हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

કાનુની સવાલ: કોઈ વ્યક્તિ બીજા વ્યક્તિને ‘કૂતરો’ જેવા અપમાનજનક શબ્દો કહે તો, કોર્ટ કેસ થઈ શકે?

કાનુની સવાલ: જો કોઈ બીજા વ્યક્તિને ફક્ત 'કૂતરો' કહે છે - અને આ શબ્દનો ઉપયોગ અપમાનજનક અર્થમાં થાય છે - તો ભારતીય કાયદા હેઠળ કોર્ટ કેસ થઈ શકે છે. હવે ચાલો આને કાયદાની જોગવાઈઓ અને સુપ્રીમ કોર્ટ/હાઇકોર્ટના સીમાચિહ્નરૂપ ચુકાદાઓ સાથે વિગતવાર સમજીએ.

| Updated on: Apr 26, 2025 | 2:59 PM
Share
ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) હેઠળ લાગુ કલમો: કલમ 499 – માનહાનિ(Defamation), જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ શબ્દો, સંકેતો અથવા દૃશ્યમાન સ્વરૂપો દ્વારા બીજી વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડે છે, ત્યારે તે માનહાનિ છે. 'કૂતરો' જેવા અપમાનજનક શબ્દો પણ જો તે વ્યક્તિની જાહેર પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડે છે તો તેને બદનક્ષી ગણવામાં આવશે. કલમ 500 – માનહાનિ માટે સજા : જો કોઈ વ્યક્તિ કલમ 499 હેઠળ દોષિત ઠરે છે, તો તેને 2 વર્ષ સુધીની સજા અથવા દંડ તેમજ બંને થઈ શકે છે.

ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) હેઠળ લાગુ કલમો: કલમ 499 – માનહાનિ(Defamation), જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ શબ્દો, સંકેતો અથવા દૃશ્યમાન સ્વરૂપો દ્વારા બીજી વ્યક્તિની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડે છે, ત્યારે તે માનહાનિ છે. 'કૂતરો' જેવા અપમાનજનક શબ્દો પણ જો તે વ્યક્તિની જાહેર પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચાડે છે તો તેને બદનક્ષી ગણવામાં આવશે. કલમ 500 – માનહાનિ માટે સજા : જો કોઈ વ્યક્તિ કલમ 499 હેઠળ દોષિત ઠરે છે, તો તેને 2 વર્ષ સુધીની સજા અથવા દંડ તેમજ બંને થઈ શકે છે.

1 / 8
કલમ 504 - શાંતિ ભંગ કરવા માટે ઉશ્કેરવાના ઇરાદાથી જાણી જોઈને અપમાન કરે તો, જો "કૂતરો" જેવા અપમાનજનક શબ્દનો ઉપયોગ જાણી જોઈને કોઈ વ્યક્તિને ઉશ્કેરવા માટે કરવામાં આવ્યો હોય જેથી તે ગુસ્સે થાય અને શાંતિ ભંગ કરે તો પછી કલમ 504 પણ લાગુ પડશે. તે માટે તેમને સજાના ભાગરુપે 2 વર્ષ સુધીની કેદ અથવા દંડ તેમજ બંને થઈ શકે છે.

કલમ 504 - શાંતિ ભંગ કરવા માટે ઉશ્કેરવાના ઇરાદાથી જાણી જોઈને અપમાન કરે તો, જો "કૂતરો" જેવા અપમાનજનક શબ્દનો ઉપયોગ જાણી જોઈને કોઈ વ્યક્તિને ઉશ્કેરવા માટે કરવામાં આવ્યો હોય જેથી તે ગુસ્સે થાય અને શાંતિ ભંગ કરે તો પછી કલમ 504 પણ લાગુ પડશે. તે માટે તેમને સજાના ભાગરુપે 2 વર્ષ સુધીની કેદ અથવા દંડ તેમજ બંને થઈ શકે છે.

2 / 8
કલમ 294 - સાર્વજનિક સ્થળ પર અશ્લીલ શબ્દ બોલવા: જો જાહેર સ્થળે 'કૂતરો' જેવી અપશબ્દો ઉચ્ચારવામાં આવે અને અન્ય લોકો તેને સાંભળે તો તે કલમ 294 હેઠળ ગુનો ગણાશે. તે માટે તેમને 3 મહિના સુધીની કેદ અથવા દંડ તેમજ બંને થઈ શકે છે.

