हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

History of the bicycle : 200 વર્ષ જૂની સાયકલની કહાની ! ભારતમાં કેવી રીતે બની લોકોની પહેલી પસંદ?

આજે સમગ્ર વિશ્વમાં વિશ્વ સાયકલ દિવસ ઉજવાઈ રહ્યો છે. આ અવસરે કેન્દ્રીય મંત્રી મનસુખ માંડવિયાએ લોકોને રોજિંદા જીવનમાં સાયકલનો વધુ ઉપયોગ કરવા પ્રેરણા આપી છે. તેમણે જણાવ્યું કે આજના સમયમાં વધતા ઇંધણ ખર્ચ અને પર્યાવરણની સમસ્યાઓ વચ્ચે સાયકલ એક સસ્તું, આરોગ્યપ્રદ અને પર્યાવરણમૈત્રી સાધન બની શકે છે. સાયકલ ચલાવવાથી પેટ્રોલ અને ડીઝલની બચત થાય છે તેમજ શરીર પણ તંદુરસ્ત રહે છે.

| Updated on: Jun 05, 2026 | 5:08 PM
Share
ખાસ વાત એ છે કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ વર્ષ 2018માં 3 જૂનને વિશ્વ સાયકલ દિવસ તરીકે માન્યતા આપી હતી. આ દિવસ ઉજવવાનો ઉદ્દેશ લોકોમાં સાયકલ પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવાનો, સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટે તેના ફાયદા સમજાવવાનો તેમજ સાયકલને ટકાઉ અને સરળ પરિવહન સાધન તરીકે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. આજે સાયકલ માત્ર મુસાફરીનું સાધન નથી, પરંતુ આરોગ્ય અને પર્યાવરણ માટે પણ ખૂબ ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. ત્યારે ચાલો જાણીએ સાયકલની શોધ ક્યારે થઈ અને તેનો ભારતમાં પ્રવેશ કેવી રીતે થયો તેનો રસપ્રદ ઇતિહાસ.

ખાસ વાત એ છે કે સંયુક્ત રાષ્ટ્ર મહાસભાએ વર્ષ 2018માં 3 જૂનને વિશ્વ સાયકલ દિવસ તરીકે માન્યતા આપી હતી. આ દિવસ ઉજવવાનો ઉદ્દેશ લોકોમાં સાયકલ પ્રત્યે જાગૃતિ ફેલાવવાનો, સ્વાસ્થ્ય અને પર્યાવરણ માટે તેના ફાયદા સમજાવવાનો તેમજ સાયકલને ટકાઉ અને સરળ પરિવહન સાધન તરીકે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. આજે સાયકલ માત્ર મુસાફરીનું સાધન નથી, પરંતુ આરોગ્ય અને પર્યાવરણ માટે પણ ખૂબ ઉપયોગી માનવામાં આવે છે. ત્યારે ચાલો જાણીએ સાયકલની શોધ ક્યારે થઈ અને તેનો ભારતમાં પ્રવેશ કેવી રીતે થયો તેનો રસપ્રદ ઇતિહાસ.

1 / 7
સાયકલની શોધ વર્ષ 1817માં થઈ હતી. આ અનોખા વાહનનું નિર્માણ જર્મનીના શોધક Baron Karl von Draisએ કર્યું હતું. તેમણે લાકડાથી બનાવેલી પહેલી સાયકલ તૈયાર કરી હતી, જેને ‘ડ્રેસિઅન’ અથવા ‘રનિંગ મશીન’ તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. તે સમયની સાયકલ આજની જેમ નહોતી, કારણ કે તેમાં પેડલ અને ચેઈન જેવી સુવિધાઓ નહોતી. લોકો તેને પગથી જમીન પર ધક્કો મારી આગળ વધારતા હતા. બાદમાં 1860ના સમયમાં ફ્રાન્સના કારીગરોએ તેમાં પેડલ ઉમેર્યા અને ત્યારપછી બ્રિટનમાં વધુ સુરક્ષિત અને આધુનિક ડિઝાઇન તૈયાર થઈ. આ સુધારાઓ પછી સાયકલ દુનિયાભરમાં લોકપ્રિય બની અને પરિવહન ક્ષેત્રમાં મોટી ક્રાંતિ લાવી. (Credits: - Wikipedia)

