हिन्दी English News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் অসমীয়া മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર

History of city name : ઉપરકોટ કિલ્લાના નામ પાછળનો શું છે ઈતિહાસ ? જાણો આખી વાર્તા

ઉપરકોટ કિલ્લો જુનાગઢની ઓળખ છે અને ગુજરાતના સૌથી પ્રાચીન કિલ્લાઓમાંનો એક છે. તેનું નામકરણ તેની ઊંચી સ્થિતિ પરથી થયું છે, જ્યારે તેનો ઇતિહાસ ભારતના પ્રાચીનથી મધ્યયુગીન સમય સુધી વિસ્તરેલો છે.

| Updated on: Dec 22, 2025 | 6:10 PM
Share
મૌર્ય સામ્રાજ્યના સમયમાં ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં એક સુવ્યવસ્થિત નગર અને રક્ષણાત્મક કિલ્લાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ગુપ્ત યુગ દરમિયાન પણ આ સ્થાનનું વહીવટી અને સૈન્ય મહત્વ યથાવત રહ્યું હતું. જોકે, જ્યારે મૈત્રક વંશે સૌરાષ્ટ્રની રાજધાની જૂનાગઢમાંથી બદલીને વલ્લભી ખાતે સ્થાનાંતરિત કરી, ત્યારે આ પ્રદેશનું રાજકીય મહત્વ ધીમે ધીમે ઘટતું ગયું. આ બાદ, ચાવડા શાસકો પાસેથી વામનસ્થલી (આજનું વંથલી) પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ચુડાસમા વંશે ઈ.સ. 875 આસપાસ જૂનાગઢ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કર્યું અને અહીં સ્થાયી શાસન શરૂ કર્યું. (Credits: - Wikipedia)

મૌર્ય સામ્રાજ્યના સમયમાં ગિરનાર પર્વતની તળેટીમાં એક સુવ્યવસ્થિત નગર અને રક્ષણાત્મક કિલ્લાની સ્થાપના કરવામાં આવી હતી. ગુપ્ત યુગ દરમિયાન પણ આ સ્થાનનું વહીવટી અને સૈન્ય મહત્વ યથાવત રહ્યું હતું. જોકે, જ્યારે મૈત્રક વંશે સૌરાષ્ટ્રની રાજધાની જૂનાગઢમાંથી બદલીને વલ્લભી ખાતે સ્થાનાંતરિત કરી, ત્યારે આ પ્રદેશનું રાજકીય મહત્વ ધીમે ધીમે ઘટતું ગયું. આ બાદ, ચાવડા શાસકો પાસેથી વામનસ્થલી (આજનું વંથલી) પ્રાપ્ત કર્યા પછી, ચુડાસમા વંશે ઈ.સ. 875 આસપાસ જૂનાગઢ અને તેની આસપાસના વિસ્તારોમાં પોતાનું પ્રભુત્વ સ્થાપિત કર્યું અને અહીં સ્થાયી શાસન શરૂ કર્યું. (Credits: - Wikipedia)

1 / 6
10મી સદી દરમિયાન ચુડાસમા વંશના રાજા ગ્રહરિપુએ જંગલોથી ઢંકાયેલા જૂના કિલ્લાને સાફ કરી તેને ફરી પ્રચલિત બનાવ્યો હતો. આચાર્ય હેમચંદ્રના દ્વ્યાશ્રયમાં મળતા સંદર્ભોના આધારે એવું માનવામાં આવે છે કે આજના સ્વરૂપમાં દેખાતો કિલ્લાનો મૂળ આધાર ગ્રહરિપુના સમયમાં નાખવામાં આવ્યો હતો. કિલ્લાની ફરી શોધ અને તેના પુનઃઉદ્ભવને લઈને વિવિધ દંતકથાઓ પણ પ્રચલિત છે, જે તેની ઐતિહાસિક મહત્વતા તરફ ઈશારો કરે છે. (Credits: - Wikipedia)

