हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

Breaking News : ભારતીય નામ હોવા છતાં પણ ભારતનું કોઈ જહાજ કેમ નથી, આ પાછળનું કારણ ચોંકાવનારું ?

Indian Ships Registration: પહેલી નજરે ભારતીય નામો ધરાવતા જહાજો એવું સૂચવી શકે છે કે ભારત પાસે એક વિશાળ વૈશ્વિક જહાજનો કાફલો છે ઘણા જહાજોના નામ ભારતીય હોય છે, પરંતુ તેમાંથી ઘણા ભારતમાં નોંધાયેલા નથી. ચાલો આ પાછળનું કારણ જાણીએ.

| Updated on: Mar 18, 2026 | 12:01 PM
Share
Indian Ships Registration : ભારતીય સમુદ્રકાંઠે લંગરાયેલા અને ભારતીય નામો ધરાવતા વિશાળ જહાજો જોઈને કોઈપણ ભારતીયનું ગૌરવ વધે તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ આ ગૌરવ પાછળ એક વરવી વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે. શું તમે જાણો છો કે આમાંના મોટાભાગના જહાજો કાયદેસર રીતે ભારતીય નથી? આ એક એવો 'ગ્લોબલ ફ્લીટ પેરાડોક્સ' (વૈશ્વિક કાફલાનો વિરોધાભાસ) છે, જ્યાં ભારતીય ક્રૂ અને ભારત સાથે સીધું જોડાણ હોવા છતાં, જહાજો વિદેશી ધ્વજ હેઠળ સમુદ્ર ખેડે છે. આ સ્થિતિ પાછળ માત્ર વ્યાપારી ગણતરીઓ જ નહીં, પણ ભારતનું જટિલ નિયમનકારી માળખું અને પ્રતિકૂળ આર્થિક નીતિઓ જવાબદાર છે.

Indian Ships Registration : ભારતીય સમુદ્રકાંઠે લંગરાયેલા અને ભારતીય નામો ધરાવતા વિશાળ જહાજો જોઈને કોઈપણ ભારતીયનું ગૌરવ વધે તે સ્વાભાવિક છે. પરંતુ આ ગૌરવ પાછળ એક વરવી વાસ્તવિકતા છુપાયેલી છે. શું તમે જાણો છો કે આમાંના મોટાભાગના જહાજો કાયદેસર રીતે ભારતીય નથી? આ એક એવો 'ગ્લોબલ ફ્લીટ પેરાડોક્સ' (વૈશ્વિક કાફલાનો વિરોધાભાસ) છે, જ્યાં ભારતીય ક્રૂ અને ભારત સાથે સીધું જોડાણ હોવા છતાં, જહાજો વિદેશી ધ્વજ હેઠળ સમુદ્ર ખેડે છે. આ સ્થિતિ પાછળ માત્ર વ્યાપારી ગણતરીઓ જ નહીં, પણ ભારતનું જટિલ નિયમનકારી માળખું અને પ્રતિકૂળ આર્થિક નીતિઓ જવાબદાર છે.

1 / 10
સુવિધાના ધ્વજ: પનામા અને લાઇબેરિયાની પસંદગી કેમ? : આંતરરાષ્ટ્રીય મેરિટાઈમ કાયદા મુજબ, દરેક જહાજની કોઈ એક રાષ્ટ્રમાં નોંધણી હોવી અનિવાર્ય છે, પરંતુ માલિકે પોતાના જ દેશનો ધ્વજ વાપરવો તેવો કોઈ વૈશ્વિક નિયમ નથી. આ છટકબારીને કારણે જ 'સુવિધાના ધ્વજ' (Flags of Convenience) ની લોકપ્રિયતા વધી છે. પનામા, લાઇબેરિયા અને માર્શલ ટાપુઓ જેવા દેશો આજે વૈશ્વિક શિપિંગના કેન્દ્રો બન્યા છે કારણ કે ત્યાં જહાજની નોંધણીની પ્રક્રિયા અત્યંત સુગમ છે અને વહીવટી માળખું ઉદ્યોગ-સાહસિકોને અનુકૂળ છે.

