हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર

Plastic Bottle Water Safety: શું તમે જાણો છો કે તે પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં રાખેલા પાણીની પણ એક્સપાયરી હોય છે? જો નહીં, તો ચાલો જાણીએ.

મુસાફરી દરમિયાન, ઓફિસમાં કે કોઈ જાહેર પ્રસંગમાં આપણે અવારનવાર 'પેકેજ્ડ ડ્રિંકિંગ વોટર'ની બોટલ ખરીદતા હોઈએ છીએ. આ બોટલ પર છાપેલી 'એક્સપાયરી ડેટ' જોઈને મોટાભાગના લોકો એમ માને છે કે આ તારીખ પછી બોટલની અંદરનું પાણી પીવાલાયક નહીં રહે. સામાન્ય રીતે વિજ્ઞાન કહે છે કે શુદ્ધ પાણી ક્યારેય કુદરતી રીતે બગડતું નથી, તો પછી પ્રશ્ન એ થાય કે આ તારીખ શેના માટે છે? હકીકતમાં, આ તારીખ પાણીની શુદ્ધતા કરતાં તેના પાત્ર એટલે કે પ્લાસ્ટિકની બોટલ સાથે વધુ સંકળાયેલી છે. આ રહસ્ય પાછળના વૈજ્ઞાનિક કારણો જાણવા દરેક ગ્રાહક માટે અનિવાર્ય છે.

| Updated on: Mar 05, 2026 | 10:42 AM
Share
આજકાલ ઓફિસ, યાત્રા કે ઘરમાં પણ લોકો પેકેજ્ડ ડ્રિંકિંગ વોટર, એટલે કે પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં બંધ પાણીનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં કરે છે. સ્વચ્છ અને સલામત માનીને ખરીદેલું આ પાણી પણ વાસ્તવમાં એક નિર્ધારિત સમયમર્યાદા સુધી જ સારી ગુણવત્તા જાળવી શકે છે. લોકો ઘણીવાર માને છે કે પાણી ક્યારેય ખરાબ નથી થતું, પરંતુ સત્ય એ છે કે બોટલમાંનું પાણી પણ એક્સપાયર થાય છે. તેનું કારણ પાણી નથી, પરંતુ તેને રાખતી પ્લાસ્ટિક બોટલ છે, જે સમય સાથે રસાયણિક ફેરફારો સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે. ખોટી રીતે સ્ટોર કરવાથી તેની ગુણવત્તા વધુ ઝડપથી ખરાબ થઈ શકે છે. એટલે જ જાણવું જરૂરી છે કે પ્લાસ્ટિક બોટલમાં વેચાતા પાણી કેટલા સમય સુધી સલામત રહે છે અને કયા મુદ્દાઓનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

આજકાલ ઓફિસ, યાત્રા કે ઘરમાં પણ લોકો પેકેજ્ડ ડ્રિંકિંગ વોટર, એટલે કે પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં બંધ પાણીનો ઉપયોગ મોટા પ્રમાણમાં કરે છે. સ્વચ્છ અને સલામત માનીને ખરીદેલું આ પાણી પણ વાસ્તવમાં એક નિર્ધારિત સમયમર્યાદા સુધી જ સારી ગુણવત્તા જાળવી શકે છે. લોકો ઘણીવાર માને છે કે પાણી ક્યારેય ખરાબ નથી થતું, પરંતુ સત્ય એ છે કે બોટલમાંનું પાણી પણ એક્સપાયર થાય છે. તેનું કારણ પાણી નથી, પરંતુ તેને રાખતી પ્લાસ્ટિક બોટલ છે, જે સમય સાથે રસાયણિક ફેરફારો સાથે પ્રતિક્રિયા કરે છે. ખોટી રીતે સ્ટોર કરવાથી તેની ગુણવત્તા વધુ ઝડપથી ખરાબ થઈ શકે છે. એટલે જ જાણવું જરૂરી છે કે પ્લાસ્ટિક બોટલમાં વેચાતા પાણી કેટલા સમય સુધી સલામત રહે છે અને કયા મુદ્દાઓનું ધ્યાન રાખવું જોઈએ.

