AQI

Sign In

Subscribe Whatsapp Channel

તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર

Demonetization : ભારતમાં જૂની નોટો બંધ કરવાનો અને નવી નોટો લાવવાનો નિર્ણય કોણ લે છે ? શું હોય છે તેની પ્રક્રિયા

Demonetization: નોટબંધી એ કોઈપણ દેશ માટે એક મોટો નિર્ણય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ નિર્ણય લેવા માટે કોણ જવાબદાર છે? ચાલો સંપૂર્ણ વિગતો જાણીએ.

Meera Kansagara | Updated on: Dec 07, 2025 | 11:55 AM

Demonetization: જૂની ચલણી નોટો પાછી ખેંચી લેવી અને નવી નોટો રજૂ કરવી એ કોઈપણ દેશ લઈ શકે તેવા સૌથી મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાંનો એક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ભારતમાં આટલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય કોણ લે છે? અને નોટબંધી પાછળ કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ. — Demonetization: જૂની ચલણી નોટો પાછી ખેંચી લેવી અને નવી નોટો રજૂ કરવી એ કોઈપણ દેશ લઈ શકે તેવા સૌથી મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાંનો એક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ભારતમાં આટલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય કોણ લે છે? અને નોટબંધી પાછળ કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ.
1 / 6

ભારતમાં ચલણી નોટોને ડિમોનિટાઈઝ કરવાનો અધિકાર કોને છે?: જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ચલણ જાહેર કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે, ત્યારે નોટોને રદ કરવાનો અંતિમ અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. RBI એક્ટ 1934 હેઠળ સરકાર કોઈપણ ચલણને કાનૂની ટેન્ડર તરીકે રદ કરી શકે છે. 8 નવેમ્બર, 2016 ના રોજ આવું જ બન્યું હતું. જ્યારે ₹500 અને ₹1000 ની નોટોને રાતોરાત રદ કરવામાં આવી હતી. — ભારતમાં ચલણી નોટોને ડિમોનિટાઈઝ કરવાનો અધિકાર કોને છે?: જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ચલણ જાહેર કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે, ત્યારે નોટોને રદ કરવાનો અંતિમ અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. RBI એક્ટ 1934 હેઠળ સરકાર કોઈપણ ચલણને કાનૂની ટેન્ડર તરીકે રદ કરી શકે છે. 8 નવેમ્બર, 2016 ના રોજ આવું જ બન્યું હતું. જ્યારે ₹500 અને ₹1000 ની નોટોને રાતોરાત રદ કરવામાં આવી હતી.
2 / 6

RBI પણ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. દેશની નાણાકીય સત્તા તરીકે, તે સરકારને તકનીકી, નાણાકીય અને કાર્યકારી ઇનપુટ પ્રદાન કરે છે. RBI ખાતરી કરે છે કે નવી નોટો ચલણ માટે તૈયાર છે, સુરક્ષા સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને જૂની નોટો પાછી ખેંચવા અને નવી નોટો રજૂ કરવાના મોટા લોજિસ્ટિક્સને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે. સરકાર નિર્ણય લે છે અને RBI ખાતરી કરે છે કે સિસ્ટમ સરળતાથી ચાલે છે. — RBI પણ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. દેશની નાણાકીય સત્તા તરીકે, તે સરકારને તકનીકી, નાણાકીય અને કાર્યકારી ઇનપુટ પ્રદાન કરે છે. RBI ખાતરી કરે છે કે નવી નોટો ચલણ માટે તૈયાર છે, સુરક્ષા સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને જૂની નોટો પાછી ખેંચવા અને નવી નોટો રજૂ કરવાના મોટા લોજિસ્ટિક્સને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે. સરકાર નિર્ણય લે છે અને RBI ખાતરી કરે છે કે સિસ્ટમ સરળતાથી ચાલે છે.
3 / 6

