हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

Rain Earthy Scent: વરસાદ પડતા જ માટીમાંથી કેમ આવે છે મનમોહક સુગંધ? જાણો તેની પાછળનું વૈજ્ઞાનિક રહસ્ય

વરસાદ પડ્યા પછી માટીમાંથી આવતી મનમોહક સુગંધનું રહસ્ય હવે જાણી લો. Petrichor, બેક્ટેરિયા અને છોડના કુદરતી તેલ સાથે જોડાયેલું છે આ રસપ્રદ વિજ્ઞાન.

| Updated on: Jun 30, 2026 | 9:32 AM
Share
ચોમાસાની પહેલી વરસાદી ઝાપટા પછી હવામાં ફેલાતી માટીની મનમોહક સુગંધ લગભગ દરેક વ્યક્તિને પસંદ હોય છે. ઘણા લોકો આ સુગંધને કુદરતની સૌથી સુંદર ભેટ માને છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તેની પાછળ એક રસપ્રદ વૈજ્ઞાનિક કારણ છુપાયેલું છે?

ચોમાસાની પહેલી વરસાદી ઝાપટા પછી હવામાં ફેલાતી માટીની મનમોહક સુગંધ લગભગ દરેક વ્યક્તિને પસંદ હોય છે. ઘણા લોકો આ સુગંધને કુદરતની સૌથી સુંદર ભેટ માને છે, પરંતુ શું તમે જાણો છો કે તેની પાછળ એક રસપ્રદ વૈજ્ઞાનિક કારણ છુપાયેલું છે?

1 / 8
વરસાદ પછી આવતી આ ખાસ સુગંધને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'પેટ્રિકોર (Petrichor)' કહેવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડ્યો હોય ત્યારે છોડ પોતાના જીવનચક્ર દરમિયાન કેટલીક કુદરતી તેલીય સંયોજનો જમીન અને પથ્થરો પર છોડે છે.

વરસાદ પછી આવતી આ ખાસ સુગંધને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'પેટ્રિકોર (Petrichor)' કહેવામાં આવે છે. વૈજ્ઞાનિકોના જણાવ્યા અનુસાર લાંબા સમય સુધી વરસાદ ન પડ્યો હોય ત્યારે છોડ પોતાના જીવનચક્ર દરમિયાન કેટલીક કુદરતી તેલીય સંયોજનો જમીન અને પથ્થરો પર છોડે છે.

2 / 8
જ્યારે વરસાદના પ્રથમ ટીપાં જમીન પર પડે છે ત્યારે આ કુદરતી તેલ હવામાં ફેલાય છે અને તેની સાથે માટીમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું એક ખાસ રસાયણ પણ ભળી જાય છે. આ બંનેના મિશ્રણથી જ આપણને વરસાદ પછી આવતી વિશિષ્ટ સુગંધનો અનુભવ થાય છે.

જ્યારે વરસાદના પ્રથમ ટીપાં જમીન પર પડે છે ત્યારે આ કુદરતી તેલ હવામાં ફેલાય છે અને તેની સાથે માટીમાં રહેલા સૂક્ષ્મજીવો દ્વારા ઉત્પન્ન થતું એક ખાસ રસાયણ પણ ભળી જાય છે. આ બંનેના મિશ્રણથી જ આપણને વરસાદ પછી આવતી વિશિષ્ટ સુગંધનો અનુભવ થાય છે.

3 / 8
માટીમાં રહેલા એક્ટિનોમાયસિટીસ (Actinomycetes) નામના બેક્ટેરિયા સૂકા વાતાવરણમાં જીવંત રહે છે અને તેઓ જિઓસ્મિન (Geosmin) નામનું કુદરતી રસાયણ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે વરસાદના ટીપાં જમીન સાથે અથડાય છે ત્યારે આ રસાયણ ખૂબ જ નાના હવાના પરપોટા સાથે ઉપર ઉડીને વાતાવરણમાં ફેલાય છે.

માટીમાં રહેલા એક્ટિનોમાયસિટીસ (Actinomycetes) નામના બેક્ટેરિયા સૂકા વાતાવરણમાં જીવંત રહે છે અને તેઓ જિઓસ્મિન (Geosmin) નામનું કુદરતી રસાયણ ઉત્પન્ન કરે છે. જ્યારે વરસાદના ટીપાં જમીન સાથે અથડાય છે ત્યારે આ રસાયણ ખૂબ જ નાના હવાના પરપોટા સાથે ઉપર ઉડીને વાતાવરણમાં ફેલાય છે.

