हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર

શું તમે ક્યારેય વિચાર્યું છે કે કલાકમાં 60 મિનિટ કેમ હોય છે ? જાણો હજારો વર્ષ જૂનું આ રહસ્ય

એક મિનિટમાં 60 સેકન્ડ અને એક કલાકમાં 60 મિનિટ હોય છે, આ તો આપણે જાણીએ છીએ. પરંતુ આ રીતે સમયને માપવાની પદ્ધતિ કેવી રીતે શરૂ થઈ અને તેની પાછળ શું ઇતિહાસ છે, તે જાણવું પણ રસપ્રદ છે.

| Updated on: Apr 01, 2026 | 7:08 PM
Share
આપણે બધા ઘડિયાળ વાંચતા શીખીએ છીએ, પણ કદાચ ધ્યાન નથી આપતા કે એક કલાકમાં 60 મિનિટ અને એક મિનિટમાં 60 સેકન્ડ કેમ હોય છે, 100 કેમ નહીં. આજે આપણે 10 આધારિત ગણિત પદ્ધતિ વાપરીએ છીએ, છતાં સમય 60 ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં સુમેરિયન સંસ્કૃતિએ 60 આધારિત ગણતરી પદ્ધતિ વિકસાવી હતી, જે સરળ ગણતરી માટે અનુકૂળ હતી. એ જ પદ્ધતિ આજે પણ સમય માપવામાં ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે.

આપણે બધા ઘડિયાળ વાંચતા શીખીએ છીએ, પણ કદાચ ધ્યાન નથી આપતા કે એક કલાકમાં 60 મિનિટ અને એક મિનિટમાં 60 સેકન્ડ કેમ હોય છે, 100 કેમ નહીં. આજે આપણે 10 આધારિત ગણિત પદ્ધતિ વાપરીએ છીએ, છતાં સમય 60 ભાગોમાં વહેંચાયેલો છે. તેનું મુખ્ય કારણ એ છે કે હજારો વર્ષ પહેલાં સુમેરિયન સંસ્કૃતિએ 60 આધારિત ગણતરી પદ્ધતિ વિકસાવી હતી, જે સરળ ગણતરી માટે અનુકૂળ હતી. એ જ પદ્ધતિ આજે પણ સમય માપવામાં ઉપયોગમાં લેવાઈ રહી છે.

1 / 7
અમે રોજિંદા જીવનમાં ખાવાનું, કામ, અભ્યાસ કે ઊંઘ જેવી બધી બાબતો સમય મુજબ કરીએ છીએ, એટલે સમયનું મહત્વ ખૂબ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે દિવસમાં 24 કલાક, કલાકમાં 60 મિનિટ અને મિનિટમાં 60 સેકન્ડ હોય છે, પરંતુ આ પદ્ધતિ કોઈ એક દિવસમાં બની નથી. તે ઘણા વર્ષો દરમિયાન પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ દ્વારા વિકસિત થઈ છે. ( Credits: AI Generated )

અમે રોજિંદા જીવનમાં ખાવાનું, કામ, અભ્યાસ કે ઊંઘ જેવી બધી બાબતો સમય મુજબ કરીએ છીએ, એટલે સમયનું મહત્વ ખૂબ છે. આપણે જાણીએ છીએ કે દિવસમાં 24 કલાક, કલાકમાં 60 મિનિટ અને મિનિટમાં 60 સેકન્ડ હોય છે, પરંતુ આ પદ્ધતિ કોઈ એક દિવસમાં બની નથી. તે ઘણા વર્ષો દરમિયાન પ્રાચીન સંસ્કૃતિઓ દ્વારા વિકસિત થઈ છે. ( Credits: AI Generated )

