AQI

Sign In

Subscribe Whatsapp Channel

તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

આસામથી ગુજરાત સુધી તેલના કુવા છતાં તિજોરી કેમ ખાલી? શા માટે ભારત 85% તેલ વિદેશથી મંગાવે છે? જાણો આ પાછળનું રહસ્ય

ભારત પાસે ગુજરાતથી લઈને આસામ સુધી તેલના કુવાઓ છે. તેમ છતાંય આપણે 85% તેલ વિદેશથી કેમ મંગાવવું પડે છે? કેમ આપણે દર વર્ષે અબજો રૂપિયા બીજા દેશોને આપીએ છીએ? શું આપણા કુવાઓ ખાલી થઈ રહ્યા છે કે આની પાછળ કોઈ બીજું કારણ છે?

Ravi Prajapati | Updated on: Mar 13, 2026 | 6:19 PM

ભારતના નકશા પર નજર કરીએ તો, આસામના ડિગ્બોઈથી લઈને મુંબઈના દરિયાકાંઠા (મુંબઈ હાઈ) અને ગુજરાતના તટ સુધી તેલના કુવાઓ આવેલા છે. હવે આમ છતાંય, સામાન્ય માણસના મનમાં અવારનવાર એક સવાલ થાય છે કે, જ્યારે આપણી પાસે પોતાની જમીન અને દરિયામાં તેલ છે, તો પછી આપણે આરબ દેશો કે રશિયા સામે હાથ કેમ ફેલાવવા પડે છે? ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85% કાચું તેલ (Crude Oil) વિદેશથી કેમ મંગાવે છે અને શું આપણા કુવાઓ સુકાઈ રહ્યા છે? — ભારતના નકશા પર નજર કરીએ તો, આસામના ડિગ્બોઈથી લઈને મુંબઈના દરિયાકાંઠા (મુંબઈ હાઈ) અને ગુજરાતના તટ સુધી તેલના કુવાઓ આવેલા છે. હવે આમ છતાંય, સામાન્ય માણસના મનમાં અવારનવાર એક સવાલ થાય છે કે, જ્યારે આપણી પાસે પોતાની જમીન અને દરિયામાં તેલ છે, તો પછી આપણે આરબ દેશો કે રશિયા સામે હાથ કેમ ફેલાવવા પડે છે? ભારત તેની જરૂરિયાતનું 85% કાચું તેલ (Crude Oil) વિદેશથી કેમ મંગાવે છે અને શું આપણા કુવાઓ સુકાઈ રહ્યા છે?
1 / 8

ભારતમાં કાચા તેલના ઉત્પાદનનો ઈતિહાસ ઘણો જૂનો છે પરંતુ સમસ્યા એ છે કે, વધતી જતી જરૂરિયાત સામે ઉત્પાદન ઘણું ઓછું છે. હાલમાં ભારત દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ વપરાશકાર દેશ છે. રિફાઇનરીઓને ચલાવવા અને દેશના વાહનોના પૈડાં ફેરવવા માટે દરરોજ લાખો બેરલ તેલની જરૂર પડે છે. ભારતની પોતાની જમીન અને સમુદ્રમાંથી નીકળતું તેલ કુલ વપરાશનો માત્ર 15 થી 20 ટકા હિસ્સો જ પૂરો કરી શકે છે. આ જ કારણ છે કે, બાકીના 80 થી 85 ટકા હિસ્સા માટે આપણે વૈશ્વિક બજાર પર નિર્ભર રહેવું પડે છે. — ભારતમાં કાચા તેલના ઉત્પાદનનો ઈતિહાસ ઘણો જૂનો છે પરંતુ સમસ્યા એ છે કે, વધતી જતી જરૂરિયાત સામે ઉત્પાદન ઘણું ઓછું છે. હાલમાં ભારત દુનિયાનો ત્રીજો સૌથી મોટો તેલ વપરાશકાર દેશ છે. રિફાઇનરીઓને ચલાવવા અને દેશના વાહનોના પૈડાં ફેરવવા માટે દરરોજ લાખો બેરલ તેલની જરૂર પડે છે. ભારતની પોતાની જમીન અને સમુદ્રમાંથી નીકળતું તેલ કુલ વપરાશનો માત્ર 15 થી 20 ટકા હિસ્સો જ પૂરો કરી શકે છે. આ જ કારણ છે કે, બાકીના 80 થી 85 ટકા હિસ્સા માટે આપણે વૈશ્વિક બજાર પર નિર્ભર રહેવું પડે છે.
2 / 8

