AQI

Sign In

Subscribe Whatsapp Channel

તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

Demonetization : ભારતમાં જૂની નોટો બંધ કરવાનો અને નવી નોટો લાવવાનો નિર્ણય કોણ લે છે ? શું હોય છે તેની પ્રક્રિયા

Demonetization: નોટબંધી એ કોઈપણ દેશ માટે એક મોટો નિર્ણય છે. પરંતુ શું તમે જાણો છો કે આ નિર્ણય લેવા માટે કોણ જવાબદાર છે? ચાલો સંપૂર્ણ વિગતો જાણીએ.

Meera Kansagara | Updated on: Dec 07, 2025 | 11:55 AM

Demonetization: જૂની ચલણી નોટો પાછી ખેંચી લેવી અને નવી નોટો રજૂ કરવી એ કોઈપણ દેશ લઈ શકે તેવા સૌથી મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાંનો એક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ભારતમાં આટલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય કોણ લે છે? અને નોટબંધી પાછળ કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ. — Demonetization: જૂની ચલણી નોટો પાછી ખેંચી લેવી અને નવી નોટો રજૂ કરવી એ કોઈપણ દેશ લઈ શકે તેવા સૌથી મોટા આર્થિક નિર્ણયોમાંનો એક છે. પરંતુ પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે ભારતમાં આટલો મહત્વપૂર્ણ નિર્ણય કોણ લે છે? અને નોટબંધી પાછળ કઈ પ્રક્રિયા અનુસરવામાં આવે છે? ચાલો આ પ્રશ્નોના જવાબો શોધીએ.
1 / 6

ભારતમાં ચલણી નોટોને ડિમોનિટાઈઝ કરવાનો અધિકાર કોને છે?: જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ચલણ જાહેર કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે, ત્યારે નોટોને રદ કરવાનો અંતિમ અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. RBI એક્ટ 1934 હેઠળ સરકાર કોઈપણ ચલણને કાનૂની ટેન્ડર તરીકે રદ કરી શકે છે. 8 નવેમ્બર, 2016 ના રોજ આવું જ બન્યું હતું. જ્યારે ₹500 અને ₹1000 ની નોટોને રાતોરાત રદ કરવામાં આવી હતી. — ભારતમાં ચલણી નોટોને ડિમોનિટાઈઝ કરવાનો અધિકાર કોને છે?: જ્યારે રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા ચલણ જાહેર કરે છે અને તેનું નિયમન કરે છે, ત્યારે નોટોને રદ કરવાનો અંતિમ અધિકાર કેન્દ્ર સરકાર પાસે છે. RBI એક્ટ 1934 હેઠળ સરકાર કોઈપણ ચલણને કાનૂની ટેન્ડર તરીકે રદ કરી શકે છે. 8 નવેમ્બર, 2016 ના રોજ આવું જ બન્યું હતું. જ્યારે ₹500 અને ₹1000 ની નોટોને રાતોરાત રદ કરવામાં આવી હતી.
2 / 6

RBI પણ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. દેશની નાણાકીય સત્તા તરીકે, તે સરકારને તકનીકી, નાણાકીય અને કાર્યકારી ઇનપુટ પ્રદાન કરે છે. RBI ખાતરી કરે છે કે નવી નોટો ચલણ માટે તૈયાર છે, સુરક્ષા સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને જૂની નોટો પાછી ખેંચવા અને નવી નોટો રજૂ કરવાના મોટા લોજિસ્ટિક્સને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે. સરકાર નિર્ણય લે છે અને RBI ખાતરી કરે છે કે સિસ્ટમ સરળતાથી ચાલે છે. — RBI પણ આ સમગ્ર પ્રક્રિયામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવે છે. દેશની નાણાકીય સત્તા તરીકે, તે સરકારને તકનીકી, નાણાકીય અને કાર્યકારી ઇનપુટ પ્રદાન કરે છે. RBI ખાતરી કરે છે કે નવી નોટો ચલણ માટે તૈયાર છે, સુરક્ષા સુવિધાઓનું મૂલ્યાંકન કરે છે અને જૂની નોટો પાછી ખેંચવા અને નવી નોટો રજૂ કરવાના મોટા લોજિસ્ટિક્સને અમલમાં મૂકવામાં મદદ કરે છે. સરકાર નિર્ણય લે છે અને RBI ખાતરી કરે છે કે સિસ્ટમ સરળતાથી ચાલે છે.
3 / 6