10મી સદી દરમિયાન ચુડાસમા વંશના રાજા ગ્રહરિપુએ જંગલોથી ઢંકાયેલા જૂના કિલ્લાને સાફ કરી તેને ફરી પ્રચલિત બનાવ્યો હતો. આચાર્ય હેમચંદ્રના દ્વ્યાશ્રયમાં મળતા સંદર્ભોના આધારે એવું માનવામાં આવે છે કે આજના સ્વરૂપમાં દેખાતો કિલ્લાનો મૂળ આધાર ગ્રહરિપુના સમયમાં નાખવામાં આવ્યો હતો. કિલ્લાની ફરી શોધ અને તેના પુનઃઉદ્ભવને લઈને વિવિધ દંતકથાઓ પણ પ્રચલિત છે, જે તેની ઐતિહાસિક મહત્વતા તરફ ઈશારો કરે છે. (Credits: - Wikipedia)

2 / 6
વામનસ્થળીમાં ચુડાસમા વંશના કેટલાક રાજાઓ શાસન કરતા હતા તે સમયમાં એક દિવસ એક કાઠિયારો જંગલમાં લાકડું કાપતા કાપતા એક અજાણી જગ્યા સુધી પહોંચી ગયો. ત્યાં તેને પથ્થરથી બનેલી દીવાલો અને વિશાળ દરવાજાઓના અવશેષો નજરે પડ્યા. તે સ્થળની નજીક એક તપસ્વી પુરુષ ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠા હતા. કાઠિયારાએ તેમની પાસે આ સ્થળના નામ અને તેના ઇતિહાસ વિશે જાણકારી માગી, ત્યારે તપસ્વીએ માત્ર એટલું કહ્યું કે આ જગ્યા “જુનું” નામે ઓળખાય છે. (Credits: - Wikipedia)

વામનસ્થળીમાં ચુડાસમા વંશના કેટલાક રાજાઓ શાસન કરતા હતા તે સમયમાં એક દિવસ એક કાઠિયારો જંગલમાં લાકડું કાપતા કાપતા એક અજાણી જગ્યા સુધી પહોંચી ગયો. ત્યાં તેને પથ્થરથી બનેલી દીવાલો અને વિશાળ દરવાજાઓના અવશેષો નજરે પડ્યા. તે સ્થળની નજીક એક તપસ્વી પુરુષ ધ્યાનમગ્ન અવસ્થામાં બેઠા હતા. કાઠિયારાએ તેમની પાસે આ સ્થળના નામ અને તેના ઇતિહાસ વિશે જાણકારી માગી, ત્યારે તપસ્વીએ માત્ર એટલું કહ્યું કે આ જગ્યા “જુનું” નામે ઓળખાય છે. (Credits: - Wikipedia)

3 / 6
આ ઘટના પછી કાઠિયારો વંથલી પરત ફર્યો અને પોતાની આ શોધ વિશે ત્યાંના ચુડાસમા શાસકને માહિતગાર કર્યો. રાજાએ તરત જ જંગલ સાફ કરવાનો આદેશ આપ્યો. જ્યારે આખો વિસ્તાર જંગલમુક્ત થયો, ત્યારે એક વિશાળ અને પ્રાચીન કિલ્લો સ્પષ્ટ રીતે નજરે આવ્યો. જોકે, આ સ્થળના ભૂતકાળ વિશે તપસ્વી સિવાય કોઈ વિશેષ માહિતી આપી શકે એવું કોઈ ન મળ્યું. અંતે, તેના પ્રાચીન સ્વરૂપને દર્શાવતું યોગ્ય નામ આપી, આ સ્થળને “જુનાગઢ” તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. (Credits: - Wikipedia)

આ ઘટના પછી કાઠિયારો વંથલી પરત ફર્યો અને પોતાની આ શોધ વિશે ત્યાંના ચુડાસમા શાસકને માહિતગાર કર્યો. રાજાએ તરત જ જંગલ સાફ કરવાનો આદેશ આપ્યો. જ્યારે આખો વિસ્તાર જંગલમુક્ત થયો, ત્યારે એક વિશાળ અને પ્રાચીન કિલ્લો સ્પષ્ટ રીતે નજરે આવ્યો. જોકે, આ સ્થળના ભૂતકાળ વિશે તપસ્વી સિવાય કોઈ વિશેષ માહિતી આપી શકે એવું કોઈ ન મળ્યું. અંતે, તેના પ્રાચીન સ્વરૂપને દર્શાવતું યોગ્ય નામ આપી, આ સ્થળને “જુનાગઢ” તરીકે ઓળખવામાં આવ્યું. (Credits: - Wikipedia)