સાયકલની શોધ વર્ષ 1817માં થઈ હતી. આ અનોખા વાહનનું નિર્માણ જર્મનીના શોધક Baron Karl von Draisએ કર્યું હતું. તેમણે લાકડાથી બનાવેલી પહેલી સાયકલ તૈયાર કરી હતી, જેને ‘ડ્રેસિઅન’ અથવા ‘રનિંગ મશીન’ તરીકે ઓળખવામાં આવતી હતી. તે સમયની સાયકલ આજની જેમ નહોતી, કારણ કે તેમાં પેડલ અને ચેઈન જેવી સુવિધાઓ નહોતી. લોકો તેને પગથી જમીન પર ધક્કો મારી આગળ વધારતા હતા. બાદમાં 1860ના સમયમાં ફ્રાન્સના કારીગરોએ તેમાં પેડલ ઉમેર્યા અને ત્યારપછી બ્રિટનમાં વધુ સુરક્ષિત અને આધુનિક ડિઝાઇન તૈયાર થઈ. આ સુધારાઓ પછી સાયકલ દુનિયાભરમાં લોકપ્રિય બની અને પરિવહન ક્ષેત્રમાં મોટી ક્રાંતિ લાવી. (Credits: - Wikipedia)

2 / 7
ભારતમાં સાયકલનો પ્રવેશ લગભગ 1890ના સમયગાળા દરમિયાન થયો હતો. માનવામાં આવે છે કે બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન 1890થી 1910 વચ્ચે સાયકલો વિદેશમાંથી ભારતમાં લાવવામાં આવતી હતી. તે સમયના લોકો માટે સાયકલ એક નવી અને અદ્દભુત વસ્તુ હતી, તેથી લોકો તેને આશ્ચર્યથી નિહાળતા હતા. (Credits: - Wikipedia)

ભારતમાં સાયકલનો પ્રવેશ લગભગ 1890ના સમયગાળા દરમિયાન થયો હતો. માનવામાં આવે છે કે બ્રિટિશ શાસન દરમિયાન 1890થી 1910 વચ્ચે સાયકલો વિદેશમાંથી ભારતમાં લાવવામાં આવતી હતી. તે સમયના લોકો માટે સાયકલ એક નવી અને અદ્દભુત વસ્તુ હતી, તેથી લોકો તેને આશ્ચર્યથી નિહાળતા હતા. (Credits: - Wikipedia)

3 / 7
સૌથી પહેલા સાયકલનો ઉપયોગ મોટા શહેરો જેમ કે Mumbai અને Kolkataમાં જોવા મળ્યો હતો. શરૂઆતના સમયમાં સાયકલો સંપૂર્ણપણે વિદેશથી આયાત થતી હતી, પરંતુ બાદમાં 1940ના દાયકામાં ભારતમાં જ સાયકલ બનાવવાનું કામ શરૂ થયું અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળ્યું. (Credits: - Wikipedia)

સૌથી પહેલા સાયકલનો ઉપયોગ મોટા શહેરો જેમ કે Mumbai અને Kolkataમાં જોવા મળ્યો હતો. શરૂઆતના સમયમાં સાયકલો સંપૂર્ણપણે વિદેશથી આયાત થતી હતી, પરંતુ બાદમાં 1940ના દાયકામાં ભારતમાં જ સાયકલ બનાવવાનું કામ શરૂ થયું અને સ્થાનિક ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન મળ્યું. (Credits: - Wikipedia)

4 / 7
ભારતમાં શરૂઆતના સમયમાં સાયકલનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે અંગ્રેજ અધિકારીઓ અને ધનિક લોકો સુધી જ મર્યાદિત હતો, કારણ કે તેની કિંમત સામાન્ય લોકો માટે વધારે હતી. પરંતુ 1930 અને 1940ના દાયકામાં દેશમાં જ સાયકલ બનાવવાની શરૂઆત થઈ. ખાસ કરીને Atlas Cycles અને Hero Cycles જેવી કંપનીઓએ સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ અન્ય કંપનીઓ પણ આ ક્ષેત્રમાં જોડાઈ અને સાયકલ ધીમે ધીમે સામાન્ય લોકો માટે સરળ અને સસ્તું વાહન બની ગઈ. 1942 પછી સાયકલ ભારતમાં રોજિંદા પરિવહનનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની અને આજે તે મુસાફરી સાથે સ્વાસ્થ્ય જાળવવાનું પણ ઉત્તમ માધ્યમ માનવામાં આવે છે.

