हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

કાનુની સવાલ: ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ થઈ શકે? જાણો ભારતીય કાયદા હેઠળ શું છે નિયમો

ભારતમાં કોર્ટ મેરેજને કાનૂની માન્યતા આપવામાં આવી છે અને ઘણા યુગલો પરંપરાગત લગ્નની જગ્યાએ કોર્ટ મેરેજનો માર્ગ પસંદ કરે છે. પરંતુ ઘણીવાર લોકોના મનમાં એક સવાલ ઉદ્ભવે છે કે શું માતા-પિતા અથવા પરિવારને જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકાય? આ અંગે ભારતીય કાયદો શું કહે છે તે જાણવું જરૂરી છે.

| Updated on: Jun 16, 2026 | 3:26 PM
Share
ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.

ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.

1 / 6
જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.

જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.

2 / 6
ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.

ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.

3 / 6
ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.

ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.

4 / 6
કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

5 / 6
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

6 / 6

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)

કાનૂની સલાહ લેવા માટે વકીલો પહેલા હકીકતોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી બીજી વ્યક્તિને કહે છે કે કયા ક્રમમાં શું કરવું. કાનુની સલાહ લેવા માટે તમે વકીલનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે નિષ્ણાત અથવા વ્યાવસાયિક સલાહકારનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે ઓનલાઈન કાનૂની સલાહ સેવાઓનો લાભ લઈ શકો છો. તમે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. લીગલ એડવાઈઝની સ્ટોરી વાંચવા માટે  અહીં ક્લિક કરો.

જનરલ નોલેજલીગલ એડવાઈઝવેડિંગ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
ચોમાસા દરમિયાન ACને 'ડ્રાય મોડ' પર ચલાવવું કેટલું ફાયદાકારક, જાણો
ચોમાસા દરમિયાન ACને 'ડ્રાય મોડ' પર ચલાવવું કેટલું ફાયદાકારક, જાણો
પોતાના જન્મદિવસ પર સદી ફટકારનાર ક્રિકેટરો
પોતાના જન્મદિવસ પર સદી ફટકારનાર ક્રિકેટરો
માથાથી લઈને પેટ સુધી, આ 8 તકલીફોમાં ખાઓ આ સુપરફૂડ!
માથાથી લઈને પેટ સુધી, આ 8 તકલીફોમાં ખાઓ આ સુપરફૂડ!
રોનાલ્ડોના પહેલા બાળકની માતા કોણ છે?
રોનાલ્ડોના પહેલા બાળકની માતા કોણ છે?
8 કલાકથી ઓછી ઊંઘ લેવાથી થઈ શકે છે આ 5 બીમારી !
8 કલાકથી ઓછી ઊંઘ લેવાથી થઈ શકે છે આ 5 બીમારી !
16 કરોડ રુપિયાના બંગલાનો માલિક છે અભિનેતા, જુઓ ફોટો
16 કરોડ રુપિયાના બંગલાનો માલિક છે અભિનેતા, જુઓ ફોટો
Latest Videos View more
ગુજરાતમાં ફૂડ વિભાગની મોટી કાર્યવાહી, 6.12 લાખનું શંકાસ્પદ ઘી જપ્ત
ગુજરાતમાં ફૂડ વિભાગની મોટી કાર્યવાહી, 6.12 લાખનું શંકાસ્પદ ઘી જપ્ત
રાજ્યમાં હજુ સાત દિવસ વરસાદી માહોલ રહેવાની હવામાન વિભાગની આગાહી
રાજ્યમાં હજુ સાત દિવસ વરસાદી માહોલ રહેવાની હવામાન વિભાગની આગાહી
જુનાગઢના જોષીપુરા વિસ્તારના રહીશોનો ટીપી સ્કીમ સામે આક્રોશ
જુનાગઢના જોષીપુરા વિસ્તારના રહીશોનો ટીપી સ્કીમ સામે આક્રોશ
રાજકોટમાં રોડ ખોદકામ દરમિયાન ગેસ પાઇપલાઇનમાં લીકેજ
રાજકોટમાં રોડ ખોદકામ દરમિયાન ગેસ પાઇપલાઇનમાં લીકેજ
સ્વતંત્રતા દિવસ પૂર્વે સુરતમાં વિશાળ તિરંગા રેલીનું આયોજન
સ્વતંત્રતા દિવસ પૂર્વે સુરતમાં વિશાળ તિરંગા રેલીનું આયોજન
વડોદરામાં અક્ષર ગ્રીન્સના ફાયર NOCમાં છેડછાડનો ખુલાસો
વડોદરામાં અક્ષર ગ્રીન્સના ફાયર NOCમાં છેડછાડનો ખુલાસો
લલિતા જ્વેલરી IPO: 17 ઓગસ્ટથી ખુલશે ₹1700 કરોડનો ઈશ્યૂ
લલિતા જ્વેલરી IPO: 17 ઓગસ્ટથી ખુલશે ₹1700 કરોડનો ઈશ્યૂ
સુરત ડોક્ટરના આપઘાત કેસમાં મોટો ખુલાસો,7થી 9 ડોક્ટર બન્યા રેગિંગનો ભોગ
સુરત ડોક્ટરના આપઘાત કેસમાં મોટો ખુલાસો,7થી 9 ડોક્ટર બન્યા રેગિંગનો ભોગ
કલોલ-માણસા હાઈવે પર ONGC પ્લાન્ટમાં લાગી આગ, બોઈલર ફાટતા બની ઘટના
કલોલ-માણસા હાઈવે પર ONGC પ્લાન્ટમાં લાગી આગ, બોઈલર ફાટતા બની ઘટના
રજાઓમાં સાપુતારા ફરવા જવાનું છે? તો ગાડીની સ્પીડ ઓછી રાખજો
રજાઓમાં સાપુતારા ફરવા જવાનું છે? તો ગાડીની સ્પીડ ઓછી રાખજો
g clip-path="url(#clip0_868_265)">