સુવિધાના ધ્વજ: પનામા અને લાઇબેરિયાની પસંદગી કેમ? : આંતરરાષ્ટ્રીય મેરિટાઈમ કાયદા મુજબ, દરેક જહાજની કોઈ એક રાષ્ટ્રમાં નોંધણી હોવી અનિવાર્ય છે, પરંતુ માલિકે પોતાના જ દેશનો ધ્વજ વાપરવો તેવો કોઈ વૈશ્વિક નિયમ નથી. આ છટકબારીને કારણે જ 'સુવિધાના ધ્વજ' (Flags of Convenience) ની લોકપ્રિયતા વધી છે. પનામા, લાઇબેરિયા અને માર્શલ ટાપુઓ જેવા દેશો આજે વૈશ્વિક શિપિંગના કેન્દ્રો બન્યા છે કારણ કે ત્યાં જહાજની નોંધણીની પ્રક્રિયા અત્યંત સુગમ છે અને વહીવટી માળખું ઉદ્યોગ-સાહસિકોને અનુકૂળ છે.

2 / 10
શિપિંગ કંપનીઓ ઘણીવાર પનામા, લાઇબેરિયા અને માર્શલ ટાપુઓ જેવા દેશો પસંદ કરે છે; આનું કારણ એ છે કે તેઓ ઓછા કર, ન્યૂનતમ કાગળકામ અને ફ્લેક્સિબલ (Flexible) નિયમો સાથે શ્રેષ્ઠ કાનૂની સુવિધા ઓફર કરે છે.

શિપિંગ કંપનીઓ ઘણીવાર પનામા, લાઇબેરિયા અને માર્શલ ટાપુઓ જેવા દેશો પસંદ કરે છે; આનું કારણ એ છે કે તેઓ ઓછા કર, ન્યૂનતમ કાગળકામ અને ફ્લેક્સિબલ (Flexible) નિયમો સાથે શ્રેષ્ઠ કાનૂની સુવિધા ઓફર કરે છે.

3 / 10
વિદેશમાં નોંધણી: કાર્યકારી ક્ષમતા વધારવાની વ્યાપારી વ્યૂહરચના : વિદેશી ધરતી પર જહાજની નોંધણી કરાવવી એ માત્ર કર બચાવવાનો માર્ગ નથી, પરંતુ વ્યવસાયિક ગતિશીલતા અને કાર્યકારી મૂડી (Operating Capital) જાળવવાની એક સોચી-સમજેલી વ્યૂહરચના છે. લાઇબેરિયા કે પનામા જેવા દેશોમાં વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અત્યંત ઝડપી અને સરળ છે, જે સંચાલન ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે. ભારતના જટિલ નિયમનકારી અવરોધોની તુલનામાં અહીં 'કોસ્ટ ઓફ કોમ્પ્લાયન્સ' (નિયમ પાલનનો ખર્ચ) અત્યંત ઓછો છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે કંપનીઓને જરૂરી લવચીકતા પૂરી પાડે છે.

વિદેશમાં નોંધણી: કાર્યકારી ક્ષમતા વધારવાની વ્યાપારી વ્યૂહરચના : વિદેશી ધરતી પર જહાજની નોંધણી કરાવવી એ માત્ર કર બચાવવાનો માર્ગ નથી, પરંતુ વ્યવસાયિક ગતિશીલતા અને કાર્યકારી મૂડી (Operating Capital) જાળવવાની એક સોચી-સમજેલી વ્યૂહરચના છે. લાઇબેરિયા કે પનામા જેવા દેશોમાં વહીવટી પ્રક્રિયાઓ અત્યંત ઝડપી અને સરળ છે, જે સંચાલન ખર્ચમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો કરે છે. ભારતના જટિલ નિયમનકારી અવરોધોની તુલનામાં અહીં 'કોસ્ટ ઓફ કોમ્પ્લાયન્સ' (નિયમ પાલનનો ખર્ચ) અત્યંત ઓછો છે, જે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધામાં ટકી રહેવા માટે કંપનીઓને જરૂરી લવચીકતા પૂરી પાડે છે.