ભારતમાં શરૂઆતના સમયમાં સાયકલનો ઉપયોગ મુખ્યત્વે અંગ્રેજ અધિકારીઓ અને ધનિક લોકો સુધી જ મર્યાદિત હતો, કારણ કે તેની કિંમત સામાન્ય લોકો માટે વધારે હતી. પરંતુ 1930 અને 1940ના દાયકામાં દેશમાં જ સાયકલ બનાવવાની શરૂઆત થઈ. ખાસ કરીને Atlas Cycles અને Hero Cycles જેવી કંપનીઓએ સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન શરૂ કર્યું. ત્યારબાદ અન્ય કંપનીઓ પણ આ ક્ષેત્રમાં જોડાઈ અને સાયકલ ધીમે ધીમે સામાન્ય લોકો માટે સરળ અને સસ્તું વાહન બની ગઈ. 1942 પછી સાયકલ ભારતમાં રોજિંદા પરિવહનનું મહત્વપૂર્ણ સાધન બની અને આજે તે મુસાફરી સાથે સ્વાસ્થ્ય જાળવવાનું પણ ઉત્તમ માધ્યમ માનવામાં આવે છે.

5 / 7
ભારતમાં 1930ના સમયગાળા દરમિયાન ઇન્દોરના મહારાણી રોડ વિસ્તારમાં સાયકલની દુકાનો શરૂ થવા લાગી હતી. સમય જતાં આ વિસ્તાર સાયકલ વેચાણ માટે જાણીતા બજાર તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો. 1950 અને 1960ના દાયકામાં ત્યાં સાયકલ આશરે 10 રૂપિયામાં મળતી હતી અને લોકો તેને હપ્તામાં પણ ખરીદી શકતા હતા. તે સમયે વેપારીઓ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે ખાસ ડિસ્કાઉન્ટ પણ આપતા હતા. ધીમે ધીમે સાયકલ સામાન્ય લોકોના જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગઈ અને 1950ના દાયકામાં લગ્ન પ્રસંગે દહેજ રૂપે સાયકલ આપવાની પરંપરા પણ શરૂ થઈ હતી.

ભારતમાં 1930ના સમયગાળા દરમિયાન ઇન્દોરના મહારાણી રોડ વિસ્તારમાં સાયકલની દુકાનો શરૂ થવા લાગી હતી. સમય જતાં આ વિસ્તાર સાયકલ વેચાણ માટે જાણીતા બજાર તરીકે ઓળખાવા લાગ્યો. 1950 અને 1960ના દાયકામાં ત્યાં સાયકલ આશરે 10 રૂપિયામાં મળતી હતી અને લોકો તેને હપ્તામાં પણ ખરીદી શકતા હતા. તે સમયે વેપારીઓ ગ્રાહકોને આકર્ષવા માટે ખાસ ડિસ્કાઉન્ટ પણ આપતા હતા. ધીમે ધીમે સાયકલ સામાન્ય લોકોના જીવનનો મહત્વનો ભાગ બની ગઈ અને 1950ના દાયકામાં લગ્ન પ્રસંગે દહેજ રૂપે સાયકલ આપવાની પરંપરા પણ શરૂ થઈ હતી.

6 / 7
આજના સમયમાં દુનિયાભરમાં કરોડો લોકો રોજિંદા કામકાજ માટે અને નજીકના અંતરની મુસાફરી કરવા સાયકલનો ઉપયોગ કરે છે. ઘણા લોકો સ્વાસ્થ્ય સારું રાખવા, શરીરને ફિટ રાખવા અને કસરત માટે પણ નિયમિત રીતે સાયકલ ચલાવવાનું પસંદ કરે છે. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.)

આજના સમયમાં દુનિયાભરમાં કરોડો લોકો રોજિંદા કામકાજ માટે અને નજીકના અંતરની મુસાફરી કરવા સાયકલનો ઉપયોગ કરે છે. ઘણા લોકો સ્વાસ્થ્ય સારું રાખવા, શરીરને ફિટ રાખવા અને કસરત માટે પણ નિયમિત રીતે સાયકલ ચલાવવાનું પસંદ કરે છે. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.)

7 / 7

જનરલ નોલેજમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, વર્તમાન બાબતો સહિતના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જનરલ નોલેજની સારી સમજ હોવી જરૂરી છે, કારણ કે તે તમને વિશ્વની ઘટનાઓથી અપડેટ રાખે છે. અહીંયા દરરોજ અવનવી બાબતોની સ્ટોરી તમને જાણવા મળશે. તમારૂ નોલેજ વધારવા માટે જનરલ નોલેજના ટોપિકને ફોલો કરતા રહો.