2 / 7
લગભગ 5,000 વર્ષ પહેલાં મેસોપોટેમિયામાં રહેતા લોકો સમય અને ગણિતમાં આગળ હતા. તેમણે 60 આધારિત ગણતરી પદ્ધતિ વિકસાવી હતી. દિવસને નાના ભાગોમાં વહેંચવા માટે તેમણે 12 અને 60 નો ઉપયોગ કર્યો. તેમને પૃથ્વીનું વિજ્ઞાન ખબર ન હોવા છતાં, તેમણે દિવસ અને રાતને 12-12 ભાગોમાં વહેંચી દીધા, જે આજની સમય પદ્ધતિનું આધાર બન્યું. ( Credits: AI Generated )

લગભગ 5,000 વર્ષ પહેલાં મેસોપોટેમિયામાં રહેતા લોકો સમય અને ગણિતમાં આગળ હતા. તેમણે 60 આધારિત ગણતરી પદ્ધતિ વિકસાવી હતી. દિવસને નાના ભાગોમાં વહેંચવા માટે તેમણે 12 અને 60 નો ઉપયોગ કર્યો. તેમને પૃથ્વીનું વિજ્ઞાન ખબર ન હોવા છતાં, તેમણે દિવસ અને રાતને 12-12 ભાગોમાં વહેંચી દીધા, જે આજની સમય પદ્ધતિનું આધાર બન્યું. ( Credits: AI Generated )

3 / 7
મેસોપોટેમિયાના લોકોએ 60 નંબર પસંદ કર્યો કારણ કે તેઓ આંગળીઓથી ગણતરી કરતા હતા. એક હાથની આંગળીઓની ગાંઠો ગણીને તેઓ 12 સુધી પહોંચતા અને બીજા હાથની 5 આંગળીઓથી તેને ગણતા, એટલે 12 × 5 = 60 થાય. આ રીતે તેઓ સરળતાથી 60 સુધી ગણતરી કરી શકતા. 60 એવી સંખ્યા છે જેને ઘણા આંકડાથી સરળતાથી ભાગી શકાય છે, એટલે ખગોળશાસ્ત્ર અને વેપારમાં ગણતરી સરળ બની. આ કારણે જ એક કલાકમાં 60 મિનિટનો નિયમ બન્યો. ( Credits: AI Generated )

મેસોપોટેમિયાના લોકોએ 60 નંબર પસંદ કર્યો કારણ કે તેઓ આંગળીઓથી ગણતરી કરતા હતા. એક હાથની આંગળીઓની ગાંઠો ગણીને તેઓ 12 સુધી પહોંચતા અને બીજા હાથની 5 આંગળીઓથી તેને ગણતા, એટલે 12 × 5 = 60 થાય. આ રીતે તેઓ સરળતાથી 60 સુધી ગણતરી કરી શકતા. 60 એવી સંખ્યા છે જેને ઘણા આંકડાથી સરળતાથી ભાગી શકાય છે, એટલે ખગોળશાસ્ત્ર અને વેપારમાં ગણતરી સરળ બની. આ કારણે જ એક કલાકમાં 60 મિનિટનો નિયમ બન્યો. ( Credits: AI Generated )

4 / 7
60 એક એવી સંખ્યા છે જેને ઘણા નાના આંકડાથી સરળતાથી ભાગી શકાય છે, એટલે સમય અને વસ્તુઓને ભાગોમાં વહેંચવું સહેલું બનતું હતું. તેથી પ્રાચીન વેપારીઓ અને ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે 60 બહુ અનુકૂળ સાબિત થયો. ત્યારબાદ પ્રાચીન ઇજિપ્તના લોકોએ સૂર્યના પડછાયાના આધાર પર દિવસને 12 કલાક દિવસના પ્રકાશ અને 12 કલાક રાત્રિમાં વહેંચ્યો, એટલે કુલ 24 કલાકની પદ્ધતિ શરૂ થઈ. ( Credits: AI Generated )

