AQI

Sign In

Subscribe Whatsapp Channel

તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

Demonetization : ભારતમાં જૂની નોટો બંધ કરવાનો અને નવી નોટો લાવવાનો નિર્ણય કોણ લે છે ? શું હોય છે તેની પ્રક્રિયા

Demonetization: નોટબંધી એ કોઈપણ દેશ માટે એક મોટો નિર્ણય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ નિર્ણય લેવા માટે કોણ જવાબદાર છે? ચાલો સંપૂર્ણ વિગતો જાણીએ.

Meera Kansagara | Updated on: Dec 07, 2025 | 11:55 AM

Demonetization: જૂની ચલણી નોટો પાછી ખેંચી લેવી અને નવી નોટો રજૂ કરવી એ કોઈપણ દેશ લઈ શકે તેવા સૌથી મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાંનો એક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ભારતમાં આટલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય કોણ લે છે? અને નોટબંધી પાછળ કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ. — Demonetization: જૂની ચલણી નોટો પાછી ખેંચી લેવી અને નવી નોટો રજૂ કરવી એ કોઈપણ દેશ લઈ શકે તેવા સૌથી મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાંનો એક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ભારતમાં આટલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય કોણ લે છે? અને નોટબંધી પાછળ કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ.
1 / 6

ભારતમાં ચલણી નોટોને ડિમોનિટાઈઝ કરવાનો અધિકાર કોને છે?: જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ચલણ જાહેર કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે, ત્યારે નોટોને રદ કરવાનો અંતિમ અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. RBI એક્ટ 1934 હેઠળ સરકાર કોઈપણ ચલણને કાનૂની ટેન્ડર તરીકે રદ કરી શકે છે. 8 નવેમ્બર, 2016 ના રોજ આવું જ બન્યું હતું. જ્યારે ₹500 અને ₹1000 ની નોટોને રાતોરાત રદ કરવામાં આવી હતી. — ભારતમાં ચલણી નોટોને ડિમોનિટાઈઝ કરવાનો અધિકાર કોને છે?: જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ચલણ જાહેર કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે, ત્યારે નોટોને રદ કરવાનો અંતિમ અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. RBI એક્ટ 1934 હેઠળ સરકાર કોઈપણ ચલણને કાનૂની ટેન્ડર તરીકે રદ કરી શકે છે. 8 નવેમ્બર, 2016 ના રોજ આવું જ બન્યું હતું. જ્યારે ₹500 અને ₹1000 ની નોટોને રાતોરાત રદ કરવામાં આવી હતી.
2 / 6

RBI પણ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. દેશની નાણાકીય સત્તા તરીકે, તે સરકારને તકનીકી, નાણાકીય અને કાર્યકારી ઇનપુટ પ્રદાન કરે છે. RBI ખાતરી કરે છે કે નવી નોટો ચલણ માટે તૈયાર છે, સુરક્ષા સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને જૂની નોટો પાછી ખેંચવા અને નવી નોટો રજૂ કરવાના મોટા લોજિસ્ટિક્સને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે. સરકાર નિર્ણય લે છે અને RBI ખાતરી કરે છે કે સિસ્ટમ સરળતાથી ચાલે છે. — RBI પણ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. દેશની નાણાકીય સત્તા તરીકે, તે સરકારને તકનીકી, નાણાકીય અને કાર્યકારી ઇનપુટ પ્રદાન કરે છે. RBI ખાતરી કરે છે કે નવી નોટો ચલણ માટે તૈયાર છે, સુરક્ષા સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને જૂની નોટો પાછી ખેંચવા અને નવી નોટો રજૂ કરવાના મોટા લોજિસ્ટિક્સને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે. સરકાર નિર્ણય લે છે અને RBI ખાતરી કરે છે કે સિસ્ટમ સરળતાથી ચાલે છે.
3 / 6

નોટબંધી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?: 2016 ની નોટબંધી પ્રક્રિયા પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર પૂરું પાડે છે. કેન્દ્ર સરકાર કાળા નાણાં પર કાબૂ મેળવવા, નકલી નોટોના પરિભ્રમણને રોકવા અથવા ગેરકાયદેસર ધિરાણ અટકાવવા જેવા ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિગત નિર્ણયથી શરૂઆત કરે છે. એકવાર નિર્ણય લેવામાં આવે પછી RBI નવી ચલણના પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન કરવા, ડિઝાઇનને સુધારવા અને ઉન્નત સુરક્ષા સુવિધાઓ ચકાસવા માટે RBI સાથે નજીકથી કામ કરે છે. — નોટબંધી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?: 2016 ની નોટબંધી પ્રક્રિયા પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર પૂરું પાડે છે. કેન્દ્ર સરકાર કાળા નાણાં પર કાબૂ મેળવવા, નકલી નોટોના પરિભ્રમણને રોકવા અથવા ગેરકાયદેસર ધિરાણ અટકાવવા જેવા ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિગત નિર્ણયથી શરૂઆત કરે છે. એકવાર નિર્ણય લેવામાં આવે પછી RBI નવી ચલણના પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન કરવા, ડિઝાઇનને સુધારવા અને ઉન્નત સુરક્ષા સુવિધાઓ ચકાસવા માટે RBI સાથે નજીકથી કામ કરે છે.
4 / 6