કલમ 294 - સાર્વજનિક સ્થળ પર અશ્લીલ શબ્દ બોલવા: જો જાહેર સ્થળે 'કૂતરો' જેવી અપશબ્દો ઉચ્ચારવામાં આવે અને અન્ય લોકો તેને સાંભળે તો તે કલમ 294 હેઠળ ગુનો ગણાશે. તે માટે તેમને 3 મહિના સુધીની કેદ અથવા દંડ તેમજ બંને થઈ શકે છે.

3 / 8
કેસ દાખલ કરવા માટે જરૂરી મુખ્ય મુદ્દાઓ: ઈરાદો: બોલનારા વ્યક્તિનો ઈરાદો અપમાન કરવાનો હતો કે નહીં તે જોવામાં આવે છે. સંદર્ભ: કઈ પરિસ્થિતિમાં 'કૂતરો' કહેવામાં આવ્યો હતો. પુરાવા માટે કોઈ એ જોયેલું કે સાંભળેલું હોય તેવા સાક્ષીઓ તેમજ રેકોર્ડિંગ (ઓડિયો/વિડિયો પુરાવા), સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ (જો અપમાન ઓનલાઈન થયું હોય તો).

કેસ દાખલ કરવા માટે જરૂરી મુખ્ય મુદ્દાઓ: ઈરાદો: બોલનારા વ્યક્તિનો ઈરાદો અપમાન કરવાનો હતો કે નહીં તે જોવામાં આવે છે. સંદર્ભ: કઈ પરિસ્થિતિમાં 'કૂતરો' કહેવામાં આવ્યો હતો. પુરાવા માટે કોઈ એ જોયેલું કે સાંભળેલું હોય તેવા સાક્ષીઓ તેમજ રેકોર્ડિંગ (ઓડિયો/વિડિયો પુરાવા), સોશિયલ મીડિયા પોસ્ટ્સ (જો અપમાન ઓનલાઈન થયું હોય તો).

4 / 8
લેન્ડમાર્ક જજમેન્ટ્સ: સુબ્રમણ્યમ સ્વામી વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (2016) – સુપ્રીમ કોર્ટ માન્યું કે, માનહાનિનો ગુનો (IPC 499/500) બંધારણની કલમ 19(2) હેઠળ યોગ્ય પ્રતિબંધ છે. અર્થ - કોઈ પણ વ્યક્તિ જવાબદારી વિના એવું કંઈ કહી શકે નહીં જે બીજાની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચે. મહેન્દ્ર રામ વિરુદ્ધ હરનંદન પ્રસાદ (1958) – પટના હાઈકોર્ટ કે કહ્યું કે, "માનહાનિકારક શબ્દો" બોલાયા હતા પરંતુ સાક્ષીઓ કે પુરાવા વિના ફરિયાદ રદ કરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે, ફક્ત આરોપો જ નહીં પુરાવા પણ જરૂરી છે. એસ. ખુશ્બૂ વિ કન્નિયમ (2010) - સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, "માત્ર અસંમતિ અથવા અભદ્ર શબ્દો" સીધા ફોજદારી ગુનો નથી બનતા સિવાય કે ખરેખર બદનક્ષી અથવા શાંતિ ભંગ થવાની સંભાવના હોય. એટલે કે, 'કૂતરો' કહેવાનો કેસ ફક્ત ત્યારે જ ઊભો થશે જો તે સ્પષ્ટપણે સાબિત થઈ શકે કે તે માન ગુમાવે છે અથવા શાંતિનો ભંગ કરે છે.

લેન્ડમાર્ક જજમેન્ટ્સ: સુબ્રમણ્યમ સ્વામી વિરુદ્ધ ભારત સંઘ (2016) – સુપ્રીમ કોર્ટ માન્યું કે, માનહાનિનો ગુનો (IPC 499/500) બંધારણની કલમ 19(2) હેઠળ યોગ્ય પ્રતિબંધ છે. અર્થ - કોઈ પણ વ્યક્તિ જવાબદારી વિના એવું કંઈ કહી શકે નહીં જે બીજાની પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન પહોંચે. મહેન્દ્ર રામ વિરુદ્ધ હરનંદન પ્રસાદ (1958) – પટના હાઈકોર્ટ કે કહ્યું કે, "માનહાનિકારક શબ્દો" બોલાયા હતા પરંતુ સાક્ષીઓ કે પુરાવા વિના ફરિયાદ રદ કરવામાં આવી હતી. તેમણે કહ્યું કે, ફક્ત આરોપો જ નહીં પુરાવા પણ જરૂરી છે. એસ. ખુશ્બૂ વિ કન્નિયમ (2010) - સુપ્રીમ કોર્ટે કહ્યું કે, "માત્ર અસંમતિ અથવા અભદ્ર શબ્દો" સીધા ફોજદારી ગુનો નથી બનતા સિવાય કે ખરેખર બદનક્ષી અથવા શાંતિ ભંગ થવાની સંભાવના હોય. એટલે કે, 'કૂતરો' કહેવાનો કેસ ફક્ત ત્યારે જ ઊભો થશે જો તે સ્પષ્ટપણે સાબિત થઈ શકે કે તે માન ગુમાવે છે અથવા શાંતિનો ભંગ કરે છે.