4 / 10
ભારતમાં ઊંચો રાજકોષીય બોજ: 7.5% ની કિંમત : ભારતીય ધ્વજ હેઠળ જહાજ ચલાવવું એ આર્થિક રીતે એક મોટો 'રાજકોષીય બોજ' સાબિત થાય છે. વૈશ્વિક બજારમાં જ્યારે અન્ય દેશો સબસીડી અને કરમુક્તિ આપી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતનું ટેક્સ માળખું સ્થાનિક શિપિંગ ઉદ્યોગની કમર તોડી રહ્યું છે:

ભારતમાં ઊંચો રાજકોષીય બોજ: 7.5% ની કિંમત : ભારતીય ધ્વજ હેઠળ જહાજ ચલાવવું એ આર્થિક રીતે એક મોટો 'રાજકોષીય બોજ' સાબિત થાય છે. વૈશ્વિક બજારમાં જ્યારે અન્ય દેશો સબસીડી અને કરમુક્તિ આપી રહ્યા છે, ત્યારે ભારતનું ટેક્સ માળખું સ્થાનિક શિપિંગ ઉદ્યોગની કમર તોડી રહ્યું છે:

5 / 10
વિદેશી રોકાણકારો માટે અવરોધ: વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓએ ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી આવક પર આશરે 7.5% કર ચૂકવવો પડી શકે છે. આ જોગવાઈ આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને ભારતીય ધ્વજ અપનાવતા અટકાવે છે.

વિદેશી રોકાણકારો માટે અવરોધ: વિદેશી શિપિંગ કંપનીઓએ ભારતીય ધ્વજવાળા જહાજો દ્વારા ઉત્પન્ન થતી આવક પર આશરે 7.5% કર ચૂકવવો પડી શકે છે. આ જોગવાઈ આંતરરાષ્ટ્રીય કંપનીઓને ભારતીય ધ્વજ અપનાવતા અટકાવે છે.

6 / 10
GST નો વધારાનો ખર્ચ: જહાજની જાળવણી (Maintenance) અને સમારકામ (Repair) જેવી અનિવાર્ય સેવાઓ પર લાગતો GST ભારતીય જહાજોના સંચાલન ખર્ચમાં અનેકગણો વધારો કરે છે, જે તેમને વૈશ્વિક હરીફાઈમાં પછાડે છે.

GST નો વધારાનો ખર્ચ: જહાજની જાળવણી (Maintenance) અને સમારકામ (Repair) જેવી અનિવાર્ય સેવાઓ પર લાગતો GST ભારતીય જહાજોના સંચાલન ખર્ચમાં અનેકગણો વધારો કરે છે, જે તેમને વૈશ્વિક હરીફાઈમાં પછાડે છે.

7 / 10
કડક નિયમનકારી માળખું અને પાલનના પડકારો : ભારતના દરિયાઈ કાયદાઓ અત્યંત કડક પાલનની અપેક્ષા રાખે છે, જે ઘણીવાર શિપિંગ કંપનીઓ માટે અમલદારશાહીની જાળ બની જાય છે. સલામતી, ક્રૂ સુખાકારી અને સંચાલન સંબંધિત કાયદાઓ ઉપરાંત, માલિકી હક્ક અંગેના કડક માપદંડો પણ એક મોટી સમસ્યા છે. ભારતીય ધ્વજ ધારણ કરવા માટે જહાજની માલિકી ધરાવતી કંપની ભારતમાં જ નોંધાયેલી હોવી અનિવાર્ય છે. આ પ્રકારના કઠોર નિયમો વૈશ્વિક રોકાણકારોને આકર્ષવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે.

કડક નિયમનકારી માળખું અને પાલનના પડકારો : ભારતના દરિયાઈ કાયદાઓ અત્યંત કડક પાલનની અપેક્ષા રાખે છે, જે ઘણીવાર શિપિંગ કંપનીઓ માટે અમલદારશાહીની જાળ બની જાય છે. સલામતી, ક્રૂ સુખાકારી અને સંચાલન સંબંધિત કાયદાઓ ઉપરાંત, માલિકી હક્ક અંગેના કડક માપદંડો પણ એક મોટી સમસ્યા છે. ભારતીય ધ્વજ ધારણ કરવા માટે જહાજની માલિકી ધરાવતી કંપની ભારતમાં જ નોંધાયેલી હોવી અનિવાર્ય છે. આ પ્રકારના કઠોર નિયમો વૈશ્વિક રોકાણકારોને આકર્ષવામાં નિષ્ફળ રહ્યા છે.