60 એક એવી સંખ્યા છે જેને ઘણા નાના આંકડાથી સરળતાથી ભાગી શકાય છે, એટલે સમય અને વસ્તુઓને ભાગોમાં વહેંચવું સહેલું બનતું હતું. તેથી પ્રાચીન વેપારીઓ અને ખગોળશાસ્ત્રીઓ માટે 60 બહુ અનુકૂળ સાબિત થયો. ત્યારબાદ પ્રાચીન ઇજિપ્તના લોકોએ સૂર્યના પડછાયાના આધાર પર દિવસને 12 કલાક દિવસના પ્રકાશ અને 12 કલાક રાત્રિમાં વહેંચ્યો, એટલે કુલ 24 કલાકની પદ્ધતિ શરૂ થઈ. ( Credits: AI Generated )

5 / 7
શરૂઆતમાં 24 કલાકની પદ્ધતિ બધે સ્વીકારાઈ નહોતી અને લોકો પોતાની જરૂર મુજબ સમય માપતા હતા. પછી યુરોપમાં યાંત્રિક ઘડિયાળો આવ્યા પછી સમય માપવું સરળ અને ચોક્કસ બન્યું. 17મી સદીમાં સેકન્ડનું સચોટ માપન શરૂ થયું અને 60 સેકન્ડની પદ્ધતિ સ્થિર થઈ ગઈ. ત્યારબાદ ગેલિલિયો અને ક્રિશ્ચિયન હ્યુજેન્સે લોલક ઘડિયાળો બનાવી સમય માપનને વધુ સચોટ બનાવ્યું. ( Credits: AI Generated )

શરૂઆતમાં 24 કલાકની પદ્ધતિ બધે સ્વીકારાઈ નહોતી અને લોકો પોતાની જરૂર મુજબ સમય માપતા હતા. પછી યુરોપમાં યાંત્રિક ઘડિયાળો આવ્યા પછી સમય માપવું સરળ અને ચોક્કસ બન્યું. 17મી સદીમાં સેકન્ડનું સચોટ માપન શરૂ થયું અને 60 સેકન્ડની પદ્ધતિ સ્થિર થઈ ગઈ. ત્યારબાદ ગેલિલિયો અને ક્રિશ્ચિયન હ્યુજેન્સે લોલક ઘડિયાળો બનાવી સમય માપનને વધુ સચોટ બનાવ્યું. ( Credits: AI Generated )

6 / 7
ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ દરમિયાન સમયને 10 આધારિત બનાવવાનો પ્રયાસ થયો હતો, જેમાં દિવસને 10 કલાક અને દરેક કલાકને 100 મિનિટમાં વહેંચાયો હતો. પરંતુ આ પદ્ધતિ ઉપયોગમાં મુશ્કેલ લાગી, તેથી તેને જલ્દી છોડવામાં આવી અને ફરીથી 60 આધારિત સમય પ્રણાલી સ્વીકારી લેવામાં આવી. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.) ( Credits: AI Generated )

ફ્રેન્ચ ક્રાંતિ દરમિયાન સમયને 10 આધારિત બનાવવાનો પ્રયાસ થયો હતો, જેમાં દિવસને 10 કલાક અને દરેક કલાકને 100 મિનિટમાં વહેંચાયો હતો. પરંતુ આ પદ્ધતિ ઉપયોગમાં મુશ્કેલ લાગી, તેથી તેને જલ્દી છોડવામાં આવી અને ફરીથી 60 આધારિત સમય પ્રણાલી સ્વીકારી લેવામાં આવી. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.) ( Credits: AI Generated )

7 / 7

જનરલ નોલેજમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, વર્તમાન બાબતો સહિતના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જનરલ નોલેજની સારી સમજ હોવી જરૂરી છે, કારણ કે તે તમને વિશ્વની ઘટનાઓથી અપડેટ રાખે છે. અહીંયા દરરોજ અવનવી બાબતોની સ્ટોરી તમને જાણવા મળશે. તમારૂ નોલેજ વધારવા માટે જનરલ નોલેજના ટોપિકને ફોલો કરતા રહો.