4 / 8
માનવ નાક આ જિઓસ્મિનને અત્યંત ઓછી માત્રામાં પણ સરળતાથી ઓળખી શકે છે, જેના કારણે વરસાદ પછીની સુગંધ એટલી તીવ્ર અને આકર્ષક લાગે છે.

માનવ નાક આ જિઓસ્મિનને અત્યંત ઓછી માત્રામાં પણ સરળતાથી ઓળખી શકે છે, જેના કારણે વરસાદ પછીની સુગંધ એટલી તીવ્ર અને આકર્ષક લાગે છે.

5 / 8
વિજ્ઞાનીઓનું કહેવું છે કે આ સુગંધ માત્ર આનંદદાયક જ નથી, પરંતુ તે કુદરતમાં વરસાદની શરૂઆતનો સંકેત પણ આપે છે. કેટલાક પ્રાણીઓ અને જીવજંતુઓ પણ આ સુગંધના આધારે વરસાદનો અંદાજ લગાવી શકે છે. માનવ મગજ પણ આ સુગંધને સકારાત્મક અનુભવો સાથે જોડે છે, તેથી વરસાદ પછીનું વાતાવરણ લોકોને વધુ શાંત અને તાજગીભર્યું લાગે છે.

વિજ્ઞાનીઓનું કહેવું છે કે આ સુગંધ માત્ર આનંદદાયક જ નથી, પરંતુ તે કુદરતમાં વરસાદની શરૂઆતનો સંકેત પણ આપે છે. કેટલાક પ્રાણીઓ અને જીવજંતુઓ પણ આ સુગંધના આધારે વરસાદનો અંદાજ લગાવી શકે છે. માનવ મગજ પણ આ સુગંધને સકારાત્મક અનુભવો સાથે જોડે છે, તેથી વરસાદ પછીનું વાતાવરણ લોકોને વધુ શાંત અને તાજગીભર્યું લાગે છે.

6 / 8
ખાસ કરીને ઉનાળાની ગરમી બાદ જ્યારે પ્રથમ વરસાદ પડે છે ત્યારે પેટ્રિકોરની અસર વધુ સ્પષ્ટ જોવા મળે છે. સૂકી જમીન પર વરસાદના ટીપાં પડતાં હવામાં સુગંધનું પ્રમાણ વધુ વધી જાય છે, જ્યારે સતત વરસાદ દરમિયાન આ સુગંધ ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગે છે.

ખાસ કરીને ઉનાળાની ગરમી બાદ જ્યારે પ્રથમ વરસાદ પડે છે ત્યારે પેટ્રિકોરની અસર વધુ સ્પષ્ટ જોવા મળે છે. સૂકી જમીન પર વરસાદના ટીપાં પડતાં હવામાં સુગંધનું પ્રમાણ વધુ વધી જાય છે, જ્યારે સતત વરસાદ દરમિયાન આ સુગંધ ધીમે ધીમે ઓછી થવા લાગે છે.

7 / 8
કુદરતનું આ અનોખું વિજ્ઞાન બતાવે છે કે સામાન્ય લાગતી ઘણી ઘટનાઓ પાછળ પણ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયાઓ કાર્યરત હોય છે. વરસાદ પછી માટીની સુગંધ માત્ર એક અહેસાસ નથી, પરંતુ છોડ, બેક્ટેરિયા, વરસાદના ટીપાં અને હવાના સંયોજનથી સર્જાતી એક કુદરતી વૈજ્ઞાનિક ઘટના છે. (All Image Credit Source: Social Media)

કુદરતનું આ અનોખું વિજ્ઞાન બતાવે છે કે સામાન્ય લાગતી ઘણી ઘટનાઓ પાછળ પણ વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયાઓ કાર્યરત હોય છે. વરસાદ પછી માટીની સુગંધ માત્ર એક અહેસાસ નથી, પરંતુ છોડ, બેક્ટેરિયા, વરસાદના ટીપાં અને હવાના સંયોજનથી સર્જાતી એક કુદરતી વૈજ્ઞાનિક ઘટના છે. (All Image Credit Source: Social Media)

8 / 8

આ પણ વાંચો: દવાની ગોળી પરની વચ્ચેની Line શા માટે હોય છે? જાણો સ્કોર લાઇનનું સાચું મહત્વ