ત્યારબાદ સરકાર RBI કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ સત્તાવાર સૂચના જાહેર કરે છે. આ સૂચના ઔપચારિક રીતે જૂની નોટોને ચોક્કસ તારીખથી અમાન્ય જાહેર કરે છે. પછી તે કાનૂની ટેન્ડર તરીકે બંધ થઈ જાય છે. નોટબંધીની જાહેરાત થતાં જ અમલીકરણનો તબક્કો શરૂ થાય છે. RBI બેંકોને નવી ચલણી નોટો સપ્લાય કરે છે. વધુમાં RBI રોકડ પ્રવાહનું સંચાલન કરે છે અને નોટબંધી કરાયેલી નોટોના વિનિમય અથવા જમા કરવા માટે માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે. — ત્યારબાદ સરકાર RBI કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ સત્તાવાર સૂચના જાહેર કરે છે. આ સૂચના ઔપચારિક રીતે જૂની નોટોને ચોક્કસ તારીખથી અમાન્ય જાહેર કરે છે. પછી તે કાનૂની ટેન્ડર તરીકે બંધ થઈ જાય છે. નોટબંધીની જાહેરાત થતાં જ અમલીકરણનો તબક્કો શરૂ થાય છે. RBI બેંકોને નવી ચલણી નોટો સપ્લાય કરે છે. વધુમાં RBI રોકડ પ્રવાહનું સંચાલન કરે છે અને નોટબંધી કરાયેલી નોટોના વિનિમય અથવા જમા કરવા માટે માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે.
5 / 6

નવી નોટો કેવી રીતે ચલણમાં પ્રવેશ કરે છે?: જૂની નોટો પાછી ખેંચવાની સાથે અર્થતંત્રમાં પ્રવાહિતા જાળવવા માટે નવી નોટો રજૂ કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. RBI નવી ડિઝાઇનની નોટો જાહેર કરે છે. આ નવી નોટો બેંકો, ATM અને રોકડ વિતરણ બિંદુઓ દ્વારા અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. — નવી નોટો કેવી રીતે ચલણમાં પ્રવેશ કરે છે?: જૂની નોટો પાછી ખેંચવાની સાથે અર્થતંત્રમાં પ્રવાહિતા જાળવવા માટે નવી નોટો રજૂ કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. RBI નવી ડિઝાઇનની નોટો જાહેર કરે છે. આ નવી નોટો બેંકો, ATM અને રોકડ વિતરણ બિંદુઓ દ્વારા અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે.
6 / 6

જનરલ નોલેજમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, વર્તમાન બાબતો સહિતના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જનરલ નોલેજની સારી સમજ હોવી જરૂરી છે, કારણ કે તે તમને વિશ્વની ઘટનાઓથી અપડેટ રાખે છે. અહીંયા દરરોજ અવનવી બાબતોની સ્ટોરી તમને જાણવા મળશે. તમારૂ નોલેજ વધારવા માટે જનરલ નોલેજના ટોપિકને ફોલો કરતા રહો.

જનરલ નોલેજ બિઝનેસ

Follow Us

LIVETV

Related Photo Gallery

'પેદ્દી' સ્ટારની પત્ની કરોડપતિની જીવે છે લક્ઝરી લાઈફ, જુઓ ફોટો

ઘરમાં દોડતા ઘોડાની પ્રતિમા રાખવાથી મળે છે આ 4 મોટા ફાયદા

PSP Suite Indicatorનું ટેકનિકલ ઈન્ડિકેટર જુઓ

ITC Limitedના શેરમાં તેજીના સંકેત

સોનાના ભાવમાં વધારો, ચાંદી થઈ સસ્તી ! જાણો આજનો લેટેસ્ટ રેટ

ભણવામાં ઢગલાનો 'ઢ' હતી આ અભિનેત્રી, જુઓ ફોટો

ફૂટબોલ ઇતિહાસમાં પ્રથમવાર: 3 દેશો, 3 ઓપનિંગ સેરેમની, 1 વર્લ્ડ કપ

લંચ પછી પણ ભૂખ લાગે તો ખાઓ આ 5 લો-કેલેરી સ્નેક્સ

35 કરોડની ઘડિયાળ પહેરે, સૌથી મોંઘી સ્પોર્ટસ કારના માલિકનો પરિવાર જુઓ

નવો નાણાકીય કરાર અને પ્રમોશનના યોગ, કરિયરમાં ચમકશે તમારું નસીબ !