4 / 6
આ દંતકથાના આધાર પર એવું અનુમાન કરી શકાય છે કે રાજા ગ્રહરિપુએ આ કિલ્લાની પ્રથમ વખત ફરી ઓળખ કરી હશે અથવા તેનું પુનઃનિર્માણ કરાવ્યું હશે. પરંતુ ત્યારબાદ કોઈ કારણસર આ કિલ્લો ફરી ઉપેક્ષિત બની ગયો. ગ્રહરિપુ પછી સત્તામાં આવેલા ચુડાસમા શાસક નવઘણએ આ સ્થળને ફરી શોધી બહાર કાઢ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે અને ત્યારપછી તેણે પોતાની રાજધાની ચુડાસમા રાજ્યની વંથલીમાંથી ખસેડીને જુનાગઢમાં સ્થાપિત કરી હશે. (Credits: - Wikipedia)

આ દંતકથાના આધાર પર એવું અનુમાન કરી શકાય છે કે રાજા ગ્રહરિપુએ આ કિલ્લાની પ્રથમ વખત ફરી ઓળખ કરી હશે અથવા તેનું પુનઃનિર્માણ કરાવ્યું હશે. પરંતુ ત્યારબાદ કોઈ કારણસર આ કિલ્લો ફરી ઉપેક્ષિત બની ગયો. ગ્રહરિપુ પછી સત્તામાં આવેલા ચુડાસમા શાસક નવઘણએ આ સ્થળને ફરી શોધી બહાર કાઢ્યું હોવાનું માનવામાં આવે છે અને ત્યારપછી તેણે પોતાની રાજધાની ચુડાસમા રાજ્યની વંથલીમાંથી ખસેડીને જુનાગઢમાં સ્થાપિત કરી હશે. (Credits: - Wikipedia)

5 / 6
ઈ.સ. 1893–94 દરમિયાન જૂનાગઢ રાજ્યના દિવાન હરિદાસ વિહારીદાસના માર્ગદર્શન હેઠળ કિલ્લાનું સંરક્ષણ અને પુનઃસંગ્રહ કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ, જુલાઈ 2020માં ગુજરાત સરકારે કિલ્લા તેમજ તેની અંદર આવેલી વિવિધ ઐતિહાસિક રચનાઓના પુનઃસ્થાપન માટે અંદાજે ₹44.46 કરોડના ખર્ચે વિશાળ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો. આ પુનઃસ્થાપન કાર્યને આશરે 18 મહિનામાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Wikipedia)

ઈ.સ. 1893–94 દરમિયાન જૂનાગઢ રાજ્યના દિવાન હરિદાસ વિહારીદાસના માર્ગદર્શન હેઠળ કિલ્લાનું સંરક્ષણ અને પુનઃસંગ્રહ કાર્ય હાથ ધરવામાં આવ્યું હતું. ત્યારબાદ, જુલાઈ 2020માં ગુજરાત સરકારે કિલ્લા તેમજ તેની અંદર આવેલી વિવિધ ઐતિહાસિક રચનાઓના પુનઃસ્થાપન માટે અંદાજે ₹44.46 કરોડના ખર્ચે વિશાળ પ્રોજેક્ટ શરૂ કર્યો. આ પુનઃસ્થાપન કાર્યને આશરે 18 મહિનામાં પૂર્ણ કરવાનો લક્ષ્ય નક્કી કરવામાં આવ્યો હતો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Wikipedia)

6 / 6

Tv9 ગુજરાતી પર શહેર, નામ પાછળના ઈતિહાસની જાણકારી નિયમિત પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. તો તમારે પણ ઈતિહાસના વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