1 / 8
પાણી નહીં, પણ પ્લાસ્ટિક એક્સપાયર થાય છે : વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો પાણી પોતે ક્યારેય એક્સપાયર નથી થતું, પરંતુ જે પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં તેને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે તેની પોતાની એક નિશ્ચિત આવરદા હોય છે. પેકેજ્ડ પાણી માટે વપરાતી પ્લાસ્ટિકની બોટલની ગુણવત્તા સમય જતાં ઘટવા લાગે છે, જેને કારણે પાણીની સુરક્ષા અને સ્વાદ પ્રભાવિત થાય છે. આ જ કારણે ઉત્પાદકો બોટલ પર એક્સપાયરી ડેટ લખે છે.

પાણી નહીં, પણ પ્લાસ્ટિક એક્સપાયર થાય છે : વૈજ્ઞાનિક દૃષ્ટિકોણથી જોઈએ તો પાણી પોતે ક્યારેય એક્સપાયર નથી થતું, પરંતુ જે પ્લાસ્ટિકની બોટલમાં તેને સંગ્રહિત કરવામાં આવે છે તેની પોતાની એક નિશ્ચિત આવરદા હોય છે. પેકેજ્ડ પાણી માટે વપરાતી પ્લાસ્ટિકની બોટલની ગુણવત્તા સમય જતાં ઘટવા લાગે છે, જેને કારણે પાણીની સુરક્ષા અને સ્વાદ પ્રભાવિત થાય છે. આ જ કારણે ઉત્પાદકો બોટલ પર એક્સપાયરી ડેટ લખે છે.

2 / 8
આ વિષયની ગંભીરતા સમજવા જેવી છે: ખોટી રીતે સ્ટોર કરવા પર તેની ગુણવત્તા જલ્દી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. પ્લાસ્ટિક બોટલ સમય જતાં રાસાયણિક ફેરફારો અનુભવે છે. આમ, એક્સપાયરી ડેટ એ હકીકતમાં પ્લાસ્ટિકની રાસાયણિક સ્થિરતા જાળવવાની સમયમર્યાદા છે.

આ વિષયની ગંભીરતા સમજવા જેવી છે: ખોટી રીતે સ્ટોર કરવા પર તેની ગુણવત્તા જલ્દી પ્રભાવિત થઈ શકે છે. પ્લાસ્ટિક બોટલ સમય જતાં રાસાયણિક ફેરફારો અનુભવે છે. આમ, એક્સપાયરી ડેટ એ હકીકતમાં પ્લાસ્ટિકની રાસાયણિક સ્થિરતા જાળવવાની સમયમર્યાદા છે.

3 / 8
ગરમી અને સૂર્યપ્રકાશ: એક ખતરનાક મિશ્રણ : પેકેજ્ડ પાણી માટે સામાન્ય રીતે PET (Polyethylene Terephthalate) અથવા અન્ય ફૂડ-ગ્રેડ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જોકે આ પ્લાસ્ટિક 'ફૂડ-ગ્રેડ' હોવા છતાં ગરમી પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. જ્યારે આ બોટલને કારમાં, ગરમ સ્થળોએ અથવા સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં રાખવામાં આવે છે, ત્યારે ગરમી એક 'ઉદ્દીપક' (catalyst) તરીકે કામ કરે છે.

ગરમી અને સૂર્યપ્રકાશ: એક ખતરનાક મિશ્રણ : પેકેજ્ડ પાણી માટે સામાન્ય રીતે PET (Polyethylene Terephthalate) અથવા અન્ય ફૂડ-ગ્રેડ પ્લાસ્ટિકનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. જોકે આ પ્લાસ્ટિક 'ફૂડ-ગ્રેડ' હોવા છતાં ગરમી પ્રત્યે અત્યંત સંવેદનશીલ હોય છે. જ્યારે આ બોટલને કારમાં, ગરમ સ્થળોએ અથવા સીધા સૂર્યપ્રકાશમાં રાખવામાં આવે છે, ત્યારે ગરમી એક 'ઉદ્દીપક' (catalyst) તરીકે કામ કરે છે.

