हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

શું તમે જાણો છો કે મૃત્યુ પછી વ્યક્તિના નાક અને કાનમાં રૂ કેમ મૂકવામાં આવે છે?

આપણે ઘણીવાર શવના નાક-કાનમાં રૂ મૂકતા જોઈએ છીએ. ઘણા લોકો તેને માત્ર અંધશ્રદ્ધા માને છે, પરંતુ તેની પાછળ વૈજ્ઞાનિક અને ધાર્મિક કારણો છુપાયેલા છે.

| Updated on: Jun 21, 2026 | 5:51 PM
Share
મૃત્યુ એ જીવનનું એક અટલ સત્ય છે, જેમાંથી દરેક વ્યક્તિએ એકને એક દિવસ પસાર થવું જ પડે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન થાય છે, ત્યારે તમે અવારનવાર જોયું હશે કે અંતિમ સંસ્કાર પહેલાં મૃતદેહના નાક, કાન અને ક્યારેક મોઢામાં પણ રૂ મૂકવામાં આવે છે. આપણામાંથી ઘણા લોકો તેને માત્ર એક જૂની પરંપરા કે અંધશ્રદ્ધા માને છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આ પ્રક્રિયા પાછળ કેટલાક મહત્વના વૈજ્ઞાનિક, તબીબી અને વ્યાવહારિક કારણો જવાબદાર છે.

મૃત્યુ એ જીવનનું એક અટલ સત્ય છે, જેમાંથી દરેક વ્યક્તિએ એકને એક દિવસ પસાર થવું જ પડે છે. જ્યારે કોઈ વ્યક્તિનું અવસાન થાય છે, ત્યારે તમે અવારનવાર જોયું હશે કે અંતિમ સંસ્કાર પહેલાં મૃતદેહના નાક, કાન અને ક્યારેક મોઢામાં પણ રૂ મૂકવામાં આવે છે. આપણામાંથી ઘણા લોકો તેને માત્ર એક જૂની પરંપરા કે અંધશ્રદ્ધા માને છે, પરંતુ વાસ્તવમાં આ પ્રક્રિયા પાછળ કેટલાક મહત્વના વૈજ્ઞાનિક, તબીબી અને વ્યાવહારિક કારણો જવાબદાર છે.

1 / 5
મૃત્યુ પછી શરીરમાં શું બદલાવ થાય છે? વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, મૃત્યુના થોડા કલાકો પછી જ માનવ શરીરમાં ઘણા પ્રકારના જૈવિક ફેરફારો શરૂ થઈ જાય છે. શ્વાસ બંધ થવાની સાથે જ શરીરની પાચન પ્રણાલીમાં રહેલી વસ્તુઓમાંથી મિથેન અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ જેવા વિવિધ વાયુઓ (Gases) બનવાનું શરૂ થાય છે. આ વાયુઓનું બહાર નીકળવું શરીર અને આસપાસના વાતાવરણ માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.

મૃત્યુ પછી શરીરમાં શું બદલાવ થાય છે? વૈજ્ઞાનિક દ્રષ્ટિએ જોઈએ તો, મૃત્યુના થોડા કલાકો પછી જ માનવ શરીરમાં ઘણા પ્રકારના જૈવિક ફેરફારો શરૂ થઈ જાય છે. શ્વાસ બંધ થવાની સાથે જ શરીરની પાચન પ્રણાલીમાં રહેલી વસ્તુઓમાંથી મિથેન અને હાઇડ્રોજન સલ્ફાઇડ જેવા વિવિધ વાયુઓ (Gases) બનવાનું શરૂ થાય છે. આ વાયુઓનું બહાર નીકળવું શરીર અને આસપાસના વાતાવરણ માટે નુકસાનકારક હોઈ શકે છે.

2 / 5
રૂ લગાવવાનું વૈજ્ઞાનિક કારણ: હિમાચલ પ્રદેશ યુનિવર્સિટી (શિમલા) ના ફોરેન્સિક સાયન્સ વિભાગના જુનિયર રિસર્ચ ફેલો ભાવેશ માલીના જણાવ્યા અનુસાર, મૃત્યુ પછી શરીરની અંદરના સ્નાયુઓ શિથિલ થઈ જાય છે અને કેટલાક પ્રવાહી પદાર્થો (Purge fluids) બને છે. આ દુર્ગંધયુક્ત પ્રવાહી નાક કે મોઢા વાટે બહાર નીકળી શકે છે, જેના કારણે બેક્ટેરિયા ખૂબ ઝડપથી ફેલાય છે અને શરીરમાં સોજો (Swelling) આવવા લાગે છે.

રૂ લગાવવાનું વૈજ્ઞાનિક કારણ: હિમાચલ પ્રદેશ યુનિવર્સિટી (શિમલા) ના ફોરેન્સિક સાયન્સ વિભાગના જુનિયર રિસર્ચ ફેલો ભાવેશ માલીના જણાવ્યા અનુસાર, મૃત્યુ પછી શરીરની અંદરના સ્નાયુઓ શિથિલ થઈ જાય છે અને કેટલાક પ્રવાહી પદાર્થો (Purge fluids) બને છે. આ દુર્ગંધયુક્ત પ્રવાહી નાક કે મોઢા વાટે બહાર નીકળી શકે છે, જેના કારણે બેક્ટેરિયા ખૂબ ઝડપથી ફેલાય છે અને શરીરમાં સોજો (Swelling) આવવા લાગે છે.