નોટબંધી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?: 2016 ની નોટબંધી પ્રક્રિયા પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર પૂરું પાડે છે. કેન્દ્ર સરકાર કાળા નાણાં પર કાબૂ મેળવવા, નકલી નોટોના પરિભ્રમણને રોકવા અથવા ગેરકાયદેસર ધિરાણ અટકાવવા જેવા ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિગત નિર્ણયથી શરૂઆત કરે છે. એકવાર નિર્ણય લેવામાં આવે પછી RBI નવી ચલણના પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન કરવા, ડિઝાઇનને સુધારવા અને ઉન્નત સુરક્ષા સુવિધાઓ ચકાસવા માટે RBI સાથે નજીકથી કામ કરે છે. — નોટબંધી પ્રક્રિયા કેવી રીતે કાર્ય કરે છે?: 2016 ની નોટબંધી પ્રક્રિયા પ્રક્રિયાનું સ્પષ્ટ ચિત્ર પૂરું પાડે છે. કેન્દ્ર સરકાર કાળા નાણાં પર કાબૂ મેળવવા, નકલી નોટોના પરિભ્રમણને રોકવા અથવા ગેરકાયદેસર ધિરાણ અટકાવવા જેવા ચોક્કસ ઉદ્દેશ્યો પ્રાપ્ત કરવા માટે નીતિગત નિર્ણયથી શરૂઆત કરે છે. એકવાર નિર્ણય લેવામાં આવે પછી RBI નવી ચલણના પુરવઠાનું મૂલ્યાંકન કરવા, ડિઝાઇનને સુધારવા અને ઉન્નત સુરક્ષા સુવિધાઓ ચકાસવા માટે RBI સાથે નજીકથી કામ કરે છે.
4 / 6

ત્યારબાદ સરકાર RBI કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ સત્તાવાર સૂચના જાહેર કરે છે. આ સૂચના ઔપચારિક રીતે જૂની નોટોને ચોક્કસ તારીખથી અમાન્ય જાહેર કરે છે. પછી તે કાનૂની ટેન્ડર તરીકે બંધ થઈ જાય છે. નોટબંધીની જાહેરાત થતાં જ અમલીકરણનો તબક્કો શરૂ થાય છે. RBI બેંકોને નવી ચલણી નોટો સપ્લાય કરે છે. વધુમાં RBI રોકડ પ્રવાહનું સંચાલન કરે છે અને નોટબંધી કરાયેલી નોટોના વિનિમય અથવા જમા કરવા માટે માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે. — ત્યારબાદ સરકાર RBI કાયદાની જોગવાઈઓ હેઠળ સત્તાવાર સૂચના જાહેર કરે છે. આ સૂચના ઔપચારિક રીતે જૂની નોટોને ચોક્કસ તારીખથી અમાન્ય જાહેર કરે છે. પછી તે કાનૂની ટેન્ડર તરીકે બંધ થઈ જાય છે. નોટબંધીની જાહેરાત થતાં જ અમલીકરણનો તબક્કો શરૂ થાય છે. RBI બેંકોને નવી ચલણી નોટો સપ્લાય કરે છે. વધુમાં RBI રોકડ પ્રવાહનું સંચાલન કરે છે અને નોટબંધી કરાયેલી નોટોના વિનિમય અથવા જમા કરવા માટે માર્ગદર્શિકા નક્કી કરે છે.
5 / 6

