Diwali 2026: દિવાળી પછી પૂજાની ચોકી ક્યારે હટાવવી? લક્ષ્મી-ગણેશની મૂર્તિઓથી લઈને પૂજાની સામગ્રીનું શું કરવું?
દિવાળી પર દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની પૂજા કર્યા પછી, લોકો ઘણીવાર વિચારે છે કે પૂજાનું પ્લેટફોર્મ ક્યારે દૂર કરવું અને વપરાયેલી પૂજા સામગ્રીનું શું કરવું.
દિવાળીનો તહેવાર પૂર્ણ થયા બાદ અનેક લોકોના મનમાં એક સવાલ થતો હોય છે કે લક્ષ્મીપૂજા માટે તૈયાર કરેલી પૂજાની ચોકી ક્યારે હટાવવી જોઈએ? પૂજા દરમિયાન સ્થાપિત કરેલી દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની મૂર્તિઓનું શું કરવું અને પૂજામાં ઉપયોગમાં લેવાયેલી સામગ્રીનો નિકાલ કેવી રીતે કરવો? ધાર્મિક માન્યતાઓ અનુસાર, પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ પણ કેટલીક બાબતોનું વિશેષ ધ્યાન રાખવું જરૂરી માનવામાં આવે છે. ખાસ કરીને મૂર્તિઓ, કળશ, નારિયેળ, ફૂલ અને અક્ષત એટલે કે ચોખાના દાણાને યોગ્ય રીતે સાચવવા કે ઉપયોગમાં લેવા જોઈએ. ત્યારે જાણીએ દિવાળી બાદ પૂજાની ચોકી અને પૂજાની સામગ્રી સાથે જોડાયેલી પરંપરાઓ વિશે.
દિવાળી બાદ પૂજાની ચોકી ક્યારે હટાવવી?
ધાર્મિક પરંપરા અનુસાર, દિવાળીની રાત્રે લક્ષ્મી-ગણેશની પૂજા કર્યા બાદ બીજા દિવસે સવારે સ્નાન અને નિત્યકર્મ પૂર્ણ કરીને પૂજાની ચોકી હટાવી શકાય છે. જોકે, કેટલાક પરિવારોમાં ગોવર્ધન પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ જ પૂજાની ચોકી હટાવવાની પરંપરા છે. આથી પોતાના પરિવારની વર્ષોથી ચાલતી આવતી પરંપરાનું પાલન કરી શકાય છે. ચોકી પર સ્થાપિત દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની મૂર્તિઓને શ્રદ્ધાપૂર્વક ઉતારીને ઘરના મંદિરમાં સ્થાન આપવું જોઈએ.
લક્ષ્મી-ગણેશની મૂર્તિઓનું શું કરવું?
દિવાળીની પૂજામાં સ્થાપિત કરવામાં આવેલી દેવી લક્ષ્મી અને ભગવાન ગણેશની મૂર્તિઓને સ્વચ્છ કપડાથી સાફ કરીને ઘરના મંદિરમાં રાખી શકાય છે. જો આ મૂર્તિઓ કાયમી પૂજા માટે સ્થાપિત કરવામાં આવી હોય તો તેને ત્યાં જ રાખવી જોઈએ. જ્યારે પૂજા માટે ઉપયોગમાં લેવાયેલું આસન, કપડું અને અન્ય સામગ્રીને સાફ કરીને યોગ્ય જગ્યાએ સાચવી રાખી શકાય છે.
કળશનું પાણી અને નારિયેળ ક્યાં વાપરવું?
લક્ષ્મીપૂજા દરમિયાન સ્થાપિત કરવામાં આવતા કળશને પવિત્રતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. પૂજા પૂર્ણ થયા બાદ કળશમાં રહેલા પાણીને છોડમાં અર્પણ કરવાની પરંપરા છે. જોકે, પાણીમાં અન્ય કોઈ અયોગ્ય સામગ્રી ભળેલી ન હોવી જોઈએ. કળશ પર મૂકવામાં આવેલું નારિયેળ પરિવારના સભ્યોમાં પ્રસાદ તરીકે વહેંચી શકાય છે.