જનરલ નોલેજલાઈફ સ્ટાઈલ જીવનશૈલી
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
Watermelon: ઉનાળાનું ફળ તરબૂચ છે હેલ્ધી, જાણો તેમાં રહેલા વિટામિનની માહિતી
Watermelon: ઉનાળાનું ફળ તરબૂચ છે હેલ્ધી, જાણો તેમાં રહેલા વિટામિનની માહિતી
કઈ આદતો Body Pain વધારી શકે છે?
કઈ આદતો Body Pain વધારી શકે છે?
Weight Loss: વજન ઘટાડવા માટે નાસ્તામાં ચણા ખાવા કે મખાના?
Weight Loss: વજન ઘટાડવા માટે નાસ્તામાં ચણા ખાવા કે મખાના?
કયું જ્યુસ પાચન સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે?
કયું જ્યુસ પાચન સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે?
આ ફળો હંમેશા છાલ સાથે ખાઓ, વિટામીનનો ભંડાર છે
આ ફળો હંમેશા છાલ સાથે ખાઓ, વિટામીનનો ભંડાર છે
રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે ત્યારે કયા લક્ષણો દેખાય છે?
રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે ત્યારે કયા લક્ષણો દેખાય છે?
Latest Videos View more
કલ્યાણ પુષ્ટિ હવેલી ખાતે મહાપ્રભુજીની ભવ્ય શોભાયાત્રા યોજાઈ
કલ્યાણ પુષ્ટિ હવેલી ખાતે મહાપ્રભુજીની ભવ્ય શોભાયાત્રા યોજાઈ
અમદાવાદના બિલ્ડર દશરથ પટેલની જમીન છેતરપિંડી કેસમાં ધરપકડ
અમદાવાદના બિલ્ડર દશરથ પટેલની જમીન છેતરપિંડી કેસમાં ધરપકડ
જસદણમાં હાથથી ઉખડ્યો નવો રોડ; તંત્રની પોલ ખોલતા સ્થાનિકો
જસદણમાં હાથથી ઉખડ્યો નવો રોડ; તંત્રની પોલ ખોલતા સ્થાનિકો
કોંગ્રેસની એક ભૂલથી ગણદેવીમાં ભાજપનું કમળ ખીલ્યું
કોંગ્રેસની એક ભૂલથી ગણદેવીમાં ભાજપનું કમળ ખીલ્યું
ખુશખબર... કેસર કેરીના રસિયાઓ માટે; ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે હરાજી
ખુશખબર... કેસર કેરીના રસિયાઓ માટે; ટૂંક સમયમાં શરૂ થશે હરાજી
'વિસનગરમાં વિકાસના નામે માત્ર મીંડું', BJPના કાર્યકર્તાએ સ્વીકાર્યું
'વિસનગરમાં વિકાસના નામે માત્ર મીંડું', BJPના કાર્યકર્તાએ સ્વીકાર્યું
ગોતામાં ખાડામાં ખાબકી AMTS; ચૂંટણી ટાણે તંત્રની પોલ ખુલી
ગોતામાં ખાડામાં ખાબકી AMTS; ચૂંટણી ટાણે તંત્રની પોલ ખુલી
સુરતમાં વિકાસના ફળથી વંચિત મતદારોએ ચૂંટણી બહિષ્કારની કરી જાહેરાત
સુરતમાં વિકાસના ફળથી વંચિત મતદારોએ ચૂંટણી બહિષ્કારની કરી જાહેરાત
સુરતમાં પ્રસાદના નામે આખા પરિવારને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ
સુરતમાં પ્રસાદના નામે આખા પરિવારને ખતમ કરવાનો પ્રયાસ
છેલ્લી ઘડીએ ઉમેદવાર બદલી નાંખ્યા, જુઓ વીડિયો
છેલ્લી ઘડીએ ઉમેદવાર બદલી નાંખ્યા, જુઓ વીડિયો
g clip-path="url(#clip0_868_265)">