નવી નોટો કેવી રીતે ચલણમાં પ્રવેશ કરે છે?: જૂની નોટો પાછી ખેંચવાની સાથે અર્થતંત્રમાં પ્રવાહિતા જાળવવા માટે નવી નોટો રજૂ કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. RBI નવી ડિઝાઇનની નોટો જાહેર કરે છે. આ નવી નોટો બેંકો, ATM અને રોકડ વિતરણ બિંદુઓ દ્વારા અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે. — નવી નોટો કેવી રીતે ચલણમાં પ્રવેશ કરે છે?: જૂની નોટો પાછી ખેંચવાની સાથે અર્થતંત્રમાં પ્રવાહિતા જાળવવા માટે નવી નોટો રજૂ કરવી વધુને વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે. RBI નવી ડિઝાઇનની નોટો જાહેર કરે છે. આ નવી નોટો બેંકો, ATM અને રોકડ વિતરણ બિંદુઓ દ્વારા અર્થતંત્રમાં પ્રવેશ કરે છે.
6 / 6

જનરલ નોલેજમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, વર્તમાન બાબતો સહિતના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જનરલ નોલેજની સારી સમજ હોવી જરૂરી છે, કારણ કે તે તમને વિશ્વની ઘટનાઓથી અપડેટ રાખે છે. અહીંયા દરરોજ અવનવી બાબતોની સ્ટોરી તમને જાણવા મળશે. તમારૂ નોલેજ વધારવા માટે જનરલ નોલેજના ટોપિકને ફોલો કરતા રહો.

જનરલ નોલેજ બિઝનેસ

Follow Us

LIVETV

Related Photo Gallery

માન્યતા મુજબ શિવલિંગ પર કેટલા બીલીપત્ર ચઢાવવાથી મહાદેવ થાય છે પ્રસન્ન!

ચોમાસામાં મીઠું ભીનું થતાં કેવી રીતે અટકાવવું?

સોના-ચાંદીના ભાવમાં થઈ ગયો મોટો ઘટાડો ! જાણો હજુ કેટલો ઘટશે ભાવ?

ટૂંકી યાત્રાનું આયોજન થઈ શકે છે, નાણાકીય બાબતોમાં પ્રગતિ થશે

CWG: જુડોમાં ભારત માટે ગોલ્ડ મેડલ જીતનાર 23 વર્ષનો હર્ષ સિંહ કોણ છે?

CWG 2026 : જુડોમાં ભારતને પહેલો ગોલ્ડ મેડલ, અસ્મિતા ડેએ રચ્યો ઈતિહાસ

24 વર્ષ જૂનો રેકોર્ડ ધરાશાયી, 2027માં ઈતિહાસનો સૌથી મોટો વર્લ્ડ કપ

CWG 2026: ભારત પાસે 5 ગોલ્ડ મેડલ જીતવાની તક, આ ખેલાડીઓ ફાઈનલમાં

નીરજ ચોપરાનો ફાઇનલ મુકાબલો ક્યારે અને ક્યાં જોશો લાઈવ?

આ શેરમાં 'BUY' ની રેટિંગ સાથે ₹2,842 નો ટાર્ગેટ નક્કી

વેદાંતામાં 20 શેર ધરાવનારાઓને મળશે 1 નવો શેર તદ્દન ફ્રી

સોના-ચાંદીના ભાવ તૂટ્યા, માર્કેટમાં અચાનક કેમ આવ્યો 'કડાકો'?

બુમરાહ ફિટનેસ ટેસ્ટમાં પાસ, શ્રીલંકા સામે ટેસ્ટ શ્રેણીમાં મચાવશે ધમાલ

₹ 8,847 કરોડની માર્કેટ કેપ વાળી કંપનીને મળ્યા મહત્વપૂર્ણ ઓર્ડર

ભારત-પાકિસ્તાનના દિગ્ગજો ફરી આમને-સામને, જાણો ક્યારે થશે મહામુકાબલો

LIC ની 3 બેસ્ટ પોલિસી મિડલ ક્લાસ માટે સૌથી બેસ્ટ

ચોમાસામાં ડાયાબિટીસના દર્દીઓ માટે આ 5 રોટલી છે બેસ્ટ

FD, મ્યુચ્યુઅલ ફંડ કે ગોલ્ડ? ₹5 લાખનું 'રોકાણ' ક્યાં કરવું?

