हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

કાનુની સવાલ: ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ થઈ શકે? જાણો ભારતીય કાયદા હેઠળ શું છે નિયમો

ભારતમાં કોર્ટ મેરેજને કાનૂની માન્યતા આપવામાં આવી છે અને ઘણા યુગલો પરંપરાગત લગ્નની જગ્યાએ કોર્ટ મેરેજનો માર્ગ પસંદ કરે છે. પરંતુ ઘણીવાર લોકોના મનમાં એક સવાલ ઉદ્ભવે છે કે શું માતા-પિતા અથવા પરિવારને જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકાય? આ અંગે ભારતીય કાયદો શું કહે છે તે જાણવું જરૂરી છે.

| Updated on: Jun 16, 2026 | 3:26 PM
Share
ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.

ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.

1 / 6
જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.

જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.

2 / 6
ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.

ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.

3 / 6
ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.

ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.

4 / 6
કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

5 / 6
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

6 / 6

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)

કાનૂની સલાહ લેવા માટે વકીલો પહેલા હકીકતોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી બીજી વ્યક્તિને કહે છે કે કયા ક્રમમાં શું કરવું. કાનુની સલાહ લેવા માટે તમે વકીલનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે નિષ્ણાત અથવા વ્યાવસાયિક સલાહકારનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે ઓનલાઈન કાનૂની સલાહ સેવાઓનો લાભ લઈ શકો છો. તમે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. લીગલ એડવાઈઝની સ્ટોરી વાંચવા માટે  અહીં ક્લિક કરો.

જનરલ નોલેજલીગલ એડવાઈઝવેડિંગ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
આ 7 આવક ટેક્સ-ફ્રી હોય છે ?
આ 7 આવક ટેક્સ-ફ્રી હોય છે ?
FIFA વર્લ્ડ કપ 2026 ના નોકઆઉટ સ્ટેજમાં પહોંચનારી પ્રથમ ટીમ કઈ છે?
FIFA વર્લ્ડ કપ 2026 ના નોકઆઉટ સ્ટેજમાં પહોંચનારી પ્રથમ ટીમ કઈ છે?
એક સમયે પહેરવા માટે બુટ ન હતા, આજે તેની પાસે ગોલ્ડન બોટ જુઓ ફોટો
એક સમયે પહેરવા માટે બુટ ન હતા, આજે તેની પાસે ગોલ્ડન બોટ જુઓ ફોટો
તુલસીના પાન ખાવાના 7 અદભૂત ફાયદા જાણો !
તુલસીના પાન ખાવાના 7 અદભૂત ફાયદા જાણો !
શેફાલી વર્માનો કમાલ, 8 વર્ષ પછી મહિલા T20Iમાં આવું બન્યું
શેફાલી વર્માનો કમાલ, 8 વર્ષ પછી મહિલા T20Iમાં આવું બન્યું
બાથરૂમમાં ખાલી ડોલ રાખવી શુભ કે અશુભ? જાણો વાસ્તુ નિયમ
બાથરૂમમાં ખાલી ડોલ રાખવી શુભ કે અશુભ? જાણો વાસ્તુ નિયમ
Latest Videos View more
નર્મદા ભાજપના આગેવાનોને ગાંધીનગર બોલાવી મોવડીમંડળે ખખડાવ્યા
નર્મદા ભાજપના આગેવાનોને ગાંધીનગર બોલાવી મોવડીમંડળે ખખડાવ્યા
દેશમાં છેલ્લા 12 દિવસથી કેમ આગળ નથી વધતુ નૈઋત્યનું ચોમાસુ ?
દેશમાં છેલ્લા 12 દિવસથી કેમ આગળ નથી વધતુ નૈઋત્યનું ચોમાસુ ?
તમારું સ્વાસ્થ્ય સારું રહેશે, તમે સહેલાઈથી બધાનું ધ્યાન ખેંચી શકશો
તમારું સ્વાસ્થ્ય સારું રહેશે, તમે સહેલાઈથી બધાનું ધ્યાન ખેંચી શકશો
અલ-નીનો સંકટ વચ્ચે ભૂપેન્દ્ર યાદવનું મોટું નિવેદન, જુઓ Video
અલ-નીનો સંકટ વચ્ચે ભૂપેન્દ્ર યાદવનું મોટું નિવેદન, જુઓ Video
મુખ્ય પ્રધાને યુવતીને કહ્યું, તારી જવાબદારી અમારી, જુઓ વીડિયો
મુખ્ય પ્રધાને યુવતીને કહ્યું, તારી જવાબદારી અમારી, જુઓ વીડિયો
ઓપરેશન ડેલ્ટા હન્ટમાં ઝડપાયેલી મહિલાને બચાવવા પતિએ PMને લખ્યો પત્ર
ઓપરેશન ડેલ્ટા હન્ટમાં ઝડપાયેલી મહિલાને બચાવવા પતિએ PMને લખ્યો પત્ર
અંબાલાલ પટેલ હવે નહીં કરે આગાહી?વિરોધ બાદ હવામાન વિભાગે કહી આ મોટી વાત
અંબાલાલ પટેલ હવે નહીં કરે આગાહી?વિરોધ બાદ હવામાન વિભાગે કહી આ મોટી વાત
મોલ, મલ્ટીપ્લેક્સ, હોટેલ, હોસ્પિટલમાં ડિજિટલ લોક હટાવવા આદેશ
મોલ, મલ્ટીપ્લેક્સ, હોટેલ, હોસ્પિટલમાં ડિજિટલ લોક હટાવવા આદેશ
રાજ્યમાં બ્રાન્ડેડ વોશિંગ પાઉડરનું પણ નકલી વેચાણ પકડાયું ! જુઓ Video
રાજ્યમાં બ્રાન્ડેડ વોશિંગ પાઉડરનું પણ નકલી વેચાણ પકડાયું ! જુઓ Video
ભરૂચમાં 25 દિવસના પાણીકાપ પછી 20 જૂનથી બે વાર પાણી મળશે
ભરૂચમાં 25 દિવસના પાણીકાપ પછી 20 જૂનથી બે વાર પાણી મળશે
g clip-path="url(#clip0_868_265)">