4 / 8
આ સ્થિતિમાં પ્લાસ્ટિકની આણ્વિક રચના નબળી પડે છે અને 'લીચિંગ' (leaching) નામની રાસાયણિક પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે, જેમાં પ્લાસ્ટિકમાં રહેલા હાનિકારક રસાયણો પાણીમાં ભળવા લાગે છે. આ ઉપરાંત, સતત ગરમી અને પ્રકાશના સંપર્કથી પાણીમાં બેક્ટેરિયા તેમજ લીલ (algae) થવાનું જોખમ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.

આ સ્થિતિમાં પ્લાસ્ટિકની આણ્વિક રચના નબળી પડે છે અને 'લીચિંગ' (leaching) નામની રાસાયણિક પ્રક્રિયા શરૂ થાય છે, જેમાં પ્લાસ્ટિકમાં રહેલા હાનિકારક રસાયણો પાણીમાં ભળવા લાગે છે. આ ઉપરાંત, સતત ગરમી અને પ્રકાશના સંપર્કથી પાણીમાં બેક્ટેરિયા તેમજ લીલ (algae) થવાનું જોખમ પણ નોંધપાત્ર રીતે વધી જાય છે, જે સ્વાસ્થ્ય માટે ગંભીર જોખમ ઊભું કરી શકે છે.

5 / 8
બોટલ ખોલ્યા પછીનો 'ડેન્જર ઝોન' : એકવાર પાણીની બોટલની સીલ ખોલવામાં આવે, પછી તેની ગુણવત્તા જાળવવાની ક્ષમતા ઝડપથી ઘટી જાય છે. સીલ ખુલતાની સાથે જ પાણી બાહ્ય પર્યાવરણના સંપર્કમાં આવે છે, જેના કારણે હવાના પ્રદૂષકો અને સૂક્ષ્મ જીવો તેમાં પ્રવેશે છે. વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શિકા મુજબ, ખુલ્લી બોટલમાં 24 થી 48 કલાક (1-2 દિવસ)માં બેક્ટેરિયાનો વિકાસ થવાનું જોખમ રહેલું છે. તેથી સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા માટે એ અત્યંત જરૂરી છે કે બોટલ ખોલ્યા પછી શક્ય તેટલા વહેલા પાણીનો વપરાશ કરી લેવો જોઈએ અથવા જો તેને લાંબો સમય રાખવું હોય તો યોગ્ય રીતે ફ્રીજમાં સ્ટોર કરવું જોઈએ.

બોટલ ખોલ્યા પછીનો 'ડેન્જર ઝોન' : એકવાર પાણીની બોટલની સીલ ખોલવામાં આવે, પછી તેની ગુણવત્તા જાળવવાની ક્ષમતા ઝડપથી ઘટી જાય છે. સીલ ખુલતાની સાથે જ પાણી બાહ્ય પર્યાવરણના સંપર્કમાં આવે છે, જેના કારણે હવાના પ્રદૂષકો અને સૂક્ષ્મ જીવો તેમાં પ્રવેશે છે. વૈજ્ઞાનિક માર્ગદર્શિકા મુજબ, ખુલ્લી બોટલમાં 24 થી 48 કલાક (1-2 દિવસ)માં બેક્ટેરિયાનો વિકાસ થવાનું જોખમ રહેલું છે. તેથી સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા માટે એ અત્યંત જરૂરી છે કે બોટલ ખોલ્યા પછી શક્ય તેટલા વહેલા પાણીનો વપરાશ કરી લેવો જોઈએ અથવા જો તેને લાંબો સમય રાખવું હોય તો યોગ્ય રીતે ફ્રીજમાં સ્ટોર કરવું જોઈએ.

6 / 8
સુરક્ષિત રહેવા માટેની માર્ગદર્શિકા : પ્લાસ્ટિક બોટલમાં રહેલા પાણીના જોખમોથી બચવા માટે નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવી આવશ્યક છે, સંગ્રહ કરવાની રીત પાણીની બોટલને હંમેશા ઠંડી, સૂકી અને અંધારી જગ્યાએ સંગ્રહિત કરો. તેને ક્યારેય સીધા સૂર્યપ્રકાશ કે ગરમ વાતાવરણમાં ન રાખો. તારીખની ચકાસણી: કોઈપણ પેકેજ્ડ વોટર ખરીદતા પહેલા તેના પર આપેલી એક્સપાયરી ડેટ હંમેશા તપાસો.

