हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

Why do we forget dreams : સવારે ઉઠ્યા પછી સપના કેમ ભૂલી જઈએ છીએ? જાણો તેની પાછળનું વૈજ્ઞાનિક કારણ

ઘણા લોકોને સવારે ઉઠ્યા પછી રાત્રે જોયેલા સપના યાદ રહેતા નથી. આવું થવા પાછળ અનેક કારણો હોઈ શકે છે, પરંતુ આખરે તેનું મુખ્ય કારણ શું છે?

| Updated on: Aug 10, 2026 | 3:52 PM
Share
આપણે સૌ ઊંઘ દરમિયાન અલગ-અલગ પ્રકારના સપના જોઈએ છીએ. કેટલાક સપના ખુશી આપે છે, તો કેટલાક ડરામણા કે વિચિત્ર પણ હોઈ શકે છે. જોકે, સવારે આંખ ખુલ્યા પછી થોડા જ સમયમાં મોટાભાગના સપના યાદ રહેતા નથી. ઘણી વખત માત્ર એટલું જ યાદ રહે છે કે સપનું આવ્યું હતું, પરંતુ તેમાં શું જોયું હતું તે ભૂલી જઈએ છીએ.

આપણે સૌ ઊંઘ દરમિયાન અલગ-અલગ પ્રકારના સપના જોઈએ છીએ. કેટલાક સપના ખુશી આપે છે, તો કેટલાક ડરામણા કે વિચિત્ર પણ હોઈ શકે છે. જોકે, સવારે આંખ ખુલ્યા પછી થોડા જ સમયમાં મોટાભાગના સપના યાદ રહેતા નથી. ઘણી વખત માત્ર એટલું જ યાદ રહે છે કે સપનું આવ્યું હતું, પરંતુ તેમાં શું જોયું હતું તે ભૂલી જઈએ છીએ.

1 / 6
વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો અનુસાર, સપના અને આપણી યાદશક્તિ વચ્ચે ખાસ સંબંધ છે. ઊંઘ દરમિયાન મગજમાં થતી કેટલીક પ્રક્રિયાઓને કારણે સપના જોયા પછી તે લાંબા સમય સુધી યાદ રહેતા નથી. તેથી સવારે ઉઠ્યા બાદ સપનું ભૂલી જવું સામાન્ય બાબત છે અને તેને હંમેશા કોઈ બીમારીનું લક્ષણ માનવું જોઈએ નહીં.

વૈજ્ઞાનિક અભ્યાસો અનુસાર, સપના અને આપણી યાદશક્તિ વચ્ચે ખાસ સંબંધ છે. ઊંઘ દરમિયાન મગજમાં થતી કેટલીક પ્રક્રિયાઓને કારણે સપના જોયા પછી તે લાંબા સમય સુધી યાદ રહેતા નથી. તેથી સવારે ઉઠ્યા બાદ સપનું ભૂલી જવું સામાન્ય બાબત છે અને તેને હંમેશા કોઈ બીમારીનું લક્ષણ માનવું જોઈએ નહીં.

2 / 6
મગજમાં હિપ્પોકેમ્પસ નામનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ હોય છે, જે યાદોને સાચવવામાં મદદ કરે છે. તેને સરળ ભાષામાં મગજની મેમરી સિસ્ટમ કહી શકાય. ઊંઘ દરમિયાન હિપ્પોકેમ્પસની સક્રિયતા બદલાય છે, જેના કારણે સપનાની યાદશક્તિ લાંબા સમય સુધી ટકી શકતી નથી. તેથી ઘણીવાર સવારે ઉઠ્યા પછી સપનું યાદ કરવાનો પ્રયાસ કરીએ ત્યાં સુધીમાં તેની વિગતો ધીમે-ધીમે ભૂલાઈ જાય છે.

મગજમાં હિપ્પોકેમ્પસ નામનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ હોય છે, જે યાદોને સાચવવામાં મદદ કરે છે. તેને સરળ ભાષામાં મગજની મેમરી સિસ્ટમ કહી શકાય. ઊંઘ દરમિયાન હિપ્પોકેમ્પસની સક્રિયતા બદલાય છે, જેના કારણે સપનાની યાદશક્તિ લાંબા સમય સુધી ટકી શકતી નથી. તેથી ઘણીવાર સવારે ઉઠ્યા પછી સપનું યાદ કરવાનો પ્રયાસ કરીએ ત્યાં સુધીમાં તેની વિગતો ધીમે-ધીમે ભૂલાઈ જાય છે.