એવું નથી કે, ભારતમાં તેલ શોધવાના પ્રયાસો નથી થઈ રહ્યા પરંતુ કાચા તેલની શોધ એ એક અત્યંત ખર્ચાળ અને અનિશ્ચિત પ્રક્રિયા છે. ભારતમાં ONGC અને ઓઇલ ઇન્ડિયા જેવી કંપનીઓ સતત નવા કુવાઓ ખોદી રહી છે પરંતુ નવા ભંડારો મળવાની ગતિ આપણી વપરાશ વધવાની ઝડપ કરતાં ઘણી ધીમી છે. મુંબઈ હાઈ જેવા જૂના તેલ ક્ષેત્રો હવે તેમની પરિપક્વતા (Maturity) ની ઉંમર વટાવી રહ્યા છે, જેના કારણે ત્યાંથી તેલ કાઢવાનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને ઉત્પાદન ધીમે ધીમે ઘટી રહ્યું છે. જો કે, આની સરખામણીમાં ઈરાક કે સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોમાં તેલ કાઢવાનું કામ ઘણું સરળ અને સસ્તું પડે છે. — એવું નથી કે, ભારતમાં તેલ શોધવાના પ્રયાસો નથી થઈ રહ્યા પરંતુ કાચા તેલની શોધ એ એક અત્યંત ખર્ચાળ અને અનિશ્ચિત પ્રક્રિયા છે. ભારતમાં ONGC અને ઓઇલ ઇન્ડિયા જેવી કંપનીઓ સતત નવા કુવાઓ ખોદી રહી છે પરંતુ નવા ભંડારો મળવાની ગતિ આપણી વપરાશ વધવાની ઝડપ કરતાં ઘણી ધીમી છે. મુંબઈ હાઈ જેવા જૂના તેલ ક્ષેત્રો હવે તેમની પરિપક્વતા (Maturity) ની ઉંમર વટાવી રહ્યા છે, જેના કારણે ત્યાંથી તેલ કાઢવાનો ખર્ચ વધી રહ્યો છે અને ઉત્પાદન ધીમે ધીમે ઘટી રહ્યું છે. જો કે, આની સરખામણીમાં ઈરાક કે સાઉદી અરેબિયા જેવા દેશોમાં તેલ કાઢવાનું કામ ઘણું સરળ અને સસ્તું પડે છે.
3 / 8

દરેક દેશની જમીનમાંથી નીકળતું કાચું તેલ એકસરખું હોતું નથી. કેટલુંક તેલ 'સ્વીટ' (ઓછું સલ્ફર ધરાવતું) હોય છે અને કેટલુંક 'સોર' (વધારે સલ્ફર ધરાવતું) હોય છે. ભારતની આધુનિક રિફાઇનરીઓ, જે હવે BS-VI માનકના પેટ્રોલ-ડીઝલ બનાવે છે, તેમને એક ખાસ પ્રકારના મિશ્રણની જરૂર હોય છે. — દરેક દેશની જમીનમાંથી નીકળતું કાચું તેલ એકસરખું હોતું નથી. કેટલુંક તેલ 'સ્વીટ' (ઓછું સલ્ફર ધરાવતું) હોય છે અને કેટલુંક 'સોર' (વધારે સલ્ફર ધરાવતું) હોય છે. ભારતની આધુનિક રિફાઇનરીઓ, જે હવે BS-VI માનકના પેટ્રોલ-ડીઝલ બનાવે છે, તેમને એક ખાસ પ્રકારના મિશ્રણની જરૂર હોય છે.
4 / 8