દિવાળીના દીવા અને વાટનું શું કરવું?
દિવાળીમાં ઘરને પ્રકાશિત કરવા માટે મોટી સંખ્યામાં માટીના દીવા પ્રગટાવવામાં આવે છે. પૂજા બાદ જે દીવા સારી સ્થિતિમાં હોય તેને સાફ કરીને આગામી પૂજા કે શુભ પ્રસંગે ફરી ઉપયોગમાં લઈ શકાય છે. જ્યારે બળી ગયેલી વાટ અને ઘી કે તેલના અવશેષોને વ્યવસ્થિત રીતે અલગ કરીને યોગ્ય જગ્યાએ નિકાલ કરવા જોઈએ.
પૂજામાં વપરાયેલા ચોખા અને અનાજનું શું કરવું?
લક્ષ્મીપૂજામાં ચોખા અને અન્ય અનાજનો ઉપયોગ શુભ માનવામાં આવે છે. પૂજા દરમિયાન ઉપયોગમાં લેવાયેલા સ્વચ્છ ચોખા અને અનાજને કચરામાં ફેંકવાને બદલે પક્ષીઓને ખવડાવી શકાય છે. જોકે, આ અનાજમાં કંકુ, સિંદૂર કે અન્ય કોઈ એવી સામગ્રી ભળેલી ન હોવી જોઈએ, જે પક્ષીઓ કે પ્રાણીઓ માટે નુકસાનકારક સાબિત થાય.
દિવાળી બાદ રોટલી વગાડવાની પરંપરા શું છે?
ઉત્તર ભારત અને બિહારના કેટલાક વિસ્તારોમાં દિવાળી બાદ રોટલી વગાડવાની એક જૂની પરંપરા જોવા મળે છે. ધાર્મિક માન્યતા પ્રમાણે આ વિધિ ઘરમાંથી દરિદ્રતા અને નકારાત્મકતા દૂર કરવાના પ્રતીક તરીકે કરવામાં આવે છે. કેટલીક જગ્યાએ દિવાળીના બીજા દિવસે સવારે આ પરંપરાનું પાલન કરવામાં આવે છે. જોકે, આ વિધિ દરેક પ્રદેશમાં પ્રચલિત નથી અને તેની રીત પણ સ્થાનિક માન્યતાઓ પ્રમાણે અલગ હોઈ શકે છે.
10 નવેમ્બરે થશે ગોવર્ધન પૂજા
આ વર્ષે દિવાળીના બીજા દિવસે ગોવર્ધન પૂજા નહીં થાય. વર્ષ 2026માં ગોવર્ધન પૂજાનો તહેવાર 10 નવેમ્બર, મંગળવારના રોજ મનાવવામાં આવશે. આ દિવસે ભગવાન શ્રીકૃષ્ણની પૂજા કરવામાં આવે છે. પરંપરા મુજબ ગાયના છાણથી ગોવર્ધન પર્વતની પ્રતિકૃતિ બનાવવામાં આવે છે અને ભગવાનને અન્નકૂટનો ભોગ ધરાવવામાં આવે છે. દિવાળી અને ગોવર્ધન પૂજા વચ્ચે તારીખનું અંતર હોવાથી પૂજાની ચોકી ક્યારે હટાવવી તે અંગે પણ પરિવારોમાં અલગ-અલગ પરંપરાઓનું પાલન થઈ શકે છે.
નોંધ: આ લેખમાં આપવામાં આવેલી માહિતી ધાર્મિક માન્યતાઓ અને પરંપરાઓ પર આધારિત છે. અલગ-અલગ પ્રદેશો અને પરિવારોમાં પૂજાવિધિની રીત અલગ હોઈ શકે છે.
આ પણ વાંચો- દિવાળી પર્વે જગવિખ્યાત જામનગરી મુખવાસની વધી માગ, 150 થી વધુ વેરાયટીના મુખવાસે જમાવ્યુ આકર્ષણ