નોટબંધી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?: 2016 ની નોટબંધી પ્રક્રિયા પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર પૂરું પાડે છે. કેન્દ્ર સરકાર કાળા નાણાં પર કાબૂ મેળવવા, નકલી નોટોના પરિભ્રમણને રોકવા અથવા ગેરકાયદેસર ધિરાણ અટકાવવા જેવા ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિગત નિર્ણયથી શરૂઆત કરે છે. એકવાર નિર્ણય લેવામાં આવે પછી RBI નવી ચલણના પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન કરવા, ડિઝાઇનને સુધારવા અને ઉન્નત સુરક્ષા સુવિધાઓ ચકાસવા માટે RBI સાથે નજીકથી કામ કરે છે. — નોટબંધી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?: 2016 ની નોટબંધી પ્રક્રિયા પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર પૂરું પાડે છે. કેન્દ્ર સરકાર કાળા નાણાં પર કાબૂ મેળવવા, નકલી નોટોના પરિભ્રમણને રોકવા અથવા ગેરકાયદેસર ધિરાણ અટકાવવા જેવા ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિગત નિર્ણયથી શરૂઆત કરે છે. એકવાર નિર્ણય લેવામાં આવે પછી RBI નવી ચલણના પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન કરવા, ડિઝાઇનને સુધારવા અને ઉન્નત સુરક્ષા સુવિધાઓ ચકાસવા માટે RBI સાથે નજીકથી કામ કરે છે.
4 / 6

ત્યારબાદ સરકાર RBI કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ સત્તાવાર સૂચના જાહેર કરે છે. આ સૂચના ઔપચારિક રીતે જૂની નોટોને ચોક્કસ તારીખથી અમાન્ય જાહેર કરે છે. પછી તે કાનૂની ટેન્ડર તરીકે બંધ થઈ જાય છે. નોટબંધીની જાહેરાત થતાં જ અમલીકરણનો તબક્કો શરૂ થાય છે. RBI બેંકોને નવી ચલણી નોટો સપ્લાય કરે છે. વધુમાં RBI રોકડ પ્રવાહનું સંચાલન કરે છે અને નોટબંધી કરાયેલી નોટોના વિનિમય અથવા જમા કરવા માટે માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે. — ત્યારબાદ સરકાર RBI કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ સત્તાવાર સૂચના જાહેર કરે છે. આ સૂચના ઔપચારિક રીતે જૂની નોટોને ચોક્કસ તારીખથી અમાન્ય જાહેર કરે છે. પછી તે કાનૂની ટેન્ડર તરીકે બંધ થઈ જાય છે. નોટબંધીની જાહેરાત થતાં જ અમલીકરણનો તબક્કો શરૂ થાય છે. RBI બેંકોને નવી ચલણી નોટો સપ્લાય કરે છે. વધુમાં RBI રોકડ પ્રવાહનું સંચાલન કરે છે અને નોટબંધી કરાયેલી નોટોના વિનિમય અથવા જમા કરવા માટે માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે.
5 / 6

નવી નોટો કેવી રીતે ચલણમાં પ્રવેશ કરે છે?: જૂની નોટો પાછી ખેંચવાની સાથે અર્થતંત્રમાં પ્રવાહિતા જાળવવા માટે નવી નોટો રજૂ કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. RBI નવી ડિઝાઇનની નોટો જાહેર કરે છે. આ નવી નોટો બેંકો, ATM અને રોકડ વિતરણ બિંદુઓ દ્વારા અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. — નવી નોટો કેવી રીતે ચલણમાં પ્રવેશ કરે છે?: જૂની નોટો પાછી ખેંચવાની સાથે અર્થતંત્રમાં પ્રવાહિતા જાળવવા માટે નવી નોટો રજૂ કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. RBI નવી ડિઝાઇનની નોટો જાહેર કરે છે. આ નવી નોટો બેંકો, ATM અને રોકડ વિતરણ બિંદુઓ દ્વારા અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે.
6 / 6

જનરલ નોલેજમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, વર્તમાન બાબતો સહિતના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જનરલ નોલેજની સારી સમજ હોવી જરૂરી છે, કારણ કે તે તમને વિશ્વની ઘટનાઓથી અપડેટ રાખે છે. અહીંયા દરરોજ અવનવી બાબતોની સ્ટોરી તમને જાણવા મળશે. તમારૂ નોલેજ વધારવા માટે જનરલ નોલેજના ટોપિકને ફોલો કરતા રહો.

જનરલ નોલેજ બિઝનેસ

Related Photo Gallery

દર મહિને ₹5,000 મેળવવા માટે અત્યારથી જ કરો આ 'નાનકડું કામ'

Breaking News: ICC T20 WC 2026: વર્લ્ડ કપ પહેલા જ શ્રીલંકાને મોટો ઝટકો

સોના-ચાંદીમાં તેજીની રફ્તાર પર બ્રેક, માર્કેટમાં એવું તો શું થયું?