પવિત્ર શ્રાવણ માસમાં જન્મ લેનારા બાળકો કેવા હોય છે?

ભારતીય સેનાની બોક્સરે દેશનું ગૌરવ વધાર્યું, ગોલ્ડ મેડલથી એક ડગલું દૂર

ભારત પછી આ વિદેશી ટીમ માટે રમશે ટીમ ઈન્ડિયાનો યુવા સ્ટાર

ODI વર્લ્ડ કપ 2027ના મેદાનો પર કેવું રહ્યું છે કિંગ કોહલીનું પ્રદર્શન?

170 રન બનાવતા જ કેએલ રાહુલ રચશે ઈતિહાસ, આવું કરનાર પ્રથમ ભારતીય બનશે

ચોમાસાની ઋતુમાં ઘરમાં રહેલી આ 5 વસ્તુથી ફેલાઈ શકે છે ઈન્ફેક્શન

RAC ટિકિટ પર કેમ વસૂલવામાં આવે છે 'આખું ભાડું'?

વરસાદમાં ફોનને ખરાબ થવાથી બચાવવો છે? આજે જ ફોલો કરો આ સરળ ટિપ્સ

બાથરૂમમાં રાખો માત્ર ‘આ’ એક વસ્તુ, દૂર થશે નકારાત્મક ઊર્જા ?

Vastu Tips: ક્યા દિવસે નવુ માટલુ ખરીદવુ અશુભ મનાય છે- જાણો

રામ ગોપાલ વર્મા અને ઉર્મિલાએ કર્યા હતા

રસોડામાં દેખાતો એક વંદો પણ છે ખતરનાક! થઈ શકે છે આ 5 ગંભીર બીમારી

રેલવેથી લઈને બેકિંગ સુધી..1 ઓગસ્ટથી દેશભરમાં લાગૂ થશે આ 5 મોટા ફેરફાર

જળ, દૂધ કે પંચામૃત...., શિવલિંગ પર સૌથી પહેલા શું અર્પણ કરવું !

સોનાના ખરીદદારોને ઝટકો! 31 જુલાઈએ ફરી મોંઘુ થયું સોનું

કેન્દ્રના કર્મચારીઓ માટે મોટા સમાચાર! 8મા પગાર પંચ પર નવી માહિતી જાહેર

શુભમન ગિલની બહેનનું OTT ડેબ્યૂ

ગુજરાતી પરિવારમાં જન્મેલી ડિમ્પલ કપાડિયાનો પરિવાર જુઓ

આજનું રાશિફળ : આધ્યાત્મિક શાંતિ, કૌટુંબિક સુખ અને પ્રગતિના યોગ

IPL ઈતિહાસનો સૌથી લાંબો છગ્ગો ફટકારનાર બન્યો સુપર કિંગ્સનો હેડ કોચ

અદાણી ગ્રુપ એરલાઇન બિઝનેસમાં પ્રવેશ નહીં કરે, કંપનીએ કરી સ્પષ્ટતા

કોહલીએ રહાણેને શા માટે કહ્યો બેસ્ટ બેટિંગ પાર્ટનર? આંકડા આપે છે જવાબ

BSE 100ના 7 શેરોએ 52 સપ્તાહની નવી ઊંચી સપાટી બનાવી, જાણો વિગત

અજિંક્ય રહાણેનો આ વર્લ્ડ રેકોર્ડ તોડવો લગભગ અશક્ય!

નિવૃત્તિ બાદ અજિંક્ય રહાણેને BCCI કેટલું પેન્શન આપશે?