3 / 5
જ્યારે નાક અને કાનમાં રૂ મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે: શરીરની અંદર બનતા વાયુઓ અને પ્રવાહી બહાર નીકળતા અટકે છે. બહારની હવા નાક-કાન વાટે અંદર જઈ શકતી નથી, જેથી શરીર ફૂલી જતું નથી. દુર્ગંધ ફેલાતી અટકે છે અને શવ પર બેસતી માખીઓ, કીડા કે અન્ય ચેપ (Infection) થી લાશ સુરક્ષિત રહે છે. આ પદ્ધતિ માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પણ વિશ્વભરમાં અંતિમ સંસ્કારની તૈયારીઓમાં વપરાય છે.

જ્યારે નાક અને કાનમાં રૂ મૂકવામાં આવે છે, ત્યારે: શરીરની અંદર બનતા વાયુઓ અને પ્રવાહી બહાર નીકળતા અટકે છે. બહારની હવા નાક-કાન વાટે અંદર જઈ શકતી નથી, જેથી શરીર ફૂલી જતું નથી. દુર્ગંધ ફેલાતી અટકે છે અને શવ પર બેસતી માખીઓ, કીડા કે અન્ય ચેપ (Infection) થી લાશ સુરક્ષિત રહે છે. આ પદ્ધતિ માત્ર ભારતમાં જ નહીં, પણ વિશ્વભરમાં અંતિમ સંસ્કારની તૈયારીઓમાં વપરાય છે.

4 / 5
ધાર્મિક અને પૌરાણિક મહત્વ: વૈજ્ઞાનિક કારણો ઉપરાંત હિન્દુ ધર્મમાં તેનું અલગ ધાર્મિક મહત્વ પણ છે. ગરુડ પુરાણ અને અન્ય ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, મૃત્યુ પછી શરીરના તમામ ખુલ્લા દ્વારોને બંધ કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન સમયમાં આ સ્થાનો પર સોનાના કણો રાખવાની પરંપરા હતી, પરંતુ હવે તેના બદલે રૂ અથવા તુલસીના પાનનો ઉપયોગ થાય છે. તુલસીના પાન મૂકવા પાછળ એવી માન્યતા છે કે તે સૂક્ષ્મ વાયુઓને શુદ્ધ કરે છે અને આસપાસના વાતાવરણને પવિત્ર રાખવામાં મદદ કરે છે.

ધાર્મિક અને પૌરાણિક મહત્વ: વૈજ્ઞાનિક કારણો ઉપરાંત હિન્દુ ધર્મમાં તેનું અલગ ધાર્મિક મહત્વ પણ છે. ગરુડ પુરાણ અને અન્ય ધાર્મિક ગ્રંથો અનુસાર, મૃત્યુ પછી શરીરના તમામ ખુલ્લા દ્વારોને બંધ કરવામાં આવે છે. પ્રાચીન સમયમાં આ સ્થાનો પર સોનાના કણો રાખવાની પરંપરા હતી, પરંતુ હવે તેના બદલે રૂ અથવા તુલસીના પાનનો ઉપયોગ થાય છે. તુલસીના પાન મૂકવા પાછળ એવી માન્યતા છે કે તે સૂક્ષ્મ વાયુઓને શુદ્ધ કરે છે અને આસપાસના વાતાવરણને પવિત્ર રાખવામાં મદદ કરે છે.

5 / 5

મચ્છર ભગાડવાનું લિક્વિડ બાળકો માટે કેટલું સુરક્ષિત? એક્સપર્ટ્સે આપી ચેતવણી

ગરુડ પુરાણજનરલ નોલેજલાઈફ સ્ટાઈલ જીવનશૈલી
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
મિથુન ચક્રવર્તીની પુત્રવધૂ બોલિવૂડ અભિનેત્રીઓને ટક્કર આપે છે, જુઓ ફોટો
મિથુન ચક્રવર્તીની પુત્રવધૂ બોલિવૂડ અભિનેત્રીઓને ટક્કર આપે છે, જુઓ ફોટો
ચા સાથે આ 7 ખોરાક ક્યારેય ખાવાના નહી
ચા સાથે આ 7 ખોરાક ક્યારેય ખાવાના નહી
FIFA વર્લ્ડ કપમાં સૌથી વધુ રેડ કાર્ડ મેળવનાર સ્ટાર્સ
FIFA વર્લ્ડ કપમાં સૌથી વધુ રેડ કાર્ડ મેળવનાર સ્ટાર્સ
આ ફાર્મા શેર એક મહિનામાં 30% વધ્યો!
આ ફાર્મા શેર એક મહિનામાં 30% વધ્યો!
Cooking Tips: રસોઈ બનશે વધુ સરળ! આ 6 સ્માર્ટ કિચન ટિપ્સ દરેક ગૃહિણીને હોવી જોઈએ ખબર
Cooking Tips: રસોઈ બનશે વધુ સરળ! આ 6 સ્માર્ટ કિચન ટિપ્સ દરેક ગૃહિણીને હોવી જોઈએ ખબર
આ 7 આવક ટેક્સ-ફ્રી હોય છે ?
આ 7 આવક ટેક્સ-ફ્રી હોય છે ?
g clip-path="url(#clip0_868_265)">