2,000 રૂપિયાની SIP વડે બનશે લાખોનું ફંડ

ગોલ્ડ ETF પર રૂપિયાનો વરસાદ, ફંડ મેનેજરોની કમાલથી વધ્યો ઇનફ્લો

માત્ર ઉપવાસ જ નહીં, દાનથી પણ મેળવો મહાદેવના આશીર્વાદ

IND vs PAK મેચને કારણે 15000000000 રૂપિયા બચ્યા, જાણો કેવી રીતે?

T20 વર્લ્ડ કપ દરમ્યાન ડાન્સ કરતી જોવા મળેલી આ સુંદરી કોણ છે ?

સોનું બાજુ પર મૂકો, આ એસેટ કરાવશે 'બમ્પર કમાણી'!

શું ચલણી નોટો પરથી મહાત્મા ગાંધીનો ફોટો હટાવી શકાય!

ચાંદીના ઘરેણા અને વાસણો હંમેશા નવા જેવા જ લાગશે, આ ટિપ્સ ફોલો કરો

'અર્શદીપ' અશ્વિન જેવા દિગ્ગજને પાછળ છોડવાની તૈયારીમાં

રોકાણકારો સ્મોલકેપ છોડીને લાર્જકેપ અને સોના તરફ વળ્યા

ખાનગી નોકરી કરનારાઓને ક્યારે અને કેવી રીતે મળશે 'લાઈફટાઈમ પેન્શન'?

રોકાણકારો માટે ગોલ્ડન ચાન્સ! આ શેર આપી શકે છે 'જબરદસ્ત રિટર્ન'

સોનાએ ફરી પકડી રફ્તાર, ચાંદી પણ ભાગી, જાણો આજના ભાવ

ચોખાના ડબ્બામાં મુકી દો આ એક વસ્તુ, તમારી કિસ્મતના દ્વાર ખુલી જશે

આજે ભાઈ-બહેન કે સુરક્ષિત રોકાણ દ્વારા થશે મોટો ફાયદો- જાણો

Bollywood નું 3 મિનિટ 54 સેકન્ડનું એ વિવાદાસ્પદ ગીત, જેણે ઘણા રેકોર્ડ

હોકી vs ક્રિકેટ: વેન મેડસેનની અદભૂત સફર અને વર્લ્ડ કપ ડેબ્યૂ

ભારત-પાકિસ્તાન મેચ કેમ છે બ્રોડકાસ્ટર્સ માટે સોનાની ખાણ?

આ 5 શેર્સ તમારા પોર્ટફોલિયોને બનાવી શકે છે 'સુપરહિટ'

ચાંદીની મહા છલાંગ.. એક ઝાટકે 17 હજારનો વધારો

સોનું 'રોકેટ' બનવા તૈયાર, ચાંદીમાં મોટી વધઘટના સંકેત

આ 3 લક્ષણો બતાવે છે કે, હવે દારૂ છોડવાનો સમય આવી ગયો છે

T20 વર્લ્ડ કપમાં સ્થાન ના મેળવનાર સ્ટાર ખેલાડીએ ફટકારી યાદગાર સદી

LIC ની આ યોજનામાં 3 લાખ રોકી દર મહિને થશે 6,586 રૂપિયાની આવક

Travel Tips: ભારતના 100 રૂપિયા બરાબર સિંગાપોરમાં કેટલા થાય?

લીવરને ચકાચક રાખવા માટે કયા ફળો ખાવા જોઈએ?

મહિલાઓમાં થાક અને ચિડિયાપણું, જાણો હોર્મોનલ સંતુલન જાળવવા માટે ટિપ્સ

વીઆઈ (Vi) ના શેરમાં તેજીનો સંચાર, રડાર પર આવ્યો 'સ્ટોક'

સોના-ચાંદીમાં જોરદાર રિકવરી, ETFમાં 11%નો જંગી ઉછાળો

Breaking News :રાતોરાત કરોડપતિ બન્યા 249 ગ્રાહકો,

એક્શનથી ભરપૂર 'Anime' નવયુવાનોમાં ક્રેઝ બની રહ્યું છે!

