हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

8 વર્ષની સેવા પછી ‘આર્મી ડોગ્સ’ ક્યાં જાય છે? આખરે જોખમી મિશન પૂર્ણ કરનારા ‘શ્વાન સૈનિકો’ નિવૃત્તિ પછી ક્યાં રહે છે?

સરહદ પર અને દેશની અંદર ખડેપગે સેવા આપતા આર્મી ડોગ્સની નિવૃત્તિ બાદની જિંદગી કેવી હોય છે? વર્ષોની કઠિન સેવા અને જોખમી મિશન પૂર્ણ કર્યા પછી, જ્યારે તેઓ નિવૃત્ત થાય છે ત્યારે તેમની સાથે શું થાય છે?

| Updated on: Aug 22, 2026 | 6:45 PM
Share
ખાસ રીતે તાલીમ પામેલા શ્વાન સૈનિકો વિસ્ફોટકો અને માઇન્સની શોધ કરવાથી લઈને ટ્રેકિંગ, સુરક્ષા તેમજ બચાવ કામગીરી સુધીના કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો કે, માનવ સૈનિકોથી વિપરીત તેમને તેમની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી માસિક પગાર કે પેન્શન મળતું નથી. તેના બદલે સૈન્ય નિવૃત્તિ પછી તેમની સંભાળની જવાબદારી લે છે અને તેમના ખોરાક, રહેઠાણ તેમજ તબીબી સારવારની વ્યવસ્થા કરે છે.

ખાસ રીતે તાલીમ પામેલા શ્વાન સૈનિકો વિસ્ફોટકો અને માઇન્સની શોધ કરવાથી લઈને ટ્રેકિંગ, સુરક્ષા તેમજ બચાવ કામગીરી સુધીના કાર્યોમાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો કે, માનવ સૈનિકોથી વિપરીત તેમને તેમની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી માસિક પગાર કે પેન્શન મળતું નથી. તેના બદલે સૈન્ય નિવૃત્તિ પછી તેમની સંભાળની જવાબદારી લે છે અને તેમના ખોરાક, રહેઠાણ તેમજ તબીબી સારવારની વ્યવસ્થા કરે છે.

1 / 8
ભારતીય સૈન્યના શ્વાનોને નિવૃત્તિ પછી રોકડ પેન્શન અથવા માસિક પગાર મળતો નથી. હવે આનો અર્થ એ નથી કે, તેમની સેવા સહાય વિના સમાપ્ત થઈ જાય છે. નિવૃત્તિ પછી સરકાર અને સૈન્ય તેમની નિરંતર સંભાળની વ્યવસ્થા કરે છે. આહાર અને તબીબી સંભાળ સહિતના નિવૃત્તિ પછીના તેમના ખર્ચાઓ સરકાર સમર્થિત સુવિધાઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે. આનાથી નિવૃત્ત શ્વાન સૈનિકોને તેમનું બાકીનું જીવન સુરક્ષિત અને આરામદાયક વાતાવરણમાં વિતાવવાની તક મળે છે.

ભારતીય સૈન્યના શ્વાનોને નિવૃત્તિ પછી રોકડ પેન્શન અથવા માસિક પગાર મળતો નથી. હવે આનો અર્થ એ નથી કે, તેમની સેવા સહાય વિના સમાપ્ત થઈ જાય છે. નિવૃત્તિ પછી સરકાર અને સૈન્ય તેમની નિરંતર સંભાળની વ્યવસ્થા કરે છે. આહાર અને તબીબી સંભાળ સહિતના નિવૃત્તિ પછીના તેમના ખર્ચાઓ સરકાર સમર્થિત સુવિધાઓ દ્વારા આવરી લેવામાં આવે છે. આનાથી નિવૃત્ત શ્વાન સૈનિકોને તેમનું બાકીનું જીવન સુરક્ષિત અને આરામદાયક વાતાવરણમાં વિતાવવાની તક મળે છે.

2 / 8
પોતાની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી નિવૃત્ત શ્વાનોને સમર્પિત પુનર્વસન સુવિધાઓમાં લઈ જવામાં આવે છે. આવી જ એક સુવિધા ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠમાં રિમાઉન્ટ વેટરનરી કોર્પ્સ સેન્ટર એન્ડ કોલેજમાં આવેલું વૃદ્ધાશ્રમ છે. આ શ્વાનોને ઉત્તરાખંડના હેમપુરમાં આવેલી સુવિધામાં પણ રાખી શકાય છે. આ સુવિધા ખાસ કરીને એવા શ્વાનોની સંભાળ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જેમણે તેમની સૈન્ય ફરજો પૂર્ણ કરી લીધી છે અને હવે સક્રિય સેવા માટે યોગ્ય નથી.