8 / 10
નાણાકીય અવરોધો: મોંઘું ધિરાણ : શિપિંગ એ મૂડી-સઘન ઉદ્યોગ છે, પરંતુ ભારતમાં 'ધિરાણની તરલતા' (Liquidity of Credit) નો અભાવ એક ગંભીર સમસ્યા છે. નવા જહાજોની ખરીદી માટે ભારતીય બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા અપાતી લોન પરના વ્યાજ દરો આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર કરતા ઘણા ઊંચા હોય છે. વધુમાં, લોન માટેની કડક શરતો અને જટિલ પ્રક્રિયાઓને કારણે ભારતીય કંપનીઓ માટે તેમના કાફલાનું વિસ્તરણ કરવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે.

નાણાકીય અવરોધો: મોંઘું ધિરાણ : શિપિંગ એ મૂડી-સઘન ઉદ્યોગ છે, પરંતુ ભારતમાં 'ધિરાણની તરલતા' (Liquidity of Credit) નો અભાવ એક ગંભીર સમસ્યા છે. નવા જહાજોની ખરીદી માટે ભારતીય બેંકો અને નાણાકીય સંસ્થાઓ દ્વારા અપાતી લોન પરના વ્યાજ દરો આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર કરતા ઘણા ઊંચા હોય છે. વધુમાં, લોન માટેની કડક શરતો અને જટિલ પ્રક્રિયાઓને કારણે ભારતીય કંપનીઓ માટે તેમના કાફલાનું વિસ્તરણ કરવું અત્યંત મુશ્કેલ બની જાય છે.

9 / 10
વ્યૂહાત્મક પરિવર્તનની આવશ્યકતા : ભારતીય શિપિંગ ક્ષેત્રમાં રહેલી અપાર સંભાવનાઓ છતાં, 'ગ્લોબલ ફ્લીટ પેરાડોક્સ' ભારતની બ્લુ ઇકોનોમી માટે એક મોટી વ્યાપારી હાર સમાન છે. જ્યાં સુધી ભારત તેના કરવેરા માળખાને સ્પર્ધાત્મક નહીં બનાવે, ધિરાણ પ્રક્રિયા સરળ નહીં કરે અને નિયમનકારી જટિલતાઓને દૂર નહીં કરે, ત્યાં સુધી 'ભારતીય' જહાજો માત્ર કાગળ પર જ વિદેશી રહેશે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે, શું ભારત તેના શિપિંગ કાયદાઓમાં ધરખમ સુધારા કરીને આ વિરોધાભાસને તોડવાની અને વૈશ્વિક દરિયાઈ શક્તિ તરીકે ઉભરી આવવાની હિંમત બતાવશે? (Credits: Getty Images and PTI Photo)

વ્યૂહાત્મક પરિવર્તનની આવશ્યકતા : ભારતીય શિપિંગ ક્ષેત્રમાં રહેલી અપાર સંભાવનાઓ છતાં, 'ગ્લોબલ ફ્લીટ પેરાડોક્સ' ભારતની બ્લુ ઇકોનોમી માટે એક મોટી વ્યાપારી હાર સમાન છે. જ્યાં સુધી ભારત તેના કરવેરા માળખાને સ્પર્ધાત્મક નહીં બનાવે, ધિરાણ પ્રક્રિયા સરળ નહીં કરે અને નિયમનકારી જટિલતાઓને દૂર નહીં કરે, ત્યાં સુધી 'ભારતીય' જહાજો માત્ર કાગળ પર જ વિદેશી રહેશે. હવે પ્રશ્ન એ છે કે, શું ભારત તેના શિપિંગ કાયદાઓમાં ધરખમ સુધારા કરીને આ વિરોધાભાસને તોડવાની અને વૈશ્વિક દરિયાઈ શક્તિ તરીકે ઉભરી આવવાની હિંમત બતાવશે? (Credits: Getty Images and PTI Photo)

10 / 10

ઘર ખરીદતા પહેલાં આ ભૂલો કરશો, તો જીવનભરનો પસ્તાવો! આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો

