AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Sneeze Reflex: છીંક કેમ આવે છે? મોટાભાગના લોકો નથી જાણતા તેનું વૈજ્ઞાનિક કારણ

છીંક આવવી એ માનવ શરીરની સૌથી ઝડપી સંરક્ષણ પદ્ધતિઓમાંની એક છે. ચાલો તેની પાછળની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા જાણીએ.

| Updated on: Dec 06, 2025 | 4:30 PM
Share
માનવ છીંક આવવામાં આપણા શરીરને સુરક્ષિત રાખવા માટે રચાયેલ જૈવિક ઘટનાઓની એક આખી સાંકળ સામેલ છે. તે કુદરતની સૌથી ઝડપી અને બુદ્ધિશાળી સંરક્ષણ પદ્ધતિઓમાંની એક છે. તે તમારા નાકમાંથી બળતરાકારક પદાર્થોને તમારા શ્વસનતંત્રમાં ઊંડે સુધી પ્રવેશ કરે તે પહેલાં તેને બહાર કાઢે છે. ચાલો જોઈએ કે છીંક શા માટે આવે છે અને તેની પાછળની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા શું છે.

માનવ છીંક આવવામાં આપણા શરીરને સુરક્ષિત રાખવા માટે રચાયેલ જૈવિક ઘટનાઓની એક આખી સાંકળ સામેલ છે. તે કુદરતની સૌથી ઝડપી અને બુદ્ધિશાળી સંરક્ષણ પદ્ધતિઓમાંની એક છે. તે તમારા નાકમાંથી બળતરાકારક પદાર્થોને તમારા શ્વસનતંત્રમાં ઊંડે સુધી પ્રવેશ કરે તે પહેલાં તેને બહાર કાઢે છે. ચાલો જોઈએ કે છીંક શા માટે આવે છે અને તેની પાછળની વૈજ્ઞાનિક પ્રક્રિયા શું છે.

1 / 7
જ્યારે પરાગ, ધૂળના જીવાત, પાલતુ પ્રાણીના વાળ અથવા સૂક્ષ્મ જીવાત જેવા પદાર્થો તમારા નાકમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ સક્રિય થાય છે. તે આ હાનિકારક કણોને ખતરા તરીકે અર્થઘટન કરે છે અને હિસ્ટામાઇન મુક્ત કરે છે. આ તમારા નાકની લાઈનિંગમાં ઈરિટેશન કર છે જે બાદ તરત જ છીંક આવે છે.

જ્યારે પરાગ, ધૂળના જીવાત, પાલતુ પ્રાણીના વાળ અથવા સૂક્ષ્મ જીવાત જેવા પદાર્થો તમારા નાકમાં પ્રવેશ કરે છે, ત્યારે તમારી રોગપ્રતિકારક શક્તિ સક્રિય થાય છે. તે આ હાનિકારક કણોને ખતરા તરીકે અર્થઘટન કરે છે અને હિસ્ટામાઇન મુક્ત કરે છે. આ તમારા નાકની લાઈનિંગમાં ઈરિટેશન કર છે જે બાદ તરત જ છીંક આવે છે.

2 / 7
શરદી, ફ્લૂ અને અન્ય શ્વસન ચેપ નાકની અંદરના મ્યુકસ મેમ્બ્રેનમાં ઈન્ફેક્શનનું કારણ બને છે. જેમ જેમ વાયરસ વધે છે, ઈરિટેશન વધે છે, જેના કારણે છીંક વધુ અને વારંવાર આવે છે.

શરદી, ફ્લૂ અને અન્ય શ્વસન ચેપ નાકની અંદરના મ્યુકસ મેમ્બ્રેનમાં ઈન્ફેક્શનનું કારણ બને છે. જેમ જેમ વાયરસ વધે છે, ઈરિટેશન વધે છે, જેના કારણે છીંક વધુ અને વારંવાર આવે છે.

3 / 7
ધુમાડો, પ્રદૂષણ, પરફ્યુમ, કેમિકલ અને મરચા જેવા મસાલા પણ નાકમાં સંવેદનશીલ ચેતાને સક્રિય કરી શકે છે. એકવાર નાકમાં ઈરિટેશન થઈ જાય, ત્યારે આ ચેતાઓ ઝડપથી મગજમાં સંકેતો મોકલે છે, તે  પદાર્થોને બહાર કાઢવા માટે છીંકનો સંકેત આપે છે.

ધુમાડો, પ્રદૂષણ, પરફ્યુમ, કેમિકલ અને મરચા જેવા મસાલા પણ નાકમાં સંવેદનશીલ ચેતાને સક્રિય કરી શકે છે. એકવાર નાકમાં ઈરિટેશન થઈ જાય, ત્યારે આ ચેતાઓ ઝડપથી મગજમાં સંકેતો મોકલે છે, તે પદાર્થોને બહાર કાઢવા માટે છીંકનો સંકેત આપે છે.

4 / 7
આશરે 18 થી 35% લોકો ફોટોટિક સ્નીઝ રિફ્લેક્સથી પીડાય છે. આ રિફ્લેક્સ અચાનક તેજસ્વી પ્રકાશના સંપર્કમાં આવવાથી છીંક આવે છે, ખાસ કરીને તમે જોયું હશે કે ઘણા લોકોને સૂર્યપ્રકાશમાં આવતા જ છીંકો શરુ થઈ જાય છે.