અતિભારે વરસાદની આગાહી વચ્ચે પાવાગઢ મંદિર ટ્રસ્ટની અપીલ

CWGમાં ભારતના ખાતામાં સવા ડઝન મેડલ, પાકિસ્તાને કેટલા જીત્યા?

QR Code ના 3 બોક્સનું અસલી રહસ્ય જાણો!

સોનું ખરીદતા પહેલાં સાવધાન!

CSKને 5 IPL ટ્રોફી જીતાડનાર દિગ્ગજ બન્યો ઈંગ્લેન્ડનો કોચ

આ ભારતીય કંપનીને મળ્યો કરોડો રૂપિયાનો મોટો એક્સપોર્ટ ઓર્ડર

બાલકનીમાં આ ફેરફાર કર્યો તો સીધા કાનૂની મુશ્કેલીમાં મુકાશો

Web Stories View more

અજિંક્ય રહાણે પછી આ ભારતીય ક્રિકેટરો પણ ટૂંક સમયમાં નિવૃત્તિ લઈ શકે છે

દેશના સૌથી ધનિક મુખ્યમંત્રી કોણ?

શહનીલ ગિલના પરિવાર વિશે જાણો

ટીમ ઈન્ડિયાના ત્રણેય ફોર્મેટના સૌથી યુવા કેપ્ટન કોણ?

BSNLનો 60 દિવસની વેલિડિટી વાળો જબરદસ્ત પ્લાન, કિંમત માત્ર 51 રુપિયા

રાત્રે કયા ફળ ન ખાવા જોઈએ?

Latest News View more

ધનતેજમાં વરસાદી આફતનો કહેર! રસ્તાઓ બન્યા નદી, ગામ જળબંબાકાર

માન્યતા મુજબ શિવલિંગ પર કેટલા બીલીપત્ર ચઢાવવાથી મહાદેવ થાય છે પ્રસન્ન!

સુરતમાં મેઘ તાંડવ! છેલ્લા 24 કલાકમાં સમગ્ર જિલ્લામાં 100 ઈંચ વરસાદ

નવસારી જિલ્લામાં 3જી વખત પૂર, એક લાખથી વધુ લોકો પ્રભાવિત! જુઓ Video

ગુજરાતમાં આજે પણ મેઘતાંડવની આગાહી, અનેક જિલ્લાઓમાં રેડ એલર્ટ

Latest Videos View more

ધનતેજમાં વરસાદી આફતનો કહેર! રસ્તાઓ બન્યા નદી, ગામ જળબંબાકાર

સુરતમાં મેઘ તાંડવ! છેલ્લા 24 કલાકમાં સમગ્ર જિલ્લામાં 100 ઈંચ વરસાદ

ગુજરાતમાં આજે પણ મેઘતાંડવની આગાહી, અનેક જિલ્લાઓમાં રેડ એલર્ટ

વડોદરામાં હોસ્ટેલમાં ભરાયા પાણી, રાતે 3 વાગે કરાયુ સ્થળાંતર

ગુજરાતમાં સાર્વત્રિક વરસાદનો કહેર, 24 કલાકમાં 255 તાલુકામાં મેઘમહેર

અદાણી CNGના ભાવમાં ₹4નો મોટો વધારો, વાહનચાલકોને વધુ એક ઝટકો

તમારા કામની પ્રશંસા થશે, ઉપરી અધિકારીનો સહયોગ મળશે

માંડવી તાલુકાનો ગોળધા ડેમ ઓવરફ્લો થતા ખેડૂતો ખુશખુશાલ- Video

વિરોધ પ્રદર્શનમાં કેમેરા સામે શરૂ થઈ ગઈ 'એક્ટિંગ'!

સુરત, તાપી અને શામળાજી નેશનલ હાઈવે 56 પર ભરાયા પાણી- Video

ફોટો સ્ટોરી

રીલ્સ

વીડિયોઝ