જનરલ નોલેજમાવઠું કમોસમી વરસાદસાયન્સ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
એશિયન ગેમ્સમાં આ 4 ખેલાડીઓ પર રહેશે ખાસ નજર
એશિયન ગેમ્સમાં આ 4 ખેલાડીઓ પર રહેશે ખાસ નજર
શું ટામેટાના બીજથી થાય છે કિડની સ્ટોન?
શું ટામેટાના બીજથી થાય છે કિડની સ્ટોન?
સૂરજ પંચોલીનો પરિવાર જુઓ
સૂરજ પંચોલીનો પરિવાર જુઓ
હરમનપ્રીત કૌરે કેપ્ટન તરીકે કેટલી ટ્રોફી જીતી?
હરમનપ્રીત કૌરે કેપ્ટન તરીકે કેટલી ટ્રોફી જીતી?
ભારતીય મહિલા ટીમે 8મી વખત એશિયા કપ જીત્યો, જુઓ ફોટો
ભારતીય મહિલા ટીમે 8મી વખત એશિયા કપ જીત્યો, જુઓ ફોટો
સવારના નાસ્તામાં સામેલ કરો આ 6 પૌષ્ટિક વાનગીઓ
સવારના નાસ્તામાં સામેલ કરો આ 6 પૌષ્ટિક વાનગીઓ
Latest Videos View more
સુરતમાં માછીમાર સમાજે તાપી નદીની વચ્ચોવચ્ચ વિઘ્નહર્તાનું કર્યુ સ્થાપન
સુરતમાં માછીમાર સમાજે તાપી નદીની વચ્ચોવચ્ચ વિઘ્નહર્તાનું કર્યુ સ્થાપન
ગાંધીનગર IIIT કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થીઓનો સુરક્ષા મુદ્દે વિરોધ
ગાંધીનગર IIIT કેમ્પસમાં વિદ્યાર્થીઓનો સુરક્ષા મુદ્દે વિરોધ
વડોદરામાં અઢી ઈંચ વરસાદમાં ₹4 કરોડના ખર્ચે રિપેર કરેલો રોડ ધોવાયો
વડોદરામાં અઢી ઈંચ વરસાદમાં ₹4 કરોડના ખર્ચે રિપેર કરેલો રોડ ધોવાયો
રાજકોટમાં છ દિવસનો પાણીકાપ, નર્મદા પાઇપલાઇન મેન્ટેનન્સને કારણે અસર
રાજકોટમાં છ દિવસનો પાણીકાપ, નર્મદા પાઇપલાઇન મેન્ટેનન્સને કારણે અસર
વડનગરથી વારાણસી બાઇક યાત્રા: અમિત શાહ કરાવશે પ્રસ્થાન
વડનગરથી વારાણસી બાઇક યાત્રા: અમિત શાહ કરાવશે પ્રસ્થાન
બનાસકાંઠામાં વાહનચાલકોની મુશ્કેલી વધી, IRM ના 65 CNG પંપ બંધ
બનાસકાંઠામાં વાહનચાલકોની મુશ્કેલી વધી, IRM ના 65 CNG પંપ બંધ
ભુજમાં ચાલુ વરસાદ વચ્ચે ટ્રાન્સફોર્મરમાં ધડાકા સાથે ભભૂકી આગ-VIDEO
ભુજમાં ચાલુ વરસાદ વચ્ચે ટ્રાન્સફોર્મરમાં ધડાકા સાથે ભભૂકી આગ-VIDEO
ગીર સોમનાથના ઉનામાં ધોધમાર વરસાદથી જળબંબાકાર, ઘરોમાં ઘૂસ્યા પાણી
ગીર સોમનાથના ઉનામાં ધોધમાર વરસાદથી જળબંબાકાર, ઘરોમાં ઘૂસ્યા પાણી
Breaking News : 19 સપ્ટેમ્બરથી ચોમાસું વિદાય લે તેવી શક્યતા
Breaking News : 19 સપ્ટેમ્બરથી ચોમાસું વિદાય લે તેવી શક્યતા
ઈસ્કોન બ્રિજ પર એવો અકસ્માત સર્જાયો કે કારની એરબેગ ખુલી ગઇ, જુઓ Video
ઈસ્કોન બ્રિજ પર એવો અકસ્માત સર્જાયો કે કારની એરબેગ ખુલી ગઇ, જુઓ Video
g clip-path="url(#clip0_868_265)">