ઘણીવાર સ્થાનિક (ઘરેલું) તેલની ગુણવત્તા એવી હોતી નથી, જે ઉચ્ચ સ્તરના ઇંધણ બનાવવા માટે જરૂરી છે. આથી, રિફાઈનરી પોતાની ક્ષમતાનો પૂરો ઉપયોગ કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણનું ઇંધણ તૈયાર કરવા માટે વિદેશથી અલગ-અલગ ગ્રેડનું તેલ મંગાવે છે. — ઘણીવાર સ્થાનિક (ઘરેલું) તેલની ગુણવત્તા એવી હોતી નથી, જે ઉચ્ચ સ્તરના ઇંધણ બનાવવા માટે જરૂરી છે. આથી, રિફાઈનરી પોતાની ક્ષમતાનો પૂરો ઉપયોગ કરવા અને આંતરરાષ્ટ્રીય ધોરણનું ઇંધણ તૈયાર કરવા માટે વિદેશથી અલગ-અલગ ગ્રેડનું તેલ મંગાવે છે.
5 / 8

વિદેશી તેલ મંગાવવું એ માત્ર મજબૂરી નથી, ઘણીવાર તે મોટો આર્થિક ફાયદો પણ કરાવે છે. હાલના દિવસોમાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન ભારતે રશિયા પાસેથી ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર તેલ ખરીદ્યું છે. એવામાં જ્યારે વિદેશી બજારમાં કાચું તેલ આપણને આપણા ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછી અથવા સ્પર્ધાત્મક કિંમતે મળે છે, ત્યારે તે દેશના અર્થતંત્ર અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) માટે વધુ સારું સાબિત થાય છે. — વિદેશી તેલ મંગાવવું એ માત્ર મજબૂરી નથી, ઘણીવાર તે મોટો આર્થિક ફાયદો પણ કરાવે છે. હાલના દિવસોમાં રશિયા-યુક્રેન યુદ્ધ દરમિયાન ભારતે રશિયા પાસેથી ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર તેલ ખરીદ્યું છે. એવામાં જ્યારે વિદેશી બજારમાં કાચું તેલ આપણને આપણા ઉત્પાદન ખર્ચ કરતાં ઓછી અથવા સ્પર્ધાત્મક કિંમતે મળે છે, ત્યારે તે દેશના અર્થતંત્ર અને વિદેશી મુદ્રા ભંડાર (Foreign Exchange Reserves) માટે વધુ સારું સાબિત થાય છે.
6 / 8

આ ઉપરાંત, ખાડી દેશો સાથે સારા સંબંધો જાળવી રાખવા અને પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ ભારતે વૈશ્વિક તેલ વ્યાપારનો હિસ્સો બની રહેવું પડે છે. ભારત જાણે છે કે, સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર રહેવું જોખમી છે, તેથી સરકાર 'સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ' એટલે કે કટોકટી માટે તેલનો સંગ્રહ કરી રહી છે. આ યોજના હેઠળ વિશાખાપટ્ટનમ અને મેંગલુરુ જેવી જગ્યાઓએ જમીનની નીચે વિશાળ ટેન્કોમાં તેલનો જથ્થો જમા કરવામાં આવ્યો છે, જે યુદ્ધ કે સપ્લાય અટકી જવા જેવી સ્થિતિમાં કામ આવે છે. — આ ઉપરાંત, ખાડી દેશો સાથે સારા સંબંધો જાળવી રાખવા અને પોતાની ઊર્જા સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે પણ ભારતે વૈશ્વિક તેલ વ્યાપારનો હિસ્સો બની રહેવું પડે છે. ભારત જાણે છે કે, સંપૂર્ણપણે આયાત પર નિર્ભર રહેવું જોખમી છે, તેથી સરકાર 'સ્ટ્રેટેજિક પેટ્રોલિયમ રિઝર્વ' એટલે કે કટોકટી માટે તેલનો સંગ્રહ કરી રહી છે. આ યોજના હેઠળ વિશાખાપટ્ટનમ અને મેંગલુરુ જેવી જગ્યાઓએ જમીનની નીચે વિશાળ ટેન્કોમાં તેલનો જથ્થો જમા કરવામાં આવ્યો છે, જે યુદ્ધ કે સપ્લાય અટકી જવા જેવી સ્થિતિમાં કામ આવે છે.
7 / 8