ઈતિહાસગુજરાતજનરલ નોલેજ
Web Stories View more
Eye Care: આંખોના સારા સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું?
Eye Care: આંખોના સારા સ્વાસ્થ્ય માટે શું કરવું?
નારિયેળ તેલ ખૂબ જ ઉપયોગી છે, આ 5 કામ માટે તેનો ઉપયોગ કરો
નારિયેળ તેલ ખૂબ જ ઉપયોગી છે, આ 5 કામ માટે તેનો ઉપયોગ કરો
Tips And Tricks: તુલસીને ફરીથી લીલી બનાવશે આ સરળ ટિપ્સ
Tips And Tricks: તુલસીને ફરીથી લીલી બનાવશે આ સરળ ટિપ્સ
મેળવણ વગર દહીં જમાવવાની 5 રીતો, શું તમે ટ્રાય કરી છે?
મેળવણ વગર દહીં જમાવવાની 5 રીતો, શું તમે ટ્રાય કરી છે?
સ્કીન પર લગાવાતી પેટ્રોલિયમ જેલીના અન્ય 5 ઉપયોગો પણ જાણો
સ્કીન પર લગાવાતી પેટ્રોલિયમ જેલીના અન્ય 5 ઉપયોગો પણ જાણો
દૂધ ફાટી જાય તો ગભરાશો નહીં, તેનો આ 5 રીતે કરો ઉપયોગ
દૂધ ફાટી જાય તો ગભરાશો નહીં, તેનો આ 5 રીતે કરો ઉપયોગ
Latest Videos View more
ગુજરાતમાં બેવડી ઋતુના કારણે સ્વાસ્થ્ય અને કૃષિ પર ખતરો
ગુજરાતમાં બેવડી ઋતુના કારણે સ્વાસ્થ્ય અને કૃષિ પર ખતરો
ભાગતી ફરતી કીર્તિ પટેલ પોલીસ સકંજામાં, રાજસ્થાનથી લવાઈ જુનાગઢ
ભાગતી ફરતી કીર્તિ પટેલ પોલીસ સકંજામાં, રાજસ્થાનથી લવાઈ જુનાગઢ
વડોદરામાં ખાડાઓને કારણે દુલ્હન અટવાઇ
વડોદરામાં ખાડાઓને કારણે દુલ્હન અટવાઇ
ડ્રગ્સ બાદ હવે સમુદ્રી માર્ગે વિદેશી સિગારેટ ઘુસાડવાનો પ્રયાસ
ડ્રગ્સ બાદ હવે સમુદ્રી માર્ગે વિદેશી સિગારેટ ઘુસાડવાનો પ્રયાસ
જાવેદ સિંધીએ નામ બદલી યુવતીને પ્રેમજાળમાં ફસાવી આચર્યું દુષ્કર્મ
જાવેદ સિંધીએ નામ બદલી યુવતીને પ્રેમજાળમાં ફસાવી આચર્યું દુષ્કર્મ
વિવાદાસ્પદ મહિલા કીર્તિ પટેલની આખરે પોલીસે કરી ધરપકડ !
વિવાદાસ્પદ મહિલા કીર્તિ પટેલની આખરે પોલીસે કરી ધરપકડ !
સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો અનોખો 'વોટર ક્રિકેટ' વીડિયો
સોશિયલ મીડિયા પર વાયરલ થયો અનોખો 'વોટર ક્રિકેટ' વીડિયો
પોતાની નિષ્ફળતા ઢાંકવા, પ્રજાનું ધ્યાન ભટકાવવા પાકિસ્તાને હુમલો કર્યો!
પોતાની નિષ્ફળતા ઢાંકવા, પ્રજાનું ધ્યાન ભટકાવવા પાકિસ્તાને હુમલો કર્યો!
આજે સ્વાસ્થ્ય માટે ધ્યાન-યોગ આપશે ફાયદો, સાંજ મિત્રો સાથે બનશે યાદગાર
આજે સ્વાસ્થ્ય માટે ધ્યાન-યોગ આપશે ફાયદો, સાંજ મિત્રો સાથે બનશે યાદગાર
અફઘાનિસ્તાનમાં પાકિસ્તાનની એર સ્ટ્રાઈક
અફઘાનિસ્તાનમાં પાકિસ્તાનની એર સ્ટ્રાઈક
g clip-path="url(#clip0_868_265)">