સપ્તાહના પહેલા દિવસે સોનું થયું સસ્તું, ચાંદીના ભાવ પણ ઘટ્યા

Chanakya Niti : પતિ-પત્ની વચ્ચે અણબનાવ રહે છે? તો આ સલાહ માનો

ઝોયા અખ્તરનો આખો પરિવાર સાહિત્ય અને ફિલ્મ સાથે જોડાયેલો

પિતૃપક્ષ તરફથી મળશે આર્થિક મદદ, અટકેલા નાણાં પરત આવવાની શક્યતા

આ ચાર રાશિઓ માટે સુવર્ણ યુગ શરૂ

શું તમે ક્યારેય બિયરમાં મગફળી નાખી છે? મગફળીના તરવા પાછળનુ શુ છે રહસ્ય

Jioનો 49 રૂપિયાનો પ્લાન ખૂબ જ ખાસ, સર્વિસ જાણી ચોંકી જશો..

ઈંગ્લેન્ડના બોલરોની હાલત ખરાબ કરનાર આ નેપાળી સુપરસ્ટાર કોણ છે?

ચહેરાને કુદરતી રીતે નિખારવા માટેના સરળ ઘરેલું ઉપાયો

પ્રેમ માટે ખાસ દિવસ, 3 રાશિઓ માટે લક ખુલી જશે

શેરબજારમાં હલચલના એંધાણ! શું માર્કેટમાં આવશે 'ઐતિહાસિક ઉછાળો'?

સલમાન ખાન થી લઈ શિલ્પા શેટ્ટી.. RSS ના કાર્યક્રમમાં પહોંચ્યું બોલીવુડ

બજારમાં માત્ર 20 રૂપિયામાં મળતી આ શાકભાજી ઘટાડશે કોલેસ્ટ્રોલ

કેમ જામફળને ગણવામાં આવે છે 'સુપરફૂડ'? જાણો અહીં

1 શેર પર થશે મોટો ફાયદો! આ કંપની રોકાણકારોની કિસ્મત ચમકાવી દેશે

પ્રથમ મેચમાં જ વિશ્વ વિક્રમ સાથે ભારતે શાનદાર શરૂઆત કરી

Web Stories View more

મિલ્કશેક અને સ્મૂધી વચ્ચે શું તફાવત છે?

ગુલ પનાગના પરિવાર વિશે જાણીએ

આ 3 રીતે બટાકા ખાવાનું ટાળો, કારણ કે તે નુકસાનકારક બની શકે છે

અજિત પવારના પરિવારમાં કોણ કોણ છે, જુઓ ફોટો

ફોનની બેટરી લાંબી ચાલશે, જો ધ્યાન રાખશો આ જરુરી વાત

એલચી કોણે ન ખાવી જોઈએ?

Latest News View more

દર મહિને ₹5,000 મેળવવા માટે અત્યારથી જ કરો આ 'નાનકડું કામ'

અજીત દાદાની હત્યા રોહિત પવારનો સનસનાટીભર્યો દાવો!

Breaking News: ICC T20 WC 2026: વર્લ્ડ કપ પહેલા જ શ્રીલંકાને મોટો ઝટકો

વર્લ્ડ કપમાં UAE સામે કિવીઓનો પાવરપેક્ડ વિજય

મુકેશ અંબાણી મફત આપી રહ્યા છે Google Gemini AI Pro

Latest Videos View more

કોંગ્રેસની મહિલા સાંસદોએ કેવી રીતે પીએમની બેઠક પાસે મચાવ્યો હતો હોબાળો

કમલમમાં જવાનો શોખ ધરાવનાર સરકારી કર્મચારી રાજીનામુ આપી ભગવો પહેરી લે

જ્યોર્જિયામાં રસ્તા પરથી પસાર થઇ રહેલી કાર સાથે અથડાયુ પ્લેન

અમદાવાદ એરપોર્ટ પર જાહેરમાં નમાઝનો વીડિયો વાયરલ

Breaking News : 120 કિલો ચાંદીની ચોરી પાછળ અંડરવર્લ્ડ સ્ટાઈલ ષડયંત્ર!

ગીર પાસે રેલવે ટ્રેક પર સિંહો! લોકો પાયલટે ટાળી મહાદુર્ઘટના

વડોદરામા આગામી સત્રથી 1500થી વધુ બાળકો ડિજિટલ સુવિધાઓ સાથે કરશે અભ્યાસ

ગીરનાર પર્વતની ઓઘડ ટૂંક પર જૈન ધર્મની ધજા ફરકાવતા વિવાદ વકર્યો

પોરબંદરમાં હથિયાર સાથે દાંડિયારાસ રમતો ગેંગસ્ટર ભીમા દુલા ઓડેદરા

રાજકોટ-જામનગર બાદ હવે અમદાવાદમાં પણ 'હું નથુરામ' નાટકનો શો રદ

ફોટો સ્ટોરી

રીલ્સ

વીડિયોઝ