3 / 6
સપનાને યાદ રાખવામાં મગજમાં રહેલું નોરેપીનેફ્રાઇન નામનું રાસાયણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ઊંઘ દરમિયાન, ખાસ કરીને સપના આવતી અવસ્થામાં, આ રાસાયણનું પ્રમાણ ઓછું થઈ જાય છે. તેના કારણે મગજ સપનાની ઘટનાઓને કાયમી યાદશક્તિમાં સરળતાથી સાચવી શકતું નથી. નિષ્ણાતોના મતે, સપના ભૂલી જવું મગજની કુદરતી પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે. જો દરેક સપનાની દરેક વાત યાદ રહેતી હોય, તો વાસ્તવિક જીવનની ઘટનાઓ અને સપનાની કલ્પનાઓ વચ્ચે ભેદ કરવામાં મગજને મુશ્કેલી પડી શકે. તેથી મગજ બિનજરૂરી માહિતીનો ભાર ઘટાડવા માટે સપનાની વિગતોને ધીમે-ધીમે ભૂલાવી દે છે.

સપનાને યાદ રાખવામાં મગજમાં રહેલું નોરેપીનેફ્રાઇન નામનું રાસાયણ મહત્વની ભૂમિકા ભજવે છે. ઊંઘ દરમિયાન, ખાસ કરીને સપના આવતી અવસ્થામાં, આ રાસાયણનું પ્રમાણ ઓછું થઈ જાય છે. તેના કારણે મગજ સપનાની ઘટનાઓને કાયમી યાદશક્તિમાં સરળતાથી સાચવી શકતું નથી. નિષ્ણાતોના મતે, સપના ભૂલી જવું મગજની કુદરતી પ્રક્રિયાનો એક ભાગ છે. જો દરેક સપનાની દરેક વાત યાદ રહેતી હોય, તો વાસ્તવિક જીવનની ઘટનાઓ અને સપનાની કલ્પનાઓ વચ્ચે ભેદ કરવામાં મગજને મુશ્કેલી પડી શકે. તેથી મગજ બિનજરૂરી માહિતીનો ભાર ઘટાડવા માટે સપનાની વિગતોને ધીમે-ધીમે ભૂલાવી દે છે.

4 / 6
હવે સવાલ એ થાય છે કે જો મોટાભાગના સપના ભૂલાઈ જાય છે, તો કેટલાક સપના આપણને લાંબા સમય સુધી કેમ યાદ રહે છે? તેનું એક કારણ એ હોઈ શકે છે કે જો આપણે સપના દરમિયાન અચાનક જાગી જઈએ, તો મગજ તરત જ સક્રિય થઈને સપનાની તાજી વિગતોને યાદ રાખી લે છે. ખાસ કરીને ડર, ખુશી કે અન્ય તીવ્ર લાગણીઓ સાથે જોડાયેલા સપના મગજ પર વધુ અસર કરે છે. તેથી આવા સપના જાગ્યા પછી પણ થોડા સમય સુધી સ્પષ્ટ રીતે યાદ રહી શકે છે.

હવે સવાલ એ થાય છે કે જો મોટાભાગના સપના ભૂલાઈ જાય છે, તો કેટલાક સપના આપણને લાંબા સમય સુધી કેમ યાદ રહે છે? તેનું એક કારણ એ હોઈ શકે છે કે જો આપણે સપના દરમિયાન અચાનક જાગી જઈએ, તો મગજ તરત જ સક્રિય થઈને સપનાની તાજી વિગતોને યાદ રાખી લે છે. ખાસ કરીને ડર, ખુશી કે અન્ય તીવ્ર લાગણીઓ સાથે જોડાયેલા સપના મગજ પર વધુ અસર કરે છે. તેથી આવા સપના જાગ્યા પછી પણ થોડા સમય સુધી સ્પષ્ટ રીતે યાદ રહી શકે છે.

5 / 6
જો તમને તમારા સપના યાદ રાખવાની આદત પાડવી હોય, તો સવારે આંખ ખુલ્યા પછી તરત જ મોબાઇલ ન જુઓ. થોડા સમય માટે શાંતિથી એ જ સ્થિતિમાં રહો અને રાત્રે જોયેલા સપનાને મનમાં યાદ કરવાનો પ્રયાસ કરો. જે કંઈ યાદ આવે તેને તરત જ ડાયરી અથવા નોટબુકમાં લખી લો. આ રીતે નિયમિત રીતે સપના નોંધવાથી તેમની વિગતો યાદ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.)

જો તમને તમારા સપના યાદ રાખવાની આદત પાડવી હોય, તો સવારે આંખ ખુલ્યા પછી તરત જ મોબાઇલ ન જુઓ. થોડા સમય માટે શાંતિથી એ જ સ્થિતિમાં રહો અને રાત્રે જોયેલા સપનાને મનમાં યાદ કરવાનો પ્રયાસ કરો. જે કંઈ યાદ આવે તેને તરત જ ડાયરી અથવા નોટબુકમાં લખી લો. આ રીતે નિયમિત રીતે સપના નોંધવાથી તેમની વિગતો યાદ રાખવામાં મદદ મળી શકે છે. ( નોંધ: અહીં આપવામાં આવેલી માહિતી પબ્લિક ડોમેન પરથી લેવામાં આવી છે, જે ફક્ત તમારી જાણકારી માટે છે.)