સુરક્ષિત રહેવા માટેની માર્ગદર્શિકા : પ્લાસ્ટિક બોટલમાં રહેલા પાણીના જોખમોથી બચવા માટે નીચે મુજબની સાવચેતી રાખવી આવશ્યક છે, સંગ્રહ કરવાની રીત પાણીની બોટલને હંમેશા ઠંડી, સૂકી અને અંધારી જગ્યાએ સંગ્રહિત કરો. તેને ક્યારેય સીધા સૂર્યપ્રકાશ કે ગરમ વાતાવરણમાં ન રાખો. તારીખની ચકાસણી: કોઈપણ પેકેજ્ડ વોટર ખરીદતા પહેલા તેના પર આપેલી એક્સપાયરી ડેટ હંમેશા તપાસો.

7 / 8
રિફિલિંગ ટાળો: PET બોટલ્સ મુખ્યત્વે 'સિંગલ-યુઝ' (એકવાર વાપરવા) માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી હોય છે. વારંવાર ઉપયોગ કરવાથી પ્લાસ્ટિકમાં અદ્રશ્ય તિરાડો અને ઘસારો પડે છે, જે બેક્ટેરિયા માટે આશ્રયસ્થાન બની જાય છે અને તેને સાફ કરવું અશક્ય હોય છે. હવાની અવરજવર: લાંબો સમય ખુલ્લી રાખેલી બોટલનું પાણી પીવાનું ટાળો, કારણ કે તેમાં બેક્ટેરિયા અને લીલ વિકસવાની શક્યતા વધુ હોય છે. Credits: Getty Images

રિફિલિંગ ટાળો: PET બોટલ્સ મુખ્યત્વે 'સિંગલ-યુઝ' (એકવાર વાપરવા) માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવેલી હોય છે. વારંવાર ઉપયોગ કરવાથી પ્લાસ્ટિકમાં અદ્રશ્ય તિરાડો અને ઘસારો પડે છે, જે બેક્ટેરિયા માટે આશ્રયસ્થાન બની જાય છે અને તેને સાફ કરવું અશક્ય હોય છે. હવાની અવરજવર: લાંબો સમય ખુલ્લી રાખેલી બોટલનું પાણી પીવાનું ટાળો, કારણ કે તેમાં બેક્ટેરિયા અને લીલ વિકસવાની શક્યતા વધુ હોય છે. Credits: Getty Images

8 / 8

એક નાની ભૂલ, લાખો રૂપિયા ગુમાવવાનું જોખમ! 31 માર્ચ સુધી PPF/SSY તમારું ખાતું ચેક કરો! આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો

જનરલ નોલેજહેલ્થ સ્વાસ્થ્ય
Web Stories View more
Skin care: જો હોળીના રંગને કારણે તમારી ત્વચા પર ફોલ્લીઓ થઈ છે, તો આ ઘરેલું ઉપાયોને ફોલો કરો
Skin care: જો હોળીના રંગને કારણે તમારી ત્વચા પર ફોલ્લીઓ થઈ છે, તો આ ઘરેલું ઉપાયોને ફોલો કરો
ઈંગ્લેન્ડના કેપ્ટન હેરી બ્રુકના લડી લકના ફોટો જુઓ
ઈંગ્લેન્ડના કેપ્ટન હેરી બ્રુકના લડી લકના ફોટો જુઓ
કુલ અને કોલ્ડ વોટર વચ્ચે શું છે તફાવત? જાણો તેની શરીર પર શું અસર થાય છે
કુલ અને કોલ્ડ વોટર વચ્ચે શું છે તફાવત? જાણો તેની શરીર પર શું અસર થાય છે
શકીરાનો પરિવાર જુઓ
શકીરાનો પરિવાર જુઓ
ભૂલથી પણ આ 5 વસ્તુઓ સીધી ચહેરા પર ન લગાવો
ભૂલથી પણ આ 5 વસ્તુઓ સીધી ચહેરા પર ન લગાવો
US-Israel Iran War બોલિવુડ સ્ટાર દુબઈમાં ફસાયા, જુઓ ફોટો
US-Israel Iran War બોલિવુડ સ્ટાર દુબઈમાં ફસાયા, જુઓ ફોટો
Latest Videos View more
g clip-path="url(#clip0_868_265)">