हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર

કાનુની સવાલ: મહિલા સરપંચ હોય અને વહીવટ તેનો પતિ ચલાવે તો, ભારતીય કાયદો શું કહે છે

ભારતમાં ગ્રામ પંચાયત સ્તરે મહિલાઓને રાજકારણમાં પ્રોત્સાહન આપવા માટે અનામત વ્યવસ્થા અમલમાં છે. ઘણા રાજ્યોમાં સરપંચ પદ માટે મહિલાઓને અનામત આપવામાં આવે છે, જેથી તેઓ શાસન અને નિર્ણય પ્રક્રિયામાં ભાગ લઈ શકે. પરંતુ ઘણી જગ્યાએ એક અલગ જ પરિસ્થિતિ જોવા મળે છે, જ્યાં મહિલા સરપંચ તો હોય છે, પરંતુ વાસ્તવમાં વહીવટ તેનો પતિ સંભાળે છે. આ પ્રથા સામાન્ય ભાષામાં “સરપંચ પતિ” તરીકે ઓળખાય છે.

| Updated on: Mar 30, 2026 | 3:22 PM
Share
ભારતીય કાનૂન અને પંચાયતી રાજ વ્યવસ્થા મુજબ, જે વ્યક્તિ ચૂંટણી જીતીને સરપંચ બને છે, તે જ સત્તાવાર રીતે તમામ નિર્ણયો લેવા માટે અધિકૃત છે. એટલે કે મહિલા સરપંચ તરીકે ચૂંટાયેલી વ્યક્તિએ જ વહીવટ ચલાવવો જોઈએ. તેના સ્થાને કોઈ અન્ય વ્યક્તિ (ભલે તે પતિ જ કેમ ન હોય) સત્તાવાર રીતે કામ કરી શકે નહીં.

ભારતીય કાનૂન અને પંચાયતી રાજ વ્યવસ્થા મુજબ, જે વ્યક્તિ ચૂંટણી જીતીને સરપંચ બને છે, તે જ સત્તાવાર રીતે તમામ નિર્ણયો લેવા માટે અધિકૃત છે. એટલે કે મહિલા સરપંચ તરીકે ચૂંટાયેલી વ્યક્તિએ જ વહીવટ ચલાવવો જોઈએ. તેના સ્થાને કોઈ અન્ય વ્યક્તિ (ભલે તે પતિ જ કેમ ન હોય) સત્તાવાર રીતે કામ કરી શકે નહીં.

1 / 6
ભારતીય બંધારણના 73મા સુધારા હેઠળ પંચાયતી રાજ પ્રણાલી મજબૂત કરવામાં આવી છે અને તેમાં મહિલાઓને સશક્ત બનાવવાનો ખાસ ઉદ્દેશ્ય છે.

ભારતીય બંધારણના 73મા સુધારા હેઠળ પંચાયતી રાજ પ્રણાલી મજબૂત કરવામાં આવી છે અને તેમાં મહિલાઓને સશક્ત બનાવવાનો ખાસ ઉદ્દેશ્ય છે.

2 / 6
જો મહિલા સરપંચના સ્થાને તેનો પતિ વહીવટ ચલાવે છે, તો તે આ બંધારણીય ભાવનાને નુકસાન પહોંચાડે છે. ઘણા રાજ્યોમાં આવી પરિસ્થિતિ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે નિયમો પણ બનાવવામાં આવ્યા છે.

જો મહિલા સરપંચના સ્થાને તેનો પતિ વહીવટ ચલાવે છે, તો તે આ બંધારણીય ભાવનાને નુકસાન પહોંચાડે છે. ઘણા રાજ્યોમાં આવી પરિસ્થિતિ સામે કાર્યવાહી કરવા માટે નિયમો પણ બનાવવામાં આવ્યા છે.

3 / 6
કાયદા મુજબ, સરપંચના સહી, નિર્ણયો અને સરકારી દસ્તાવેજો પર માત્ર ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિનો જ અધિકાર હોય છે. જો પતિ અથવા કોઈ અન્ય વ્યક્તિ ગેરકાયદેસર રીતે હસ્તક્ષેપ કરે છે, તો તે નિયમોના ભંગ સમાન ગણાય છે. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં આ માટે પ્રશાસન દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવે છે અથવા ગંભીર કેસમાં કાયદેસરની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.

