हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

કાનુની સવાલ: ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ થઈ શકે? જાણો ભારતીય કાયદા હેઠળ શું છે નિયમો

ભારતમાં કોર્ટ મેરેજને કાનૂની માન્યતા આપવામાં આવી છે અને ઘણા યુગલો પરંપરાગત લગ્નની જગ્યાએ કોર્ટ મેરેજનો માર્ગ પસંદ કરે છે. પરંતુ ઘણીવાર લોકોના મનમાં એક સવાલ ઉદ્ભવે છે કે શું માતા-પિતા અથવા પરિવારને જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકાય? આ અંગે ભારતીય કાયદો શું કહે છે તે જાણવું જરૂરી છે.

| Updated on: Jun 16, 2026 | 3:26 PM
Share
ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.

ભારતમાં કોર્ટ મેરેજ મુખ્યત્વે સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ, 1954 હેઠળ કરવામાં આવે છે. આ કાયદા અનુસાર જો યુવતીની ઉંમર 18 વર્ષ કે તેથી વધુ અને યુવકની ઉંમર 21 વર્ષ કે તેથી વધુ હોય, તો તેઓ પોતાની સ્વતંત્ર ઇચ્છાથી લગ્ન કરી શકે છે. આવી સ્થિતિમાં માતા-પિતાની મંજૂરી કાયદાકીય રીતે ફરજિયાત નથી.

1 / 6
જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.

જો બંને પુખ્ત વયના હોય અને કાયદા દ્વારા નક્કી કરેલી તમામ શરતો પૂર્ણ કરતા હોય, તો તેઓ કોર્ટ મેરેજ માટે અરજી કરી શકે છે. જોકે, સ્પેશિયલ મેરેજ એક્ટ હેઠળ લગ્ન માટે લગ્ન અધિકારીને અગાઉથી નોટિસ આપવી પડે છે. આ નોટિસ સામાન્ય રીતે 30 દિવસ સુધી જાહેર રેકોર્ડમાં રાખવામાં આવે છે. આ સમયગાળા દરમિયાન જો કોઈ કાનૂની વાંધો હોય તો તે રજૂ કરી શકાય છે.

2 / 6
ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.

ઘણા લોકો માને છે કે કોર્ટ મેરેજ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રીતે થઈ શકે છે, પરંતુ વાસ્તવમાં નોટિસ પ્રક્રિયાને કારણે કેટલીક માહિતી જાહેર થઈ શકે છે. તેમ છતાં, પુખ્ત વયના યુવક-યુવતીને માત્ર પરિવારના વિરોધના આધારે લગ્ન કરવાથી રોકી શકાતા નથી.

3 / 6
ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.

ભારતની વિવિધ અદાલતોએ પણ અનેક ચુકાદાઓમાં સ્પષ્ટ કર્યું છે કે પુખ્ત વયના વ્યક્તિને પોતાની પસંદગીના જીવનસાથી સાથે લગ્ન કરવાનો બંધારણીય અધિકાર છે. જો પરિવાર તરફથી કોઈ ધમકી અથવા દબાણ હોય, તો દંપતી પોલીસ સુરક્ષા અથવા કોર્ટની મદદ પણ મેળવી શકે છે.

4 / 6
કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

કોર્ટ મેરેજ માટે સામાન્ય રીતે ઉંમરનો પુરાવો, સરનામાનો પુરાવો, ઓળખપત્ર, પાસપોર્ટ સાઇઝ ફોટોગ્રાફ અને ત્રણ સાક્ષીઓની જરૂર પડે છે. તમામ જરૂરી દસ્તાવેજો અને કાનૂની પ્રક્રિયા પૂર્ણ થયા બાદ લગ્ન નોંધણી કરવામાં આવે છે અને લગ્ન પ્રમાણપત્ર આપવામાં આવે છે.

5 / 6
આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

આથી સ્પષ્ટ થાય છે કે પુખ્ત વયના યુવક-યુવતી કાયદાકીય રીતે ઘરે જાણ કર્યા વગર કોર્ટ મેરેજ કરી શકે છે, પરંતુ તેના માટે નિર્ધારિત કાનૂની પ્રક્રિયાનું પાલન કરવું ફરજિયાત છે.

6 / 6

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)

કાનૂની સલાહ લેવા માટે વકીલો પહેલા હકીકતોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી બીજી વ્યક્તિને કહે છે કે કયા ક્રમમાં શું કરવું. કાનુની સલાહ લેવા માટે તમે વકીલનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે નિષ્ણાત અથવા વ્યાવસાયિક સલાહકારનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે ઓનલાઈન કાનૂની સલાહ સેવાઓનો લાભ લઈ શકો છો. તમે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. લીગલ એડવાઈઝની સ્ટોરી વાંચવા માટે  અહીં ક્લિક કરો.