આશરે 18 થી 35% લોકો ફોટોટિક સ્નીઝ રિફ્લેક્સથી પીડાય છે. આ રિફ્લેક્સ અચાનક તેજસ્વી પ્રકાશના સંપર્કમાં આવવાથી છીંક આવે છે, ખાસ કરીને તમે જોયું હશે કે ઘણા લોકોને સૂર્યપ્રકાશમાં આવતા જ છીંકો શરુ થઈ જાય છે.

5 / 7
ગરમ ઓરડામાંથી ઠંડા રૂમમાં બહાર નીકળવાથી અથવા ઠંડી હવા શ્વાસમાં લેવાથી પણ નાકની ચેતાઓ અચાનક પ્રતિક્રિયા આપે છે. આ થર્મલ શોક રક્ષણાત્મક પ્રતિભાવ તરીકે છીંક આવે છે.

ગરમ ઓરડામાંથી ઠંડા રૂમમાં બહાર નીકળવાથી અથવા ઠંડી હવા શ્વાસમાં લેવાથી પણ નાકની ચેતાઓ અચાનક પ્રતિક્રિયા આપે છે. આ થર્મલ શોક રક્ષણાત્મક પ્રતિભાવ તરીકે છીંક આવે છે.

6 / 7
કેટલાક લોકો ભારે ભોજન ખાધા પછી પણ છીંક ખાય છે. આને સ્નેટિએશન કહેવાય છે. તે પેટના વિસ્તરણને કારણે થાય છે, જે છીંક કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા ચેતા માર્ગોને સક્રિય કરે છે.

કેટલાક લોકો ભારે ભોજન ખાધા પછી પણ છીંક ખાય છે. આને સ્નેટિએશન કહેવાય છે. તે પેટના વિસ્તરણને કારણે થાય છે, જે છીંક કેન્દ્ર સાથે જોડાયેલા ચેતા માર્ગોને સક્રિય કરે છે.

7 / 7

દાંતના દુખાવાને કહી દો અલવિદા! માત્ર 10 મિનિટમાં રાહત આપશે આ સરળ ઘરેલું ઉપચાર, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો 

Follow Us
રાજકોટમાં છ દિવસનો પાણીકાપ, નર્મદા પાઇપલાઇન મેન્ટેનન્સને કારણે અસર
રાજકોટમાં છ દિવસનો પાણીકાપ, નર્મદા પાઇપલાઇન મેન્ટેનન્સને કારણે અસર
વડનગરથી વારાણસી બાઇક યાત્રા: અમિત શાહ કરાવશે પ્રસ્થાન
વડનગરથી વારાણસી બાઇક યાત્રા: અમિત શાહ કરાવશે પ્રસ્થાન
બનાસકાંઠામાં વાહનચાલકોની મુશ્કેલી વધી, IRM ના 65 CNG પંપ બંધ
બનાસકાંઠામાં વાહનચાલકોની મુશ્કેલી વધી, IRM ના 65 CNG પંપ બંધ
ભુજમાં ચાલુ વરસાદ વચ્ચે ટ્રાન્સફોર્મરમાં ધડાકા સાથે ભભૂકી આગ-VIDEO
ભુજમાં ચાલુ વરસાદ વચ્ચે ટ્રાન્સફોર્મરમાં ધડાકા સાથે ભભૂકી આગ-VIDEO
ગીર સોમનાથના ઉનામાં ધોધમાર વરસાદથી જળબંબાકાર, ઘરોમાં ઘૂસ્યા પાણી
ગીર સોમનાથના ઉનામાં ધોધમાર વરસાદથી જળબંબાકાર, ઘરોમાં ઘૂસ્યા પાણી
Breaking News : 19 સપ્ટેમ્બરથી ચોમાસું વિદાય લે તેવી શક્યતા
Breaking News : 19 સપ્ટેમ્બરથી ચોમાસું વિદાય લે તેવી શક્યતા
ઈસ્કોન બ્રિજ પર એવો અકસ્માત સર્જાયો કે કારની એરબેગ ખુલી ગઇ, જુઓ Video
ઈસ્કોન બ્રિજ પર એવો અકસ્માત સર્જાયો કે કારની એરબેગ ખુલી ગઇ, જુઓ Video
રાજ્યભરમાં સાર્વત્રિક મેઘમહેર થઇ, અંજારમાં સૌથી વધુ 7.24 ઇંચ વરસ્યો
રાજ્યભરમાં સાર્વત્રિક મેઘમહેર થઇ, અંજારમાં સૌથી વધુ 7.24 ઇંચ વરસ્યો
₹600 કરોડના SD પે ફ્રોડમાં અમરેલી પોલીસને સફળતા
₹600 કરોડના SD પે ફ્રોડમાં અમરેલી પોલીસને સફળતા
સમરસ હોસ્ટેલ રિયાલિટી ચેક: ભોજન પર વિવાદ અને તપાસ
સમરસ હોસ્ટેલ રિયાલિટી ચેક: ભોજન પર વિવાદ અને તપાસ
g clip-path="url(#clip0_868_265)">