પોતાની સેવા પૂર્ણ કર્યા પછી નિવૃત્ત શ્વાનોને સમર્પિત પુનર્વસન સુવિધાઓમાં લઈ જવામાં આવે છે. આવી જ એક સુવિધા ઉત્તર પ્રદેશના મેરઠમાં રિમાઉન્ટ વેટરનરી કોર્પ્સ સેન્ટર એન્ડ કોલેજમાં આવેલું વૃદ્ધાશ્રમ છે. આ શ્વાનોને ઉત્તરાખંડના હેમપુરમાં આવેલી સુવિધામાં પણ રાખી શકાય છે. આ સુવિધા ખાસ કરીને એવા શ્વાનોની સંભાળ માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે, જેમણે તેમની સૈન્ય ફરજો પૂર્ણ કરી લીધી છે અને હવે સક્રિય સેવા માટે યોગ્ય નથી.

3 / 8
સરકાર આ સૈન્ય શ્વાનોની સંભાળ માટે ભંડોળ પૂરું પાડે છે. પુનર્વસન સુવિધાઓમાં તેમના ખોરાક, સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અને અન્ય મૂળભૂત જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. આ કારણે શ્વાનોને તેમની સૈન્ય કારકિર્દી પૂર્ણ કર્યા પછી પોતાના ભરોસે છોડી દેવામાં આવતા નથી. આ વ્યવસ્થા સેવાના વર્ષો દરમિયાન આ પ્રાણીઓની ભૂમિકાને સ્વીકારે છે અને સુનિશ્ચિત કરે છે કે, નિવૃત્તિ પછી પણ તેમને સંભાળ મળે.

સરકાર આ સૈન્ય શ્વાનોની સંભાળ માટે ભંડોળ પૂરું પાડે છે. પુનર્વસન સુવિધાઓમાં તેમના ખોરાક, સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અને અન્ય મૂળભૂત જરૂરિયાતોનું ધ્યાન રાખવામાં આવે છે. આ કારણે શ્વાનોને તેમની સૈન્ય કારકિર્દી પૂર્ણ કર્યા પછી પોતાના ભરોસે છોડી દેવામાં આવતા નથી. આ વ્યવસ્થા સેવાના વર્ષો દરમિયાન આ પ્રાણીઓની ભૂમિકાને સ્વીકારે છે અને સુનિશ્ચિત કરે છે કે, નિવૃત્તિ પછી પણ તેમને સંભાળ મળે.

4 / 8
લાગુ પડે તેવી ચકાસણી પ્રક્રિયાને આધીન નિવૃત્ત સૈન્ય શ્વાન સામાન્ય નાગરિકો, શાળાઓ અને શ્વાન પ્રેમીઓને દત્તક આપી શકાય છે. રસ ધરાવતી વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાએ સંબંધિત RVC સેન્ટરને લેખિત અરજી સબમિટ કરવાની રહેશે. અરજદારની ચકાસણી અને જરૂરી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થયા પછી નિવૃત્ત શ્વાનને દત્તક લેવા માટે સોંપી શકાય છે. જો કે, એકવાર દત્તક લીધા પછી નવો માલિક શ્વાનના ખોરાક, સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અને અન્ય ખર્ચાઓ માટે જવાબદાર બને છે.

લાગુ પડે તેવી ચકાસણી પ્રક્રિયાને આધીન નિવૃત્ત સૈન્ય શ્વાન સામાન્ય નાગરિકો, શાળાઓ અને શ્વાન પ્રેમીઓને દત્તક આપી શકાય છે. રસ ધરાવતી વ્યક્તિ અથવા સંસ્થાએ સંબંધિત RVC સેન્ટરને લેખિત અરજી સબમિટ કરવાની રહેશે. અરજદારની ચકાસણી અને જરૂરી પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થયા પછી નિવૃત્ત શ્વાનને દત્તક લેવા માટે સોંપી શકાય છે. જો કે, એકવાર દત્તક લીધા પછી નવો માલિક શ્વાનના ખોરાક, સ્વાસ્થ્ય સંભાળ અને અન્ય ખર્ચાઓ માટે જવાબદાર બને છે.

5 / 8
તાલીમ ત્યારે જ શરૂ થાય છે, જ્યારે શ્વાનના નાના બચ્ચા હોય છે. ગલુડિયાઓ સામાન્ય રીતે લગભગ 6 મહિનાની ઉંમરે ખાસ તાલીમ શરૂ કરે છે. તાલીમ લગભગ 6 થી 9 મહિના સુધી ચાલે છે. તેમની ક્ષમતા અને જરૂરિયાતના આધારે શ્વાનોને માઇન્સ શોધવા, વિસ્ફોટકો શોધવા, ટ્રેકિંગ, ચોકીદારી અને બચાવ કામગીરી સહિતની ખાસ ભૂમિકાઓ માટે તાલીમ આપવામાં આવે છે. તેમની તાલીમ ખૂબ જ કડક હોય છે કારણ કે, શ્વાનોને અંતે એવા વાતાવરણમાં તૈનાત કરવામાં આવી શકે છે; જ્યાં છુપાયેલા વિસ્ફોટકોની શોધ કરવી અથવા કોઈ વ્યક્તિને શોધવી એ જીવન અને મરણનો સવાલ હોઈ શકે છે.