Womens T20 World Cup: ચેમ્પિયન ટીમને 22.3 કરોડ, રનર-અપ પણ બનશે માલામાલ

સોનાના ભાવે પકડી 'સ્પીડ' પણ ચાંદી રહી ગઈ 'સ્થિર'

સોનું છોડી હવે ચાંદી તરફ કેમ વળ્યા લોકો? નિષ્ણાતોએ આપી મોટી વિગત

વર્ષની સૌથી મોટી એકાદશીએ ખુલશે આ રાશિના જાતકોનું 'ભાગ્ય'

અમદાવાદથી આગ્રાની સફર હવે થશે આસાન, રેલવેએ શરૂ કરી સ્પેશિયલ ટ્રેન

વિશ્વની પ્રથમ વેબસાઇટ કઈ હતી અને તે કોણે બનાવી? જાણો 'સમગ્ર ઈતિહાસ'

મેસ્સી-રોનાલ્ડો નહીં,તો કોણે વર્લ્ડ કપ ફાઈનલમાં કર્યા છે સૌથી વધુ ગોલ?

જાણો રસ્તા પર ચમકતી પીળી લાઈટનું કામ અને કિંમત

'Bank' ને હિન્દી અને ગુજરાતીમાં શું કહેવાય? મોટાભાગના લોકો નથી જાણતા

વેદાંતા ગ્રુપે એનર્જી બિઝનેસને આપી 'નવી ઓળખ'

કિડનીમાં પથરી છે કે નહીં? આ લક્ષણોને ભૂલથી પણ નજરઅંદાજ ન કરો

અમદાવાદથી આર્જેન્ટિના... ફૂટબોલે જોડ્યાં બે દિલ, લખાઈ અનોખી પ્રેમકહાની

ચાંદીના ભાવને લઈને એક્સપર્ટ્સનો 'ચોંકાવનારો દાવો'

AC વગર આખું શહેર થશે ઠંડુ! જુઓ ક્યાં ચાલી રહ્યો છે આ પ્રોજેક્ટ?

દેશ-વિદેશના નિષ્ણાતોએ આ શેર પર લગાવ્યો 'મોટો દાવ'

100મી મેચ, 21મી સદી... ઋતુરાજ ગાયકવાડે ફરી બતાવ્યો પોતાનો ક્લાસ

FD કે SIP? 7 વર્ષના ગાળા માટે કયો ઓપ્શન છે 'સૌથી બેસ્ટ'?

બજારના પ્રોટીન પાવડરથી બચો! ઘરે જ આ રીતે બનાવો પ્રોટીન પાવડર

BSNLનો સસ્તો 3GB ડેટા પ્લાન ! 365 દિવસ રિચાર્જ કરવાની નહીં રહે ઝંઝટ

IPL બાદ શ્રીલંકામાં પણ વૈભવ સૂર્યવંશીએ પહેલા બોલે બાઉન્ડ્રી ફટકારી

Jioનું ધમાકેદાર રિચાર્જ પ્લાન ! 72 દિવસની વેલિડિટી સાથે ડેટા

લાંબા સમયના ઘટાડા બાદ MAPMYINDIAમાં તેજી ! આવ્યો બુલિશનો સંકેત

વિટામિન Eની ઉણપ દૂર કરવા માટે આ 8 ખોરાકને ડાયટમાં કરો સામેલ !

નુવામા વેલ્થ મેનેજમેન્ટ શેરમાં જોવા મળ્યા તેજીના સંકેત !

રોહિત-હાર્દિક ફિટનેસ ટેસ્ટમાં પાસ, અફઘાનિસ્તાન સામે વનડેમાં રમશે

ACનું સ્વિંગ મોડ બચાવે છે વીજળીનું બિલ? જાણો ક્યારે ચલાવવું

World Cupના આ ગીતો આજે પણ દરેક ફૂટબોલ ફેનના દિલમાં વસે છે!

