हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

કાનુની સવાલ : ચેક બાઉન્સ અંગે કયા કાયદા છે? નોટિસ, સજા, વળતર, અને સુપ્રીમ કોર્ટના મહત્વપૂર્ણ ચુકાદાઓ જાણો

ચેક બાઉન્સના કેસને હળવાશથી ન લો. તે નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટ, 1881 ની કલમ 138 હેઠળ ફોજદારી કાર્યવાહી પણ કરી શકે છે. તો ચાલો આજે આપણે કાનુની સીરિઝમાં વિસ્તારથી જાણીએ.

| Updated on: Sep 29, 2026 | 12:38 PM
Share
આજે પણ, ચેકનો ઉપયોગ વ્યવસાય, ધિરાણ, મિલકત અને અન્ય મોટા નાણાકીય વ્યવહારોમાં થાય છે. જો કોઈ ચેક કાયદેસર રીતે વસૂલ કરી શકાય તેવા દેવા અથવા જવાબદારીને સંતોષવા માટે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો ત્યારે બેંક દ્વારા ચૂકવણી ન કરાયેલ પરત કરવામાં આવે છે, તો કલમ 138 લાગુ થઈ શકે છે. કાયદો ચેક રજૂ કરવા, કાનૂની નોટિસ મોકલવા અને ચુકવણી કરવા માટે અલગ અલગ સમયમર્યાદા નક્કી કરે છે.

આજે પણ, ચેકનો ઉપયોગ વ્યવસાય, ધિરાણ, મિલકત અને અન્ય મોટા નાણાકીય વ્યવહારોમાં થાય છે. જો કોઈ ચેક કાયદેસર રીતે વસૂલ કરી શકાય તેવા દેવા અથવા જવાબદારીને સંતોષવા માટે જાહેર કરવામાં આવ્યો હતો ત્યારે બેંક દ્વારા ચૂકવણી ન કરાયેલ પરત કરવામાં આવે છે, તો કલમ 138 લાગુ થઈ શકે છે. કાયદો ચેક રજૂ કરવા, કાનૂની નોટિસ મોકલવા અને ચુકવણી કરવા માટે અલગ અલગ સમયમર્યાદા નક્કી કરે છે.

1 / 8
ચેક બાઉન્સ શું છે. તેમજ કયો કાનુન છે. ચાલો જાણીએ.જ્યારે બેંક ચેક આપવાનો ઇનકાર કરે છે અને તેને પૈસા આપ્યા વગર પરત આપે છે. ત્યારે તેને બાઉન્સ થયેલો માનવામાં આવે છે.

ચેક બાઉન્સ શું છે. તેમજ કયો કાનુન છે. ચાલો જાણીએ.જ્યારે બેંક ચેક આપવાનો ઇનકાર કરે છે અને તેને પૈસા આપ્યા વગર પરત આપે છે. ત્યારે તેને બાઉન્સ થયેલો માનવામાં આવે છે.

2 / 8
આના સૌથી સામાન્ય કારણો ખાતામાં અપૂરતા ભંડોળ, સહીનો મેળ ખાતો નથી, અથવા ચેક પર અથવા ખાતામાં ભૂલ છે. ભારતમાં, ચેક બાઉન્સ એ ફક્ત નાણાકીય અથવા સામાન્ય સમસ્યા નથી, પરંતુ નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ ગંભીર ફોજદારી ગુનો છે.

આના સૌથી સામાન્ય કારણો ખાતામાં અપૂરતા ભંડોળ, સહીનો મેળ ખાતો નથી, અથવા ચેક પર અથવા ખાતામાં ભૂલ છે. ભારતમાં, ચેક બાઉન્સ એ ફક્ત નાણાકીય અથવા સામાન્ય સમસ્યા નથી, પરંતુ નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ ગંભીર ફોજદારી ગુનો છે.

3 / 8
આવા કેસમાં બેંકથી રિટર્ન થયેલો ચેકથી કલમ 138નો ગુનો બનતો નથી. કલમ 138 મુખ્યા રુપથી તે સ્થિતિ સાથે જોડાયલ છે. જ્યારે કોઈ ચેક કાયદેસર રીતે લાગુ કરી શકાય તેવા દેવા અથવા અન્ય જવાબદારીના સંપૂર્ણ અથવા આંશિક ચુકવણીમાં રજૂ કરવામાં આવે છે અને ચોક્કસ સંજોગોમાં તેનો અનાદર થાય છે.

