AQI

Sign In

Subscribe Whatsapp Channel

તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર

History of city name : ઇડરના નામ પાછળનો શું છે ઈતિહાસ ? જાણો આખી વાર્તા

ઇડર ગુજરાતના સાબરકાંઠા જિલ્લામાં આવેલું એક પ્રાચીન અને સાંસ્કૃતિક રીતે સમૃદ્ધ નગર છે. આ શહેર તેની હસ્તકલા માટે પ્રસિદ્ધ છે, ખાસ કરીને હાથથી બનેલા લાકડાના રમકડાં અને ટાઇલ્સ માટે. ઉપરાંત, અહીંના સુંદર મંદિરો, ટેકરીઓ પર સ્થિત ઐતિહાસિક સ્મારકો અને અનોખું સ્થાપત્ય ઇડરની વિશિષ્ટ ઓળખ છે. ઇડર અરવલ્લી પર્વતમાળાના દક્ષિણ ભાગમાં સ્થિત છે, જે તેને પ્રાકૃતિક સૌંદર્યથી પણ સમૃદ્ધ બનાવે છે.

Ashvin Patel | Updated on: Dec 28, 2025 | 11:43 AM

ઇડરનો પ્રાચીન ઉલ્લેખ “ઇલ્વાદુર્ગ” તરીકે થાય છે, જેનો અર્થ “ઇલ્વાનો કિલ્લો” એવો થાય છે. સમયના પ્રવાહ સાથે તેનું નામ બદલાઈને “ઇડર” તરીકે પ્રચલિત થયું. પદ્મ પુરાણ તથા મહાભારત જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પણ આ સ્થળને “ઇલા” નામથી ઓળખવામાં આવ્યું છે, જે તેના ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વને દર્શાવે છે. (Credits: - Gujarat Tourism) — ઇડરનો પ્રાચીન ઉલ્લેખ “ઇલ્વાદુર્ગ” તરીકે થાય છે, જેનો અર્થ “ઇલ્વાનો કિલ્લો” એવો થાય છે. સમયના પ્રવાહ સાથે તેનું નામ બદલાઈને “ઇડર” તરીકે પ્રચલિત થયું. પદ્મ પુરાણ તથા મહાભારત જેવા પ્રાચીન ગ્રંથોમાં પણ આ સ્થળને “ઇલા” નામથી ઓળખવામાં આવ્યું છે, જે તેના ઐતિહાસિક અને ધાર્મિક મહત્વને દર્શાવે છે. (Credits: - Gujarat Tourism)
1 / 6

પરંપરાગત માન્યતાઓ મુજબ, ઇડરનું અસ્તિત્વ અત્યંત પ્રાચીન સમયથી માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે ભૂતકાળનાચક્ર યુગમાં પણ આ નગર જાણીતા સ્થાન તરીકે વિકસેલું હતું. વર્તમાન ચક્રમાં, વિક્રમ યુગ શરૂ થવાના પહેલાં, અહીં સુપ્રસિદ્ધ રાજા વેણી વચ્છ રાજ શાસન કરતા હતા. તેમના શાસન દરમિયાન ઇડરની ટેકરી પરનો કિલ્લો અને વિવિધ જળાશયોનું નિર્માણ થયું હતું. રાજાની રાણી નાગપુત્રી તરીકે જાણીતી હતી, જે પાતાળ લોકના સર્પરાજાની પુત્રી હતી. દંતકથાઓ મુજબ, જ્યારે રાણીને માનવજીવનની નશ્વરતા વિશે જ્ઞાન થયું, ત્યારે તેણી અને તેના પતિએ આ ભૂલોકથી વિદાય લીધી હતી. — પરંપરાગત માન્યતાઓ મુજબ, ઇડરનું અસ્તિત્વ અત્યંત પ્રાચીન સમયથી માનવામાં આવે છે. કહેવાય છે કે ભૂતકાળનાચક્ર યુગમાં પણ આ નગર જાણીતા સ્થાન તરીકે વિકસેલું હતું. વર્તમાન ચક્રમાં, વિક્રમ યુગ શરૂ થવાના પહેલાં, અહીં સુપ્રસિદ્ધ રાજા વેણી વચ્છ રાજ શાસન કરતા હતા. તેમના શાસન દરમિયાન ઇડરની ટેકરી પરનો કિલ્લો અને વિવિધ જળાશયોનું નિર્માણ થયું હતું. રાજાની રાણી નાગપુત્રી તરીકે જાણીતી હતી, જે પાતાળ લોકના સર્પરાજાની પુત્રી હતી. દંતકથાઓ મુજબ, જ્યારે રાણીને માનવજીવનની નશ્વરતા વિશે જ્ઞાન થયું, ત્યારે તેણી અને તેના પતિએ આ ભૂલોકથી વિદાય લીધી હતી.
2 / 6