કાયદા મુજબ, સરપંચના સહી, નિર્ણયો અને સરકારી દસ્તાવેજો પર માત્ર ચૂંટાયેલા પ્રતિનિધિનો જ અધિકાર હોય છે. જો પતિ અથવા કોઈ અન્ય વ્યક્તિ ગેરકાયદેસર રીતે હસ્તક્ષેપ કરે છે, તો તે નિયમોના ભંગ સમાન ગણાય છે. કેટલીક પરિસ્થિતિમાં આ માટે પ્રશાસન દ્વારા ચેતવણી આપવામાં આવે છે અથવા ગંભીર કેસમાં કાયદેસરની કાર્યવાહી પણ થઈ શકે છે.

4 / 6
જોકે, હકીકતમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અજ્ઞાનતા, સામાજિક દબાણ અથવા અનુભવના અભાવને કારણે મહિલાઓ પોતાના પતિ પર નિર્ભર રહે છે. આ પરિસ્થિતિ બદલવા માટે સરકાર અને વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા તાલીમ કાર્યક્રમો અને જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવે છે. જેથી મહિલાઓ પોતે સશક્ત બની શકે અને પોતાની જવાબદારીઓ સ્વતંત્ર રીતે નિભાવી શકે.

જોકે, હકીકતમાં ગ્રામ્ય વિસ્તારોમાં અજ્ઞાનતા, સામાજિક દબાણ અથવા અનુભવના અભાવને કારણે મહિલાઓ પોતાના પતિ પર નિર્ભર રહે છે. આ પરિસ્થિતિ બદલવા માટે સરકાર અને વિવિધ સંસ્થાઓ દ્વારા તાલીમ કાર્યક્રમો અને જાગૃતિ અભિયાન ચલાવવામાં આવે છે. જેથી મહિલાઓ પોતે સશક્ત બની શકે અને પોતાની જવાબદારીઓ સ્વતંત્ર રીતે નિભાવી શકે.

5 / 6
અંતમાં મહિલા સરપંચના નામે પતિ દ્વારા વહીવટ ચલાવવો કાનૂની રીતે માન્ય નથી. આ પ્રથા મહિલાઓના અધિકારો અને સશક્તિકરણના હેતુને ખોટી રીતે અસર કરે છે. તેથી જરૂરી છે કે મહિલા પ્રતિનિધિઓને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે અને તેઓ પોતાનું પદ સ્વતંત્ર રીતે સંભાળે.

અંતમાં મહિલા સરપંચના નામે પતિ દ્વારા વહીવટ ચલાવવો કાનૂની રીતે માન્ય નથી. આ પ્રથા મહિલાઓના અધિકારો અને સશક્તિકરણના હેતુને ખોટી રીતે અસર કરે છે. તેથી જરૂરી છે કે મહિલા પ્રતિનિધિઓને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવે અને તેઓ પોતાનું પદ સ્વતંત્ર રીતે સંભાળે.

6 / 6

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)

કાનૂની સલાહ લેવા માટે વકીલો પહેલા હકીકતોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી બીજી વ્યક્તિને કહે છે કે કયા ક્રમમાં શું કરવું. કાનુની સલાહ લેવા માટે તમે વકીલનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે નિષ્ણાત અથવા વ્યાવસાયિક સલાહકારનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે ઓનલાઈન કાનૂની સલાહ સેવાઓનો લાભ લઈ શકો છો. તમે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. લીગલ એડવાઈઝની સ્ટોરી વાંચવા માટે  અહીં ક્લિક કરો.

જનરલ નોલેજમહિલાલીગલ એડવાઈઝ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
Watermelon: ઉનાળાનું ફળ તરબૂચ છે હેલ્ધી, જાણો તેમાં રહેલા વિટામિનની માહિતી
Watermelon: ઉનાળાનું ફળ તરબૂચ છે હેલ્ધી, જાણો તેમાં રહેલા વિટામિનની માહિતી
કઈ આદતો Body Pain વધારી શકે છે?
કઈ આદતો Body Pain વધારી શકે છે?
Weight Loss: વજન ઘટાડવા માટે નાસ્તામાં ચણા ખાવા કે મખાના?
Weight Loss: વજન ઘટાડવા માટે નાસ્તામાં ચણા ખાવા કે મખાના?
કયું જ્યુસ પાચન સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે?
કયું જ્યુસ પાચન સુધારવામાં મદદ કરી શકે છે?
આ ફળો હંમેશા છાલ સાથે ખાઓ, વિટામીનનો ભંડાર છે
આ ફળો હંમેશા છાલ સાથે ખાઓ, વિટામીનનો ભંડાર છે
રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે ત્યારે કયા લક્ષણો દેખાય છે?
રોગપ્રતિકારક શક્તિ નબળી પડે ત્યારે કયા લક્ષણો દેખાય છે?
g clip-path="url(#clip0_868_265)">