આવા કેસમાં બેંકથી રિટર્ન થયેલો ચેકથી કલમ 138નો ગુનો બનતો નથી. કલમ 138 મુખ્યા રુપથી તે સ્થિતિ સાથે જોડાયલ છે. જ્યારે કોઈ ચેક કાયદેસર રીતે લાગુ કરી શકાય તેવા દેવા અથવા અન્ય જવાબદારીના સંપૂર્ણ અથવા આંશિક ચુકવણીમાં રજૂ કરવામાં આવે છે અને ચોક્કસ સંજોગોમાં તેનો અનાદર થાય છે.

4 / 8
આવા કિસ્સાઓમાં, જો નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ દોષિત ઠેરવવામાં આવે, તો આરોપીને બે વર્ષ સુધીની કેદ, ચેકની રકમના બમણા સુધીનો દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.

આવા કિસ્સાઓમાં, જો નેગોશિયેબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ દોષિત ઠેરવવામાં આવે, તો આરોપીને બે વર્ષ સુધીની કેદ, ચેકની રકમના બમણા સુધીનો દંડ અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.

5 / 8
ઘણા કિસ્સાઓમાં, જો આરોપી સમયસર ચુકવણી કરે છે, તો કોર્ટ સમાધાનના આધારે કેસ રદ કરી શકે છે. જો કે, જો આરોપી વારંવાર નોટિસ આપવા છતાં ચૂકવણી કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો કડક કાર્યવાહી શક્ય છે.

ઘણા કિસ્સાઓમાં, જો આરોપી સમયસર ચુકવણી કરે છે, તો કોર્ટ સમાધાનના આધારે કેસ રદ કરી શકે છે. જો કે, જો આરોપી વારંવાર નોટિસ આપવા છતાં ચૂકવણી કરવામાં નિષ્ફળ જાય, તો કડક કાર્યવાહી શક્ય છે.

6 / 8
રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક કાયદાની કલમ 143 A હેઠળ, ટ્રાયલ કોર્ટ, ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, ફરિયાદીને ચેકની રકમના 20 % સુધી વચગાળાના વળતરનો આદેશ આપી શકે છે. એ પણ નોંધનીય છે કે કલમ 148 અપીલ કોર્ટને દોષિત ઠેરવવા સામે અપીલમાં, ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા દંડ અથવા વળતરના ઓછામાં ઓછા 20% જમા કરાવવાનો આદેશ આપવાનો અધિકાર આપે છે

રાષ્ટ્રીય ન્યાયિક કાયદાની કલમ 143 A હેઠળ, ટ્રાયલ કોર્ટ, ચોક્કસ પરિસ્થિતિઓમાં, ફરિયાદીને ચેકની રકમના 20 % સુધી વચગાળાના વળતરનો આદેશ આપી શકે છે. એ પણ નોંધનીય છે કે કલમ 148 અપીલ કોર્ટને દોષિત ઠેરવવા સામે અપીલમાં, ટ્રાયલ કોર્ટ દ્વારા આપવામાં આવેલા દંડ અથવા વળતરના ઓછામાં ઓછા 20% જમા કરાવવાનો આદેશ આપવાનો અધિકાર આપે છે

7 / 8
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)(All Image Credit- Canva /PTI )

8 / 8

કાયદો એ નિયમોનો સમૂહ છે. જેને સમુદાય દ્વારા માન્ય તરીકે સ્વીકારવામાં આવે છે. કાયદો દેશના વહીવટ માટે નૈતિક માર્ગદર્શક તરીકે પણ કાર્ય કરે છે. કાયદો એ માનવ વર્તન અને ક્રિયાઓનું નિયમન કરવાની એક પદ્ધતિ છે. અહી ક્લિક કરો