આ સાથે જ, સરકાર ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો પર ભાર આપી રહી છે, જેથી કાચા તેલના આયાત બિલમાં ઘટાડો કરી શકાય. બીજું કે, જ્યાં સુધી ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે વૈકલ્પિક રસ્તાઓ સંપૂર્ણપણે તૈયાર નહીં કરી લે, ત્યાં સુધી વિદેશી તેલ આપણી મજબૂરી બની રહેશે. — આ સાથે જ, સરકાર ઇથેનોલ બ્લેન્ડિંગ અને ઇલેક્ટ્રિક વાહનો પર ભાર આપી રહી છે, જેથી કાચા તેલના આયાત બિલમાં ઘટાડો કરી શકાય. બીજું કે, જ્યાં સુધી ભારત પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાતો માટે વૈકલ્પિક રસ્તાઓ સંપૂર્ણપણે તૈયાર નહીં કરી લે, ત્યાં સુધી વિદેશી તેલ આપણી મજબૂરી બની રહેશે.
8 / 8

Breaking News : ‘સાવધાન, ક્યાંક તમે જ ન ભૂંસાઈ જાઓ !’ ટ્રમ્પની ધમકી સામે ઈરાને યાદ અપાવ્યો ઇતિહાસ

આસામ ગુજરાત જનરલ નોલેજ મહારાષ્ટ્ર

Follow Us

LIVETV

Related Photo Gallery

ટીમ ઈન્ડિયામાંથી બહાર થયા બાદ સૂર્યકુમાર યાદવે શું કહ્યું?

દર '3 શેર' પર મળશે '1 શેર' બિલકુલ ફ્રી, આખરે કઈ છે 'રેકોર્ડ ડેટ'?

પંત માટે IND vs AFG ટેસ્ટ બની ખાસ, આ સિદ્ધિ હાંસલ કરનાર ત્રીજો કીપર

23 વર્ષીય માનવ સુથારનું ટેસ્ટ ડેબ્યૂ,ભારતનો 319મો ટેસ્ટ ક્રિકેટર બન્યો

આ તારીખે જન્મેલા લોકો હોય છે આત્મવિશ્વાસથી ભરપૂર!

BSNL યુઝર્સ નેટવર્ક વગર પણ કરી શકશે કોલ, ફોન પર આ સેટિંગ્સને કરી લો ON

Jioના બે પ્લાન સાથે એકદમ ફ્રી મળી રહ્યા 20GB એક્સ્ટ્રા ડેટા

નળમાંથી ટપકતું પાણી લાવે છે પૈસાની બરબાદી! આ સંકેત ના કરતા નજરઅંદાજ

કારનું માઇલેજ વધારવું છે? અપનાવો આ 5 સરળ ડ્રાઇવિંગ ટિપ્સ

ઘરમાં વહાણનો ફોટો લગાવવો શુભ કે અશુભ?

પોતાની સાસુ કરતાં પણ એક વર્ષ મોટો છે આ અભિનેતા ! જાણો કોણ છે

પાતળા વાળને બનાવો જાડા અને ચમકદાર, જાણો ડાયટ પ્લાન

દુનિયાના એવા સ્થળો જ્યાં વર્ષો સુધી વરસાદનું એક ટીપું પણ નથી પડતું

એર કુલર વાપરતા પહેલા ચેક કરો આ 5 બાબતો, નહીં તો લાગી શકે છે કરંટ

લગ્નસરાની સિઝન પહેલા સોનું થયું સસ્તું ! જાણો આજે કેટલો ઘટ્યો ભાવ?