51 વર્ષની ઉંમરે પણ સિંગલ અભિનેત્રી, આખા પરિવારનું નામ મેષ રાશિ પર

રિચાર્જ ના થયું પણ પૈસા કપાઈ ગયા? RBIના આ નિયમથી જલદી રિફંડ થશે પૈસા

રાત્રે સૂતા પહેલા ચહેરો ધોવો કે નહીં? જાણો શું કહે છે નિષ્ણાતો

અર્જુન તેંડુલકરનું મુંબઈ લીગમાં શાનદાર પ્રદર્શન 25 બોલમાં માર્યા 50 રન

નવા ઘરની બાલ્કનીમાં દીપિકા પાદુકોણનો બેબી બમ્પ ફ્લોન્ટ, જુઓ-Photo

જો બાઇકનું ઇન્ડિકેટર તૂટી ગયું હોય, તો ટ્રાફિક પોલીસ દંડ ફટકારી શકે

ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને ઝટકો ! માત્ર 4 સિલિન્ડર પર મળશે સબસિડી

લગ્નસરાની સિઝન પહેલા સોના-ચાંદીમાં મોટો ઘટાડો !

ટિકિટ પર મળશે મોટું ડિસ્કાઉન્ટ ! એર ઈન્ડિયા લાવી રહી No Meals ટિકિટ

તારક મહેતા શો છોડ્યા બાદ હવે શું કરી રહી છે જુની અંજલી ભાભી?

મુંબઈની ઝુપડ્ડપટ્ટીમાં રહેતી દીકરી કરી રહી છે ભારતનું નામ રોશન

આજે અચાનક થશે મોટો ધન લાભ, વેપાર અને કરિયરમાં ચમકશે ભાગ્ય!

વૈભવ સૂર્યવંશી આ તારીખોને ક્યારેય ભૂલશે નહીં

Web Stories View more

લંચ પછી ખાવા જેવા 5 હેલ્ધી સ્નેક્સ!

આ 8 સુપરફૂડ છે વિટામિન E થી ભરપૂર!

ક્રિસ્ટિયાનો રોનાલ્ડો એક પોસ્ટ માટે 25 કરોડથી વધારેનો ચાર્જ લે છે

FIFA વર્લ્ડ કપ 2026 નો સૌથી લાંબો અને સૌથી ઠીંગણો ખેલાડી કોણ?

Child Dental Care: બાળકોની ઓરલ હેલ્થ માટે જરૂરી 5 આદતો અપનાવો, દાંતનો સડો અટકાવો

કોણ છે ગૌરી સ્પ્રેટ? જુઓ ફોટો

Latest News View more

સ્ટાર ઓલરાઉન્ડર હાર્દિક પંડ્યા અફઘાનિસ્તાન સામેની વનડે સિરીઝમાંથી બહાર

રાજ્યસભામાંથી રાજીનામું આપ્યા બાદ હિમતાને મળવા પહોંચી સુસ્મિતા દેવ

અમદાવાદ-ગાંધીનગરમાં બોમ્બ બ્લાસ્ટની ધમકીથી ખળભળાટ

પતિનું મૃત્યું થતા પત્નીનું કરાવ્યું મુંડન, જુઓ Video

'પેદ્દી' સ્ટારની પત્ની કરોડપતિની જીવે છે લક્ઝરી લાઈફ, જુઓ ફોટો

Latest Videos View more

જામા મસ્જિદના ભોંયરામાં મૂર્તિઓ હોવાનો સ્વામી મુક્તાનંદનો દાવો

સુરતમાં નાસીરનગર ડિમોલિશન મુદ્દે ભારે હોબાળો, કમિશનર બંગલે ધરણા

બે વર્ષથી ગટર અને રોડનું કામ અધૂરું, સ્થાનિકોએ કર્યો 'હલ્લાબોલ'

એક જ પિતાના જોડિયા દીકરા, પણ અલગ અલગ જ્ઞાતિના પ્રમાણપત્રથી નોકરી મેળવી

લોકાર્પણના ગણતરીના વર્ષોમાં જલારામ અંડરપાસ જર્જરિત, જુઓ-Video

Breaking News : મેયરના વોર્ડમાં આવતું RMCનું પાણી પીવાલાયક નહી

Breaking news Rajkot: રાજકોટ-દિલ્લી ફ્લાઇટનું ઈમરજન્સી લેન્ડિંગ

પાટણમાં 398 કરોડના સાયબર ફ્રોડનો ભાંડાફોડ

જમીન-મકાન વ્યવસાયમાં મોટી સફળતા, યોગ-ધ્યાનથી સ્વાસ્થ્ય રહેશે સારું

હોર્મુઝ અને બાબ-અલ-મંદેબ સ્ટ્રેટ પર વધતું સંકટ, જુઓ Video

ફોટો સ્ટોરી

રીલ્સ

વીડિયોઝ