કામની વાતજનરલ નોલેજબેંકિંગ ક્ષેત્ર
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
ODIમાં સૌથી વધુ સદી ફટકારનાર ટોપ 5 બેટ્સમેન
ODIમાં સૌથી વધુ સદી ફટકારનાર ટોપ 5 બેટ્સમેન
વાસુ ભગનાનીનો પરિવાર જુઓ
વાસુ ભગનાનીનો પરિવાર જુઓ
આ શહેરમાં ભીખ માંગવા માટે લાયસન્સ ફરજિયાત છે
આ શહેરમાં ભીખ માંગવા માટે લાયસન્સ ફરજિયાત છે
ઓછું પાણી પીવાથી થઈ શકે છે આ 8 સમસ્યા !
ઓછું પાણી પીવાથી થઈ શકે છે આ 8 સમસ્યા !
શુક્રવારે આ 4 વસ્તુઓ ખરીદવાનું ટાળવું !
શુક્રવારે આ 4 વસ્તુઓ ખરીદવાનું ટાળવું !
મહિલા ક્રિકેટમાં ODIમાં સૌથી લાંબી ઇનિંગ રમનાર ટોપ 6 બેટ્સમેન
મહિલા ક્રિકેટમાં ODIમાં સૌથી લાંબી ઇનિંગ રમનાર ટોપ 6 બેટ્સમેન
Latest Videos View more
અમદાવાદમાં હવે જાહેર રસ્તા અને ફૂટપાથ પર શાકભાજી વેચવા પર પ્રતિબંધ
અમદાવાદમાં હવે જાહેર રસ્તા અને ફૂટપાથ પર શાકભાજી વેચવા પર પ્રતિબંધ
વૃષભને મનગમતું કામ, સિંહને નવી ઓળખાણ અને મીનને યોગ-ધ્યાનથી લાભ
વૃષભને મનગમતું કામ, સિંહને નવી ઓળખાણ અને મીનને યોગ-ધ્યાનથી લાભ
નર્મદાના સાગબારામાં જંગલ જમીન વિવાદ વકર્યો, 2 જીએ ઉગ્ર આંદોલનની ચીમકી
નર્મદાના સાગબારામાં જંગલ જમીન વિવાદ વકર્યો, 2 જીએ ઉગ્ર આંદોલનની ચીમકી
જુનાગઢ ગિરનાર સીડી પર અચાનક રજીસ્ટ્રેશન બંધ થતાં તંત્ર સામે ઉઠ્યા સવાલ
જુનાગઢ ગિરનાર સીડી પર અચાનક રજીસ્ટ્રેશન બંધ થતાં તંત્ર સામે ઉઠ્યા સવાલ
475 કરોડના ગોલ્ડ સ્મગલિંગ નેટવર્કનો પર્દાફાશ: 11 ની ધરપકડ
475 કરોડના ગોલ્ડ સ્મગલિંગ નેટવર્કનો પર્દાફાશ: 11 ની ધરપકડ
વડોદરામાં ટીપી- 13માં અશાંતધારા કાયદો લાગુ કરવાની માગ બની પ્રબળ
વડોદરામાં ટીપી- 13માં અશાંતધારા કાયદો લાગુ કરવાની માગ બની પ્રબળ
રૂપિયાના જોરે ચૂંટણી બિનહરીફ થતી હોવાનો MLA પબુભા માણેકે કર્યો દાવો
રૂપિયાના જોરે ચૂંટણી બિનહરીફ થતી હોવાનો MLA પબુભા માણેકે કર્યો દાવો
સંગિની માર્કેટમાં આગ, એક ફાયર જવાન ઇજાગ્રસ્ત
સંગિની માર્કેટમાં આગ, એક ફાયર જવાન ઇજાગ્રસ્ત
પાણીમાં ગરોળી અને રોટલીમાં કાનખજૂરો પીરસી વિદ્યાર્થીનીઓના જીવ સાથે રમત
પાણીમાં ગરોળી અને રોટલીમાં કાનખજૂરો પીરસી વિદ્યાર્થીનીઓના જીવ સાથે રમત
મનપા ચૂંટણી: ભાજપ પર દબાણના આક્ષેપ સાથે કોંગ્રેસ EC માં
મનપા ચૂંટણી: ભાજપ પર દબાણના આક્ષેપ સાથે કોંગ્રેસ EC માં
g clip-path="url(#clip0_868_265)">