5 / 8
કોર્ટ કેસનો પ્રકાર: ફોજદારી કેસ: IPC 499, 500, 504, 294 હેઠળ. માનહાનિ માટે સિવિલ દાવો: વળતર (Compensation) માટે સિવિલ કોર્ટમાં દાવો પણ દાખલ કરી શકાય છે.

કોર્ટ કેસનો પ્રકાર: ફોજદારી કેસ: IPC 499, 500, 504, 294 હેઠળ. માનહાનિ માટે સિવિલ દાવો: વળતર (Compensation) માટે સિવિલ કોર્ટમાં દાવો પણ દાખલ કરી શકાય છે.

6 / 8
જો કોઈ 'કૂતરો' અથવા તો તેના જેવા અપમાનજનક શબ્દો કહે તો આ અપમાન છે અને માનહાનિનો ગુનો બની શકે છે. જરુરી શરતો એ છે કે, અપમાન કરવાનો ઈરાદો હોવો જોઈએ, પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થવું જોઈએ અને પુરાવા હોવા જોઈએ. કલમો: IPC 499, 500, 504, 294 હેઠળ કેસ કરી શકાય છે. આ માટે 2-3 વર્ષની કેદ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. કેસ ફાઇલિંગ એટલે કે ક્રિમિનલ કમ્પ્લેન્ટ પોલીસ FIR અથવા સીધી મેજિસ્ટ્રેટને અરજી કરી શકો છો.

જો કોઈ 'કૂતરો' અથવા તો તેના જેવા અપમાનજનક શબ્દો કહે તો આ અપમાન છે અને માનહાનિનો ગુનો બની શકે છે. જરુરી શરતો એ છે કે, અપમાન કરવાનો ઈરાદો હોવો જોઈએ, પ્રતિષ્ઠાને નુકસાન થવું જોઈએ અને પુરાવા હોવા જોઈએ. કલમો: IPC 499, 500, 504, 294 હેઠળ કેસ કરી શકાય છે. આ માટે 2-3 વર્ષની કેદ, દંડ અથવા બંને થઈ શકે છે. કેસ ફાઇલિંગ એટલે કે ક્રિમિનલ કમ્પ્લેન્ટ પોલીસ FIR અથવા સીધી મેજિસ્ટ્રેટને અરજી કરી શકો છો.

7 / 8
કાનુની રીતે જો અપમાન જાહેરમાં થયું હોય જેમ કે, દા.ત. ઓફિસ, શેરી, સોશિયલ મીડિયા તો કેસ મજબૂત રહેશે. પરંતુ જો તે ખાનગીમાં થયું હોય અને કોઈ સાક્ષી ન હોય, તો કેસ નબળો બની શકે છે. તો પણ તમે કેસ ફાઈલ કરી શકો છો.(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Symbolic)

કાનુની રીતે જો અપમાન જાહેરમાં થયું હોય જેમ કે, દા.ત. ઓફિસ, શેરી, સોશિયલ મીડિયા તો કેસ મજબૂત રહેશે. પરંતુ જો તે ખાનગીમાં થયું હોય અને કોઈ સાક્ષી ન હોય, તો કેસ નબળો બની શકે છે. તો પણ તમે કેસ ફાઈલ કરી શકો છો.(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Symbolic)

8 / 8

કાનૂની સલાહ લેવા માટે વકીલો પહેલા હકીકતોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી બીજી વ્યક્તિને કહે છે કે કયા ક્રમમાં શું કરવું. કાનુની સલાહ લેવા માટે તમે વકીલનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે નિષ્ણાત અથવા વ્યાવસાયિક સલાહકારનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે ઓનલાઈન કાનૂની સલાહ સેવાઓનો લાભ લઈ શકો છો. તમે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. લીગલ એડવાઈઝની સ્ટોરી વાંચવા માટે  અહીં ક્લિક કરો.