તાલીમ ત્યારે જ શરૂ થાય છે, જ્યારે શ્વાનના નાના બચ્ચા હોય છે. ગલુડિયાઓ સામાન્ય રીતે લગભગ 6 મહિનાની ઉંમરે ખાસ તાલીમ શરૂ કરે છે. તાલીમ લગભગ 6 થી 9 મહિના સુધી ચાલે છે. તેમની ક્ષમતા અને જરૂરિયાતના આધારે શ્વાનોને માઇન્સ શોધવા, વિસ્ફોટકો શોધવા, ટ્રેકિંગ, ચોકીદારી અને બચાવ કામગીરી સહિતની ખાસ ભૂમિકાઓ માટે તાલીમ આપવામાં આવે છે. તેમની તાલીમ ખૂબ જ કડક હોય છે કારણ કે, શ્વાનોને અંતે એવા વાતાવરણમાં તૈનાત કરવામાં આવી શકે છે; જ્યાં છુપાયેલા વિસ્ફોટકોની શોધ કરવી અથવા કોઈ વ્યક્તિને શોધવી એ જીવન અને મરણનો સવાલ હોઈ શકે છે.

6 / 8
સૈન્ય શ્વાન સામાન્ય રીતે લગભગ 8 થી 9 વર્ષ સુધી સેવા આપે છે. જો કે, નિવૃત્તિ તેમની શારીરિક ફિટનેસ અને પોતાની ફરજ ચાલુ રાખવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર કરે છે. એકવાર જ્યારે કોઈ શ્વાન મુશ્કેલ સૈન્ય કાર્યો કરવા માટે શારીરિક રીતે સક્ષમ રહેતો નથી, ત્યારે તેને નિવૃત્ત કરવામાં આવે છે. આ સાથે તેને સેવા પછીની સંભાળમાં લઈ જવામાં આવે છે અથવા લાગુ નિયમો હેઠળ દત્તક લેવા માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

સૈન્ય શ્વાન સામાન્ય રીતે લગભગ 8 થી 9 વર્ષ સુધી સેવા આપે છે. જો કે, નિવૃત્તિ તેમની શારીરિક ફિટનેસ અને પોતાની ફરજ ચાલુ રાખવાની ક્ષમતા પર નિર્ભર કરે છે. એકવાર જ્યારે કોઈ શ્વાન મુશ્કેલ સૈન્ય કાર્યો કરવા માટે શારીરિક રીતે સક્ષમ રહેતો નથી, ત્યારે તેને નિવૃત્ત કરવામાં આવે છે. આ સાથે તેને સેવા પછીની સંભાળમાં લઈ જવામાં આવે છે અથવા લાગુ નિયમો હેઠળ દત્તક લેવા માટે ઉપલબ્ધ કરાવવામાં આવે છે.

7 / 8
સૈન્યના શ્વાનોને સૈન્ય ટુકડીઓના અનિવાર્ય સભ્યો તરીકે જ ગણવામાં આવે છે અને તેમને તેમની કારકિર્દી દરમિયાન સર્વિસ નંબર તેમજ રેન્ક આપવામાં આવે છે. સારું પ્રદર્શન કરનારા શ્વાનોને ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ કમેન્ડેશન કાર્ડ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. સૈન્યના કેટલાક શ્વાનોને તેમની સેવા અને બલિદાન માટે મરણોત્તર વીરતા પુરસ્કાર પણ મળ્યા છે.

સૈન્યના શ્વાનોને સૈન્ય ટુકડીઓના અનિવાર્ય સભ્યો તરીકે જ ગણવામાં આવે છે અને તેમને તેમની કારકિર્દી દરમિયાન સર્વિસ નંબર તેમજ રેન્ક આપવામાં આવે છે. સારું પ્રદર્શન કરનારા શ્વાનોને ચીફ ઓફ આર્મી સ્ટાફ કમેન્ડેશન કાર્ડ પ્રાપ્ત થઈ શકે છે. સૈન્યના કેટલાક શ્વાનોને તેમની સેવા અને બલિદાન માટે મરણોત્તર વીરતા પુરસ્કાર પણ મળ્યા છે.