6 / 6

નિયમિત રીતે યોગ કરવાથી ઘણા લાભ થાય છે. જેમ કે મનને શાંતિ મળે છે, તણાવ મુક્ત જીવન, શરીરનો થાક દૂર થાય છે, શરીર રોગ મુક્ત બને છે, વજન પર કંટ્રોલ કરી શકાય છે. યોગના વધારે ન્યૂઝ વાંચવા માટે આ પેજ સાથે જોડાયેલા રહો.

જનરલ નોલેજલાઈફ સ્ટાઈલ જીવનશૈલી
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
7 વર્ષ નાના ક્રિકેટર સાથે લગ્ન કરનાર ચાર્લી ચૌહાણ કોણ છે જાણો
7 વર્ષ નાના ક્રિકેટર સાથે લગ્ન કરનાર ચાર્લી ચૌહાણ કોણ છે જાણો
વરસાદથી બચવવા તમારા ફોનને પોલિથીનમાં લપેટો છો? આ ભૂલ ભારે પડશે
વરસાદથી બચવવા તમારા ફોનને પોલિથીનમાં લપેટો છો? આ ભૂલ ભારે પડશે
રમનદીપ સિંહનો પરિવાર જુઓ
રમનદીપ સિંહનો પરિવાર જુઓ
ચોમાસામાં ફ્રિજનું તાપમાન કેટલું રાખવું યોગ્ય?
ચોમાસામાં ફ્રિજનું તાપમાન કેટલું રાખવું યોગ્ય?
શ્રીલંકામાં સૌથી વધુ ટેસ્ટ સદી ફટકારનાર ટોપ-5 ભારતીય બેટ્સમેન
શ્રીલંકામાં સૌથી વધુ ટેસ્ટ સદી ફટકારનાર ટોપ-5 ભારતીય બેટ્સમેન
શું તમારું Wi-Fi રાતના સમયે ધીમું થઈ જાય છે? 99% લોકોને નથી ખબર કે શા માટે!
શું તમારું Wi-Fi રાતના સમયે ધીમું થઈ જાય છે? 99% લોકોને નથી ખબર કે શા માટે!
Latest Videos View more
દૂધ મંડળીમાં 15,200 ની દૂધની ચોરીનો નિષ્ફળ પ્રયાસ
દૂધ મંડળીમાં 15,200 ની દૂધની ચોરીનો નિષ્ફળ પ્રયાસ
રાજકોટમાં રિલ્સ બનાવવાના ચક્કરમાં કાર પાણીમાં ફસાઇ, જુઓ Video
રાજકોટમાં રિલ્સ બનાવવાના ચક્કરમાં કાર પાણીમાં ફસાઇ, જુઓ Video
સુરત સિવિલ હોસ્પિટલમાં રેસિડેન્ટ ડોક્ટર આપઘાત કેસમાં 4 સિનિયર સસ્પેન્ડ
સુરત સિવિલ હોસ્પિટલમાં રેસિડેન્ટ ડોક્ટર આપઘાત કેસમાં 4 સિનિયર સસ્પેન્ડ
દુબઈના આ પબ્લિક ટોયલેટનો Video કેમ થઈ રહ્યો છે Viral?
દુબઈના આ પબ્લિક ટોયલેટનો Video કેમ થઈ રહ્યો છે Viral?
4 સિસ્ટમ સક્રિય, આગામી દિવસોમાં મુશળધાર વરસાદની શક્યતા
4 સિસ્ટમ સક્રિય, આગામી દિવસોમાં મુશળધાર વરસાદની શક્યતા
નઘરોળ તંત્રના પાપે સ્થાનિકોએ સ્વખર્ચે બનાવવુ પડ્યુ ડાયવર્ઝન
નઘરોળ તંત્રના પાપે સ્થાનિકોએ સ્વખર્ચે બનાવવુ પડ્યુ ડાયવર્ઝન
શરીરના ગુપ્ત ભાગમાં સોનું છુપાવી અમદાવાદ આવ્યો, એરપોર્ટ ઝડપાયો...
શરીરના ગુપ્ત ભાગમાં સોનું છુપાવી અમદાવાદ આવ્યો, એરપોર્ટ ઝડપાયો...
ગુજરાત હાઈકોર્ટને મળશે નવા ન્યાયાધીશ
ગુજરાત હાઈકોર્ટને મળશે નવા ન્યાયાધીશ
નવસારીનો ‘વિકાસ’ પાણીમાં! ₹1,000 કરોડના કાર્યો ધોધમાર વરસાદમાં ધોવાયા
નવસારીનો ‘વિકાસ’ પાણીમાં! ₹1,000 કરોડના કાર્યો ધોધમાર વરસાદમાં ધોવાયા
ગીરનાર પર્વતનો અદ્દભૂત નજારો આવ્યો સામે, રોપવે શરૂ થતા ઉમટ્યા પ્રવાસીઓ
ગીરનાર પર્વતનો અદ્દભૂત નજારો આવ્યો સામે, રોપવે શરૂ થતા ઉમટ્યા પ્રવાસીઓ
g clip-path="url(#clip0_868_265)">