કામની વાતજનરલ નોલેજલાઈફ સ્ટાઈલ જીવનશૈલીલીગલ એડવાઈઝસુપ્રીમ કોર્ટ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
મોબાઇલના ચાર્જરનો રંગ કાળો કે સફેદ જ કેમ હોય છે?
મોબાઇલના ચાર્જરનો રંગ કાળો કે સફેદ જ કેમ હોય છે?
'રામાયણ'માં જેની ચર્ચા થઈ રહી છે તે શોભના કોણ છે? જાણો
'રામાયણ'માં જેની ચર્ચા થઈ રહી છે તે શોભના કોણ છે? જાણો
ઊંઘમાં નસકોરાં કેમ આવે છે?
ઊંઘમાં નસકોરાં કેમ આવે છે?
ન્યુઝીલેન્ડ સામે રોહિત શર્માનો મોટો રેકોર્ડ
ન્યુઝીલેન્ડ સામે રોહિત શર્માનો મોટો રેકોર્ડ
લોટને લાંબા સમય સુધી ફ્રેશ રાખવા અપનાવો આ 7 ટિપ્સ !
લોટને લાંબા સમય સુધી ફ્રેશ રાખવા અપનાવો આ 7 ટિપ્સ !
દિવાળીમાં ફટાકડા ફોડવાની પરંપરા કેટલી જૂની છે ?
દિવાળીમાં ફટાકડા ફોડવાની પરંપરા કેટલી જૂની છે ?
Latest Videos View more
દિવાળી પહેલા જ અમદાવાદ રાજકોટની હવા બની ઝેરીલી, AQI 200 ને પાર
દિવાળી પહેલા જ અમદાવાદ રાજકોટની હવા બની ઝેરીલી, AQI 200 ને પાર
દિવાળી પર્વે જામનગરી મુખવાસની 150થી વધુ વેરાયટીએ જમાવ્યુ આકર્ષણ
દિવાળી પર્વે જામનગરી મુખવાસની 150થી વધુ વેરાયટીએ જમાવ્યુ આકર્ષણ
અમરેલીના લાઠી ખીજડિયા નજીક વંદે ભારત ટ્રેન પર પથ્થરમારાની ઘટના
અમરેલીના લાઠી ખીજડિયા નજીક વંદે ભારત ટ્રેન પર પથ્થરમારાની ઘટના
અમદાવાદમાં વિકાસના નામે પર્યાવરણનો વિનાશ, હજારો વૃક્ષો કપાયા
અમદાવાદમાં વિકાસના નામે પર્યાવરણનો વિનાશ, હજારો વૃક્ષો કપાયા
સ્ટ્રેચર વગર વલખાં મારતા દર્દીઓ અને TV9 દેખાતાં જ દોડતું 'તંત્ર'
સ્ટ્રેચર વગર વલખાં મારતા દર્દીઓ અને TV9 દેખાતાં જ દોડતું 'તંત્ર'
બાવળા-બગોદરા હાઈવે પર વહેલી સવારે ખાનગી ઓઈલ મિલમાં લાગી ભીષણ આગ
બાવળા-બગોદરા હાઈવે પર વહેલી સવારે ખાનગી ઓઈલ મિલમાં લાગી ભીષણ આગ
માંડલ રોડ પર ચાલુ બાઇક પર યુવકે ફટાકડા ફોડી કર્યા સ્ટંટ ! Video
માંડલ રોડ પર ચાલુ બાઇક પર યુવકે ફટાકડા ફોડી કર્યા સ્ટંટ ! Video
સુરતના ઉધના રેલવે સ્ટેશને મુસાફરોનો ધસારો જુઓ Video
સુરતના ઉધના રેલવે સ્ટેશને મુસાફરોનો ધસારો જુઓ Video
દિવાળીની રાત્રે સુરતમાં આગના બનાવો, ફાયર બ્રિગેડને 25 કોલ મળ્યા! Video
દિવાળીની રાત્રે સુરતમાં આગના બનાવો, ફાયર બ્રિગેડને 25 કોલ મળ્યા! Video
દિવાળીએ ચમકશે તમારી કિસ્મત? જાણો વાર્ષિક રાશિફળ
દિવાળીએ ચમકશે તમારી કિસ્મત? જાણો વાર્ષિક રાશિફળ
g clip-path="url(#clip0_868_265)">