કાનુની સવાલ : ઇન્ટરનેટ પર એક ખોટી પોસ્ટ તમને જેલમાં મોકલી શકે છે, સાયબર ક્રાઇમ સંબંધિત કલમ જાણો
સોશિયલ મીડિયા એ અભિપ્રાય વ્યક્ત કરવા માટે એક શક્તિશાળી માધ્યમ છે, પરંતુ આજકાલ કેટલાક મૂર્ખ લોકો તેનો ઉપયોગ અફવાઓ ફેલાવવા માટે કરે છે, જે ઘણીવાર સમાજમાં નફરત અને હિંસાનું વાતાવરણ બનાવે છે.

એ વાત સાચી છે કે આજના સમયમાં, ઇન્ટરનેટ લોકો માટે વરદાનથી ઓછું નથી, છતાં કેટલાક લોકો નફરત ફેલાવતી વાંધાજનક પોસ્ટ લખીને સમાજના વાતાવરણને નકારાત્મક બનાવી રહ્યા છે. કેટલીક વખત સરળ લોકો જે જાણે અજાણતા એવા કાર્યોમાં સામેલ થઈ જાય છે. જેને સાયબર ક્રાઈમની કેટેગરીમાં રાખવામાં આવે છે.

થોડા સમય પહેલા એક ઘટના બની હતી, જેમાં એક વોટ્સએપ મેસેજથી એક ચોક્કસ સમુદાયના લોકોમાં રોષ ફેલાયો હતો, જેના કારણે દેશભરમાં બે અલગ અલગ સ્થળોએ હત્યાઓ થઈ હતી. આ ઇન્ટરનેટ મીડિયાના દુરુપયોગનું સ્પષ્ટ ઉદાહરણ છે.

સાયબર ક્રાઈમની વધતી ઘટનાઓને જોઈ ભારતે 2000 માં માહિતી ટેકનોલોજી કાયદો પસાર કર્યો, અને 2008 અને 2009 માં જરૂરિયાત મુજબ તેમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો. આ કાયદો ઇન્ટરનેટનો ઉપયોગ કરીને કરવામાં આવતી ગેરકાયદેસર પ્રવૃત્તિઓને આવરી લે છે.

સાયબર ગુનાને રોકવા માટે, માહિતી ટેકનોલોજી કાયદો નીચેના ગુનાઓ માટે કાયદાની વિવિધ કલમો હેઠળ સજાની જોગવાઈ કરે છે.

જેમાં કલમ 66 કોમ્પ્યુટર સંસાધનો અને આંકડા સાથે છેડછાડ કરવાનો અથવા નષ્ટ કરવા પર સજા. કલમ 66A ઈન્ટરનેટ પર પ્રતિબંધ અને ભડકાવ નિવેદન અને સુચનાઓ મોકલવા પર કાર્યવાહી.

કલમ 66B ચોરી કરેલી સુચનાઓ અથવા કોમ્યુટર સાધનો રાખવા બદલ સજા. કલમ 66C કોઈ પણ ડિજિટલ ઓળખ ચોરી કરવાની સજા. કલમ 66D ઓળખ છુપાવી કોઈના વ્યકતિગત આંકડાઓ સાથે છેડછાડ અથવા છેતરપિંડી કરવા પર કાર્યવાહી. કલમ 66E કોઈ વ્યક્તિની પ્રાઈવસી ભંગ કરવાની સજા. કલમ 66F સોશિયલ મીડિયાના માધ્યમથી સાયબર આંતકવાદ ફેલાવવા પર સજા. કલમ 67 સોશિયલ મીડિયા પર આપત્તિજનક સુચનાઓ પ્રકાશિત કરવી તેમજ મોકલવા પર સજા અને દંડ.

આઇટી એક્ટની કલમ 67 હેઠળ, જે કોઈ પણ ઇલેક્ટ્રોનિક માધ્યમ, જેમ કે કમ્પ્યુટર અથવા મોબાઇલ ફોન દ્વારા દ્વેષપૂર્ણ ભાષણ પોસ્ટ કરે છે, તેને કાનૂની કાર્યવાહીનો સામનો કરવો પડી શકે છે. પહેલી વાર ગુનેગારને ત્રણ વર્ષની સજા અને 5 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. વારંવાર ગુનેગારને પાંચ વર્ષની સજા અને 10 લાખ સુધીનો દંડ થઈ શકે છે. વધુમાં, ગુનાની ગંભીરતાના આધારે, સજાઓ સગીરથી લઈને આજીવન કેદ સુધીની હોય છે.

2015ના એક નિર્ણયમાં, સુપ્રીમ કોર્ટે માહિતી ટેકનોલોજી કાયદાની કલમ 66એ રદ કરી હતી, જે પોલીસને સોશિયલ મીડિયા પર વાંધાજનક નિવેદનો પોસ્ટ કરનારાઓની સીધી ધરપકડ કરવાની મંજૂરી આપતી હતી. કોર્ટે દલીલ કરી હતી કે, આ નાગરિકોના અભિવ્યક્તિની સ્વતંત્રતાના અધિકારનું ઉલ્લંઘન કરે છે અને આવા ગુનાઓ માટે ભારતીય દંડ સંહિતા (આઈપીસી) માં પહેલાથી જ સમાંતર જોગવાઈઓ અસ્તિત્વમાં છે.

આઇટી એક્ટની કલમ 66A રદ કરવા છતાં, ભારતીય દંડ સંહિતા (IPC) ની કલમ 268 હેઠળ આવા કેસોમાં કડક કાર્યવાહી કરી શકાય છે.

વધુમાં, જો પીડિતા IPC ની કલમ 499 અને 500 (માનહાનિ) હેઠળ કેસ દાખલ કરે છે, તો આરોપો સાબિત થાય તો ગુનેગારને બે વર્ષ સુધીની સજા થઈ શકે છે.

વધુમાં, જો પીડિતા IPC ની કલમ 499 અને 500 (માનહાનિ) હેઠળ કેસ દાખલ કરે છે, તો આરોપો સાબિત થાય તો ગુનેગારને બે વર્ષ સુધીની સજા થઈ શકે છે.

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )
કાયદો એ નિયમોનો સમૂહ છે. જેને સમુદાય દ્વારા માન્ય તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે. કાયદો દેશના વહીવટ માટે નૈતિક માર્ગદર્શક તરીકે પણ કાર્ય કરે છે. કાયદો એ માનવ વર્તન અને ક્રિયાઓનું નિયમન કરવાની એક પદ્ધતિ છે. અહી ક્લિક કરો