ઈતિહાસજનરલ નોલેજલાઈફ સ્ટાઈલ જીવનશૈલી
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
FIFA વર્લ્ડ કપ 2026 માં મેચ હાર્યા બાદ આ ટીમે કરી ઉજવણી, જાણો કેમ
FIFA વર્લ્ડ કપ 2026 માં મેચ હાર્યા બાદ આ ટીમે કરી ઉજવણી, જાણો કેમ
ગંદા જૂતા-ચપ્પલ તમારો Aura અને ઘરની ઉર્જા પર ખરાબ અસર કરે છે? જાણો વાસ્તુ
ગંદા જૂતા-ચપ્પલ તમારો Aura અને ઘરની ઉર્જા પર ખરાબ અસર કરે છે? જાણો વાસ્તુ
ડાર્ક ચોકલેટનો એક નાનો ટુકડો તમને રાખી શકે છે હેલ્ધી
ડાર્ક ચોકલેટનો એક નાનો ટુકડો તમને રાખી શકે છે હેલ્ધી
ઠંડુ, સામાન્ય કે હુંફાળુ પાણી? જાણો શરીર માટે સૌથી સારું કયું !
ઠંડુ, સામાન્ય કે હુંફાળુ પાણી? જાણો શરીર માટે સૌથી સારું કયું !
તારક મહેતાનો 'બાઘા' કરોડોની મિલકતનો માલિક છે , જુઓ ફોટો
તારક મહેતાનો 'બાઘા' કરોડોની મિલકતનો માલિક છે , જુઓ ફોટો
3 દેશો તરફથી FIFA વર્લ્ડ કપ રમનાર વિશ્વનો એકમાત્ર ખેલાડી કોણ છે?
3 દેશો તરફથી FIFA વર્લ્ડ કપ રમનાર વિશ્વનો એકમાત્ર ખેલાડી કોણ છે?
Latest Videos View more
જામનગરમાં એકાતરા પાણી વિતણ કરવાનો મનપા નો નિર્ણય, વિપક્ષે ઉઠાવ્યા સવાલ
જામનગરમાં એકાતરા પાણી વિતણ કરવાનો મનપા નો નિર્ણય, વિપક્ષે ઉઠાવ્યા સવાલ
પાલનપુર STP પ્લાન્ટ વિવાદ, જમીન કિંમત મુદ્દે પ્રોજેક્ટ ખોરંભે
પાલનપુર STP પ્લાન્ટ વિવાદ, જમીન કિંમત મુદ્દે પ્રોજેક્ટ ખોરંભે
કીમમાં ગ્રાહકને સ્માર્ટ મીટર વગર જ મળ્યું ₹4351નું બિલ
કીમમાં ગ્રાહકને સ્માર્ટ મીટર વગર જ મળ્યું ₹4351નું બિલ
રાજકોટ મનપાના જનરલ બોર્ડમાં ઉછળ્યો જંગલેશ્વર ડિમોલિશનનો મુદ્દો-Video
રાજકોટ મનપાના જનરલ બોર્ડમાં ઉછળ્યો જંગલેશ્વર ડિમોલિશનનો મુદ્દો-Video
રાજ્યની રાજનીતિમાં વધુ ગરમાવો લાવશે ચૈતર વસાવાનો કેસ !
રાજ્યની રાજનીતિમાં વધુ ગરમાવો લાવશે ચૈતર વસાવાનો કેસ !
સાબરકાંઠા અને અરવલ્લીના પશુપાલકો માટે મોટી ખુશખબર
સાબરકાંઠા અને અરવલ્લીના પશુપાલકો માટે મોટી ખુશખબર
કતર ગેસ કંપનીમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં દ્વારકાના યુવકનું મોત, પરિવાર ગમગીન
કતર ગેસ કંપનીમાં થયેલા વિસ્ફોટમાં દ્વારકાના યુવકનું મોત, પરિવાર ગમગીન
જુનાગઢના રસ્તા પર એકસાથે નવ સિંહની લટાર
જુનાગઢના રસ્તા પર એકસાથે નવ સિંહની લટાર
સરકારી કાર્યક્રમોમાં હાજર ના રહેતા BJPના કોર્પોરેટરો પર આવશે તવાઈ
સરકારી કાર્યક્રમોમાં હાજર ના રહેતા BJPના કોર્પોરેટરો પર આવશે તવાઈ
રાજ્યમાં ખેંચાતા વરસાદની સ્થિતિ વચ્ચે અંબાલાલ પટેલે કરી આ મોટી આગાહી
રાજ્યમાં ખેંચાતા વરસાદની સ્થિતિ વચ્ચે અંબાલાલ પટેલે કરી આ મોટી આગાહી
g clip-path="url(#clip0_868_265)">