8 / 8

Raksha Bandhan 2026: રાખડી બાંધવાની પરંપરા ક્યાંથી શરૂ થઈ? જાણો પૌરાણિક કથાઓ અને રસપ્રદ ઇતિહાસ

જનરલ નોલેજભારતીય સેના
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
એશિયન ગેમ્સમાં ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ ક્યારે-કોની સામે ટકરાશે?
એશિયન ગેમ્સમાં ભારતીય ક્રિકેટ ટીમ ક્યારે-કોની સામે ટકરાશે?
રાત્રે એવું શું ખાવું જેથી સવારે પેટ સાફ થઈ જાય?
રાત્રે એવું શું ખાવું જેથી સવારે પેટ સાફ થઈ જાય?
બિગ બોસ 20ની સ્ટ્રોગ સ્પર્ધકનો પરિવાર જુઓ
બિગ બોસ 20ની સ્ટ્રોગ સ્પર્ધકનો પરિવાર જુઓ
ભારત સામે ઐતિહાસિક T20I પહેલાં જાણો જાપાન ક્રિકેટની આ 5 મોટી વાતો
ભારત સામે ઐતિહાસિક T20I પહેલાં જાણો જાપાન ક્રિકેટની આ 5 મોટી વાતો
ફાટેલી એડી માટે 7 ઘરેલુ ઉપાય !
ફાટેલી એડી માટે 7 ઘરેલુ ઉપાય !
કેપ્ટન ગિલનો 27 મો જન્મદિવસ, 2027માં વર્લ્ડ કપ જીતવાનું લક્ષ્ય
કેપ્ટન ગિલનો 27 મો જન્મદિવસ, 2027માં વર્લ્ડ કપ જીતવાનું લક્ષ્ય
Latest Videos View more
આજનું રાશિફળ: અચાનક મળશે પૈસા, લોન અને કરિયરમાં થશે પ્રગતિ
આજનું રાશિફળ: અચાનક મળશે પૈસા, લોન અને કરિયરમાં થશે પ્રગતિ
અમદાવાદ કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે ગુજરાત સરકારે કર્યો રૂપિયાનો વરસાદ
અમદાવાદ કોમનવેલ્થ ગેમ્સ માટે ગુજરાત સરકારે કર્યો રૂપિયાનો વરસાદ
અલ્પેશ ઢોલરિયાએ ચાર વિજેતા ઉમેદવાર વિરુદ્ધ પ્રદેશ કક્ષાએ કરી ફરિયાદ
અલ્પેશ ઢોલરિયાએ ચાર વિજેતા ઉમેદવાર વિરુદ્ધ પ્રદેશ કક્ષાએ કરી ફરિયાદ
ખાંભા APMC ચૂંટણીમાં 8 બેઠક સાથે ભાજપની જીત, આનંદ ભટ્ટની હાર
ખાંભા APMC ચૂંટણીમાં 8 બેઠક સાથે ભાજપની જીત, આનંદ ભટ્ટની હાર
Breaking News:ઈન્ડિગોની ફ્લાઈટનું અમદાવાદ ઍરપોર્ટ પર ઈમરજન્સી લેન્ડિંગ
Breaking News:ઈન્ડિગોની ફ્લાઈટનું અમદાવાદ ઍરપોર્ટ પર ઈમરજન્સી લેન્ડિંગ
મોરબી APMCમાં ખેડૂત પરિવર્તન પેનલનો ભવ્ય વિજય, બે દાયકાના શાસનનો અંત
મોરબી APMCમાં ખેડૂત પરિવર્તન પેનલનો ભવ્ય વિજય, બે દાયકાના શાસનનો અંત
બોટાદના તોડકાંડ મામલે નિર્લિપ્ત રાય કે પ્રેમસુખ ડેલુને તપાસ સોંપવા માગ
બોટાદના તોડકાંડ મામલે નિર્લિપ્ત રાય કે પ્રેમસુખ ડેલુને તપાસ સોંપવા માગ
વડોદરા MS યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓની અશ્લીલ હરકતનો વીડિયો વાયરલ
વડોદરા MS યુનિવર્સિટીમાં વિદ્યાર્થીઓની અશ્લીલ હરકતનો વીડિયો વાયરલ
અમદાવાદમાં નકલી બ્રાન્ડેડ પ્રોડક્ટ્સ વેચતી દુકાનો પર દરોડા
અમદાવાદમાં નકલી બ્રાન્ડેડ પ્રોડક્ટ્સ વેચતી દુકાનો પર દરોડા
ગુજરાત વિધાનસભાને બોમ્બથી ઉડાવી દેવાની ધમકી
ગુજરાત વિધાનસભાને બોમ્બથી ઉડાવી દેવાની ધમકી
g clip-path="url(#clip0_868_265)">