extraordinary Pension Rules, 2026 ને નોટિફાય કર્યા છે. આ નવા નિયમોએ 1993 ના જૂના પેન્શન નિયમનું સ્થાન લીધું છે. નવી જોગવાઈઓ ખાસ કરીને એવા કેસોમાં પેન્શન અને ફેમિલી પેન્શન સાથે જોડાયેલી છે, જ્યાં કર્મચારીનું મૃત્યુ અથવા દિવ્યાંગતાનો સંબંધ રેલવેની નોકરી સાથે છે.
નવા નિયમો હેઠળ મૃત્યુ અને દિવ્યાંગતા સંબંધિત કેસોને A, B, C તેમજ D એમ ચાર કેટેગરીમાં વહેંચવામાં આવ્યા છે. Category A માં એવા મૃત્યુ કે દિવ્યાંગતા આવે છે, જેનો રેલવે સેવા સાથે કોઈ સીધો સંબંધ નથી. આવા કેસોમાં સામાન્ય પેન્શન નિયમો લાગુ પડશે.
Category B માં રેલવે સેવાના કારણે અથવા સેવા દરમિયાન થયેલી સ્થિતિથી મૃત્યુ કે દિવ્યાંગતા જોડાયેલ છે. Category C માં રમખાણો, હિંસા, ખરાબ હવામાન કે બચાવ કામગીરી જેવી ગંભીર પરિસ્થિતિઓ સમાવિષ્ટ છે.
Category D માં આતંકવાદી હુમલા, યુદ્ધ જેવી પરિસ્થિતિઓ કે દુશ્મનની કાર્યવાહી જેવા સૌથી ગંભીર કેસો રાખવામાં આવ્યા છે. B, C અને D કેટેગરીમાં Extraordinary Pension ની જોગવાઈઓ લાગુ થશે.
નવા નિયમોમાં પરિવાર માટે મળતા પેન્શનની જોગવાઈ કેસની કેટેગરી અનુસાર અલગ છે. Category B માં પાત્ર પરિવારને કર્મચારીના પગારના 60% ફેમિલી પેન્શન તરીકે મળી શકે છે. બીજું કે, Category C અને D માં આ કર્મચારીના પગારના 100% સુધી હોઈ શકે છે.
આ પેન્શન માટે પાત્ર પરિવારમાં વિધવા, આશ્રિત બાળકો, માતા-પિતા અને કેટલીક પરિસ્થિતિઓમાં આશ્રિત ભાઈ-બહેન જોડાઈ શકે છે. ફેમિલી પેન્શનની ન્યૂનતમ રકમ દર મહિને ₹18,000 નક્કી કરવામાં આવી છે.
જો કોઈ રેલવે કર્મચારીને સેવા સંબંધિત કારણોસર દિવ્યાંગતા થાય છે, તો પેન્શનમાં Service Element અને Disability Element જોડાઈ શકે છે. 100% દિવ્યાંગતાની સ્થિતિમાં Category B અને C માટે Disability Element સંબંધિત પગાર અથવા સરેરાશ પગારના 30% થઈ શકે છે, જ્યારે Service Element 50% બરાબર નક્કી કરવામાં આવ્યું છે. દિવ્યાંગતા ટકાવારીના આધારે તેને Broad-banding દ્વારા પણ નક્કી કરી શકાય છે.
નવા નિયમોમાં National Pension System (NPS) થી જોડાયેલા રેલવે કર્મચારીઓ માટે પણ વિશેષ જોગવાઈઓ છે. પાત્ર કર્મચારી દ્વારા 2025 ના NPS નિયમો હેઠળ પસંદ કરેલા વિકલ્પના આધારે સંબંધિત લાભ મળી શકે છે.
આ સિવાય પેન્શન કેસમાં મોડું થવા પર પણ સુરક્ષાની જોગવાઈ કરવામાં આવી છે. વહીવટી વિલંબ અથવા બેદરકારીના કારણે ચૂકવણીમાં વિલંબ થાય તો બાકી રકમ પર વ્યાજ આપવાની જોગવાઈ છે.