પેટ્રોલ કરતાં ₹20 સસ્તું ફ્યુઅલ લોન્ચ, હવે ઓછા ખર્ચે ટાંકી થશે ફુલ

ઉંમર પ્રમાણે તમારે કેટલી ચા પીવી જોઈએ? આ જાણી લેજો

EPF ખાતાધારકો માટે ખુશખબર! PF પર મળશે 8.25% વ્યાજ, જાણો ક્યારે આવશે

ભૂલથી પણ આ ફળો અને શાકભાજીને એકસાથે સ્ટોર કરવું નહીં!

દૈનિક કસરતની દિનચર્યા જાળવો, નવી ભાગીદારી ફળદાયી સાબિત થશે

આગથી બચવા માટે દરેક ઘરમાં હોવા જોઈએ આ 5 ગેજેટ

સુષ્મિતા સેનના હાઈ-ફેશન લુક્સ તમને પણ કરશે ઇમ્પ્રેસ

સોના-ચાંદીના ભાવમાં અચાનક 'મોટો કડાકો', જુઓ લેટેસ્ટ ભાવ

ડાયાબિટીસના દર્દીઓ જો રોજ 'જાંબુ' ખાય તો શું થશે?

મે મહિનામાં બદલાયું 'ગોલ્ડ માર્કેટ'નું ચિત્ર, આખરે શું છે રહસ્ય?

ટેસ્ટ ક્રિકેટમાં ICCનો નવો નિયમ, ગૌતમ ગંભીરે કર્યું સમર્થન

3, 5 કે 7... કાળા દોરા કે નાડાછડીમાં કેટલી ગાંઠ મારવી જોઈએ?

જવાહરલાલ નેહરુ અને નરેન્દ્ર મોદીના કાર્યકાળ વચ્ચે શું તફાવત હતો?

IPL 2026 માં 31 છગ્ગા, 593 રન, ઓક્શનમાં અનસોલ્ડ

ટાટાની એક કંપની આપશે 'મોટું ડિવિડન્ડ', તો બીજી કંપની આપશે 'બોનસ શેર'

ધોની-ડિવિલિયર્સને છોડો... પંતે ટેસ્ટમાં કોહલી કરતા વધુ રન બનાવ્યા!

8 જૂનના રોજ 2 ગ્રહના મિલનથી આ 3 રાશિ પર થશે 'સુખ-સમૃદ્ધિનો વરસાદ'

Big Cricket League:ગુજરાતની શાનદાર જીત,શ્રીસંતની ટીમ સતત બીજી મેચ હારી

વર્ક પરમિટ વિઝા સાથે જોડાયેલા 5 નિયમો બદલાયા

200 વર્ષ જૂની સાયકલની કહાની! ભારતમાં કેવી રીતે બની લોકોની પહેલી પસંદ?

આ સ્ટોકમાં શરૂ થઈ 'જોરદાર રિકવરી', હવે કેટલું મળશે રિટર્ન?

કોણ છે નીલકંઠ મિશ્રા ? જેમને વર્લ્ડ બેન્કમાં મળી મોટી જવાબદારી..

જીન્સમાં પોકેટની ઉપર નાનકડુ ચોરસ પોકેટ કેમ હોય છે? તમે નહીં જાણતા હોવ

ઈ રાશિના લોકો માટે શુભ છે સફેદ પોખરાજ? જાણો જ્યોતિષ મુજબ

IPL 2026 ટ્રોફી લઈને આવેલી આ ક્યૂટ છોકરી કોણ છે?

સોનાની તેજી વચ્ચે રોકાણકારો માટે આવ્યા 'માઠા સમાચાર'

Anant Rajના શેરમાં આવી શકે છે 48%ની તેજી ! Venturaએ આપ્યું Buy રેટિંગ

મેપ માય ઈન્ડિયાના શેરમાં તેજીના સંકેત

નિફ્ટીના આગામી સેશન માટે 'માર્કેટ આઉટલુક' અને 'ટ્રેડિંગ સ્ટ્રેટેજી'

અનુષ્કા શર્મા ગળામાં કેમ પહેરે છે તુલસીની માળા? જાણો ફાયદા

મંદિરમાં એક જ દેવતાની બે મૂર્તિઓ રાખવી જોઈએ કે નહીં? જાણો વાસ્તુ નિયમ

સપનામાં દેખાતા આ 4 પ્રાણીઓ આપે છે શુભ સંકેતો?