જનરલ નોલેજલીગલ એડવાઈઝવેડિંગ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
ખાલી ફ્રિજ કે આખું ભરેલું ફ્રિજ, શેમાં આવે છે વધારે વીજળીનું બિલ?
ખાલી ફ્રિજ કે આખું ભરેલું ફ્રિજ, શેમાં આવે છે વધારે વીજળીનું બિલ?
રાત્રે વારંવાર વોશરૂમ જવું હોઈ શકે છે આ 5 બીમારીનો સંકેત !
રાત્રે વારંવાર વોશરૂમ જવું હોઈ શકે છે આ 5 બીમારીનો સંકેત !
ICC ના 111 સભ્ય દેશો, જાણો કયો દેશ બન્યો સૌથી નવો સભ્ય
ICC ના 111 સભ્ય દેશો, જાણો કયો દેશ બન્યો સૌથી નવો સભ્ય
ઇમ્તિયાઝ અલીનો જમાઈ કોણ છે? જુઓ ફોટો
ઇમ્તિયાઝ અલીનો જમાઈ કોણ છે? જુઓ ફોટો
BSNLનું સૌથી સસ્તું રિચાર્જ! ફક્ત ₹11માં 30 દિવસની વેલિડિટી
BSNLનું સૌથી સસ્તું રિચાર્જ! ફક્ત ₹11માં 30 દિવસની વેલિડિટી
ચોમાસાની ઋતુમાં ભૂલથી પણ ન ખાઓ આ 3 શાકભાજી
ચોમાસાની ઋતુમાં ભૂલથી પણ ન ખાઓ આ 3 શાકભાજી
Latest Videos View more
રાજુલાના મોટા આગરિયા ગામે ત્રણ સિંહના આંટાફેરાથી ગામલોકોમાં ફફડાટ
રાજુલાના મોટા આગરિયા ગામે ત્રણ સિંહના આંટાફેરાથી ગામલોકોમાં ફફડાટ
હવામાન નિષ્ણાત અંબાલાલ પટેલે કરી વરસાદની 'નવી આગાહી'
હવામાન નિષ્ણાત અંબાલાલ પટેલે કરી વરસાદની 'નવી આગાહી'
ગુજરાત હાઇકોર્ટ અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસનો 2223 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો
ગુજરાત હાઇકોર્ટ અમદાવાદ સિરિયલ બ્લાસ્ટ કેસનો 2223 પાનાનો ચુકાદો આપ્યો
અંબાજીમાં દાનની ચોરી મામલે ચિરાગ ઠાકોર સહિત ત્રણની ધરપકડ
અંબાજીમાં દાનની ચોરી મામલે ચિરાગ ઠાકોર સહિત ત્રણની ધરપકડ
શ્વાન દીપડા સામે લડી ત્રણ યુવાનોનો બચાવ્યો જીવ
શ્વાન દીપડા સામે લડી ત્રણ યુવાનોનો બચાવ્યો જીવ
જગન્નાથ મંદિરમાં નેત્રોત્સવ વિધિ યોજાઈ, મહાભંડારાનું પણ કરાયું આયોજન
જગન્નાથ મંદિરમાં નેત્રોત્સવ વિધિ યોજાઈ, મહાભંડારાનું પણ કરાયું આયોજન
જસદણની ડમી આલ્ફા સ્કૂલનો પર્દાફાશ, 697 ડમી વિદ્યાર્થીઓ ઝડપાયા ! Video
જસદણની ડમી આલ્ફા સ્કૂલનો પર્દાફાશ, 697 ડમી વિદ્યાર્થીઓ ઝડપાયા ! Video
3 સિંહો સામે જીવ માટે જંગ! શ્વાન અને આખલાના CCTV વાયરલ
3 સિંહો સામે જીવ માટે જંગ! શ્વાન અને આખલાના CCTV વાયરલ
14 જુલાઈ: મેષ-સિંહને બમ્પર ફાયદો, જાણો તમારું રાશિફળ
14 જુલાઈ: મેષ-સિંહને બમ્પર ફાયદો, જાણો તમારું રાશિફળ
Breaking News : ભરૂચના દહેજ GIDCમાં કેમિકલ પ્લાન્ટમાં મોટી આગ
Breaking News : ભરૂચના દહેજ GIDCમાં કેમિકલ પ્લાન્ટમાં મોટી આગ
g clip-path="url(#clip0_868_265)">