જનરલ નોલેજજીએસટીટિપ્સ અને ટ્રિક્સપેટ્રોલ ડીઝલબિઝનેસ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
61 વર્ષની ઉંમરે આમિર ખાન ત્રીજી વખત લગ્ન કરશે
61 વર્ષની ઉંમરે આમિર ખાન ત્રીજી વખત લગ્ન કરશે
સૂર્યાસ્ત પછી આ 7 વસ્તુઓ કોઈને ન આપો
સૂર્યાસ્ત પછી આ 7 વસ્તુઓ કોઈને ન આપો
હોટલ, હોસ્પિટલ કે ઘરમાં આગ લાગે તો શું કરવું જોઈએ?
હોટલ, હોસ્પિટલ કે ઘરમાં આગ લાગે તો શું કરવું જોઈએ?
જીન્સ પરના નાના બટનો ફક્ત ફેશન માટે નથી, જાણી ને ચોંકી જશો
જીન્સ પરના નાના બટનો ફક્ત ફેશન માટે નથી, જાણી ને ચોંકી જશો
FIFA વર્લ્ડ કપ 2026નો સૌથી યુવા ખેલાડી કોણ છે?
FIFA વર્લ્ડ કપ 2026નો સૌથી યુવા ખેલાડી કોણ છે?
કાર અને બાઇકનું ટાયર ક્યારે બદલવું જોઈએ?
કાર અને બાઇકનું ટાયર ક્યારે બદલવું જોઈએ?
Latest Videos View more
મહિલા PSIએ માર માર્યો ત્યારે ગુજરાત યુનિવર્સિટી પોલીસ શું કરતી હતી ?
મહિલા PSIએ માર માર્યો ત્યારે ગુજરાત યુનિવર્સિટી પોલીસ શું કરતી હતી ?
રાજ્યસભાની બેઠકો માટે 50થી વધુ નામોની યાદી દિલ્હી મોકલાઈ
રાજ્યસભાની બેઠકો માટે 50થી વધુ નામોની યાદી દિલ્હી મોકલાઈ
સમગ્ર કેરળમાં આજથી બેસી ગયું નૈઋત્યનુ ચોમાસુ
સમગ્ર કેરળમાં આજથી બેસી ગયું નૈઋત્યનુ ચોમાસુ
24 કલાકમાં 424 ગેરકાયદે બાંગ્લાદેશીઓ ઝડપાયા, જુઓ Video
24 કલાકમાં 424 ગેરકાયદે બાંગ્લાદેશીઓ ઝડપાયા, જુઓ Video
જામકંડોણાની મહિલાની કેદારનાથમાં તબિયત લથડી
જામકંડોણાની મહિલાની કેદારનાથમાં તબિયત લથડી
પાટણમાં AC બ્લાસ્ટ થતા મહિલા પોલીસ કર્મીનું મોત ! જુઓ-Video
પાટણમાં AC બ્લાસ્ટ થતા મહિલા પોલીસ કર્મીનું મોત ! જુઓ-Video
એરફોર્સ જમીન પરના પ્રોજેક્ટમાંથી 15 લાખના લોખંડના સળિયા ચોરાયા
એરફોર્સ જમીન પરના પ્રોજેક્ટમાંથી 15 લાખના લોખંડના સળિયા ચોરાયા
સુરત મહાનગરપાલિકાનો આસિસ્ટન્ટ ઇજનેર લાંચ લેતા રંગે હાથે ઝડપાયો
સુરત મહાનગરપાલિકાનો આસિસ્ટન્ટ ઇજનેર લાંચ લેતા રંગે હાથે ઝડપાયો
પંચમહાલઃ સરકારી નોકરીના નામે 68 લાખની ઠગાઈ, ભેજાબાજ ભરત પરમાર ઝડપાયો
પંચમહાલઃ સરકારી નોકરીના નામે 68 લાખની ઠગાઈ, ભેજાબાજ ભરત પરમાર ઝડપાયો
ઉનાની સરકારી હોસ્પિટલમાં ઘુસ્યો આખલો, દર્દીઓમાં ફેલાયો ફફડાટ- Video
ઉનાની સરકારી હોસ્પિટલમાં ઘુસ્યો આખલો, દર્દીઓમાં ફેલાયો ફફડાટ- Video
g clip-path="url(#clip0_868_265)">