જો AC કોચમાં ઠંડી વધારે લાગે તો એક્સ્ટ્રા કંબલ માંગી શકો? જાણો

શું ટ્રાફિક ચલણ ન ભરવામાં આવે તો પોલીસ તમારી ગાડી જપ્ત કરી શકે? જાણો

રોજ દિવસમાં એકવાર Phoneને રીસ્ટાર્ટ કરવાથી શું થાય છે? જાણી લેજો

Web Stories View more

પૃથ્વીના આ સ્થળોએ વર્ષો સુધી નથી પડતો વરસાદ

Hair Care: વાળ પાતળા થવાનું કારણ શું? ઘાટા અને મજબૂત વાળ માટે અપનાવો આ સરળ ઉપાયો

FIFA વર્લ્ડ કપમાં સૌથી વધુ ફાઈનલ રમનાર ટીમ કઈ છે?

જીન્સ પેન્ટમાં કેમ આપેલુ હોય છે નાનકડુ ખિસ્સું- તમે નહીં જાણતા હોવ કારણ

મિડનાઇટમાં ભૂખ લાગે તો આ 10 સુપરફૂડ પસંદ કરો!

IPL પર હતી દાઉદની નજર? ભાગેડુ લલિત મોદીનો મોટો ખુલાસો

Latest News View more

આજ થી 5 દિવસ રહેશે મૃત્યુ પંચક, બરબાદીથી બચવા ભૂલથી પણ ન કરતા આ 5 કામ

ટીમ ઈન્ડિયામાંથી બહાર થયા બાદ સૂર્યકુમાર યાદવે શું કહ્યું?

દર '3 શેર' પર મળશે '1 શેર' બિલકુલ ફ્રી, આખરે કઈ છે 'રેકોર્ડ ડેટ'?

ગરીબોના આશિયાના છીનવી લેનારા 'અસલી ગુનેગાર' કોણ?

પંત માટે IND vs AFG ટેસ્ટ બની ખાસ, આ સિદ્ધિ હાંસલ કરનાર ત્રીજો કીપર

Latest Videos View more

હળવદના ચરાડવા પાસે કાર અકસ્માત, 7માંથી 5ના મોત અને 2 લોકોને ગંભીર ઈજા!

એક તરફ વાયરસનો કહેર, બીજી તરફ બેદરકારીથી ગર્ભવતી સિંહણનું મોત !

આસારામ આશ્રમની આસપાસની જગ્યામાં ડિમોલિશન શરૂ, જુઓ Video

ઠગ બંટી-બબલીએ 15 લોકો પાસેથી 20 કરોડથી વધુની છેતરપિંડી કરી

પરિવારમાં બધાની વાતોને ધ્યાનથી સાંભળો, મિત્રોને સહયોગી બનતા જોશો

જામનગરના વોટર પાર્કમાં 7 વર્ષના બાળકનું ડૂબી જવાથી મોત

રાજકોટમાં પગ મુક્તા જ બાબા બાગેશ્વરે વિરોધ કરનારાઓને આપી આ ચેલેન્જ

અમદાવાદમાં વેજ બર્ગરના ઓર્ડરમાં ગ્રાહકને નોનવેજ બર્ગર મળ્યું

ધીરેન્દ્ર શાસ્ત્રીના દિવ્ય દરબાર પહેલા હાઇવોલ્ટેજ ડ્રામા !

Gir Breaking News : ગીરના 11 સિંહો સ્વસ્થ થતા ફરી જંગલમાં મુક્ત!

ફોટો સ્ટોરી

રીલ્સ

વીડિયોઝ