ઇડર રાજ્ય એક પ્રાચીન રજવાડું હતું, જેની સ્થાપના ઈ.સ. 1257માં રાવ સોનાગે કરી હતી. આ રજવાડા પર શાસન કરનાર વંશ રાઠોડ રાજપૂતોનો હતો. ઇડરની ગાદી માટેના ઉત્તરાધિકારના વિવાદ દરમિયાન, ગુજરાતના સુલતાન મુઝફ્ફર શાહ અને મેવાડના રાણા સાંગા બંનેએ અલગ-અલગ દાવેદારોને સમર્થન આપ્યું હતું. ઈ.સ. 1520માં રાણા સાંગાએ રાયમલને ઇડરનો શાસક બનાવ્યા, જ્યારે સુલતાન મુઝફ્ફર શાહે ભારમલને ગાદી પર બેસાડવા સૈન્ય મોકલ્યું. (Credits: - Wikipedia) — ઇડર રાજ્ય એક પ્રાચીન રજવાડું હતું, જેની સ્થાપના ઈ.સ. 1257માં રાવ સોનાગે કરી હતી. આ રજવાડા પર શાસન કરનાર વંશ રાઠોડ રાજપૂતોનો હતો. ઇડરની ગાદી માટેના ઉત્તરાધિકારના વિવાદ દરમિયાન, ગુજરાતના સુલતાન મુઝફ્ફર શાહ અને મેવાડના રાણા સાંગા બંનેએ અલગ-અલગ દાવેદારોને સમર્થન આપ્યું હતું. ઈ.સ. 1520માં રાણા સાંગાએ રાયમલને ઇડરનો શાસક બનાવ્યા, જ્યારે સુલતાન મુઝફ્ફર શાહે ભારમલને ગાદી પર બેસાડવા સૈન્ય મોકલ્યું. (Credits: - Wikipedia)
3 / 6

રાણા સાંગાએ પોતે ઇડર પહોંચી સુલતાનની સેનાને પરાજિત કરી. આ વિજય પછી મેવાડની સેનાએ અહમદનગર અને વિસનગર જેવા શહેરોમાં લૂંટ ચલાવી અને સુલતાનની સેનાને અમદાવાદ સુધી પીછો કર્યો. આ રજવાડા પર રાઠોડ વંશના રાજાઓએ કુલ 12 પેઢીઓ સુધી શાસન કર્યું. અંતે ઈ.સ. 1656માં, મુરાદ બક્ષના નેતૃત્વ હેઠળ મુઘલોએ રાઠોડોને હરાવ્યા અને ત્યારબાદ ઇડર રાજ્ય મુઘલ સામ્રાજ્યના ગુજરાત પ્રાંતનો એક ભાગ બની ગયું. (Credits: - Wikipedia) — રાણા સાંગાએ પોતે ઇડર પહોંચી સુલતાનની સેનાને પરાજિત કરી. આ વિજય પછી મેવાડની સેનાએ અહમદનગર અને વિસનગર જેવા શહેરોમાં લૂંટ ચલાવી અને સુલતાનની સેનાને અમદાવાદ સુધી પીછો કર્યો. આ રજવાડા પર રાઠોડ વંશના રાજાઓએ કુલ 12 પેઢીઓ સુધી શાસન કર્યું. અંતે ઈ.સ. 1656માં, મુરાદ બક્ષના નેતૃત્વ હેઠળ મુઘલોએ રાઠોડોને હરાવ્યા અને ત્યારબાદ ઇડર રાજ્ય મુઘલ સામ્રાજ્યના ગુજરાત પ્રાંતનો એક ભાગ બની ગયું. (Credits: - Wikipedia)
4 / 6

ઈ.સ. 1729માં, જોધપુરના મહારાજાના ભાઈ આનંદસિંહ અને રાયસિંહે ઇડર રાજ્ય પર બળપૂર્વક કબજો કર્યો. તેમના શાસન દરમિયાન તેમણે ઇડર ઉપરાંત અહમદનગર, મોરાસા, હરસોલ, પ્રાંતિજ અને વિજાપુર જેવા વિસ્તારોને પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ લાવ્યા, જ્યારે પાંચ અન્ય જિલ્લાઓને તેમણે પોતાના રાજ્યના સહાયક પ્રદેશ તરીકે જોડ્યા. (Credits: - Gujarat Tourism) — ઈ.સ. 1729માં, જોધપુરના મહારાજાના ભાઈ આનંદસિંહ અને રાયસિંહે ઇડર રાજ્ય પર બળપૂર્વક કબજો કર્યો. તેમના શાસન દરમિયાન તેમણે ઇડર ઉપરાંત અહમદનગર, મોરાસા, હરસોલ, પ્રાંતિજ અને વિજાપુર જેવા વિસ્તારોને પોતાના નિયંત્રણ હેઠળ લાવ્યા, જ્યારે પાંચ અન્ય જિલ્લાઓને તેમણે પોતાના રાજ્યના સહાયક પ્રદેશ તરીકે જોડ્યા. (Credits: - Gujarat Tourism)
5 / 6

ઈ.સ. 1753માં, દામાજી ગાયકવાડના નેતૃત્વ હેઠળ મરાઠા સેનાએ આ પ્રદેશ પર આક્રમણ કર્યું, જેમાં આનંદસિંહ યુદ્ધ દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યા. ભાઈના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા બાદ, રાયસિંહે સૈન્ય ભેગું કરીને ફરીથી ઇડર પર કબજો મેળવ્યો અને આનંદસિંહના પુત્રને ગાદી પર બેસાડી પોતે વાલી તરીકે કાર્ય સંભાળ્યું. પછી ઈ.સ. 1766માં રાયસિંહના અવસાન પછી, મરાઠાઓએ ફરી એકવાર ઇડર રાજ્ય પર દબાણ વધાર્યું. આ પરિસ્થિતિમાં, આનંદસિંહના પુત્ર રાવ સિઓસિંહે રાજકીય સમજૂતી હેઠળ અનેક વિસ્તારો ગાયકવાડને સોંપવાનો નિર્ણય લીધો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Gujarat Tourism) — ઈ.સ. 1753માં, દામાજી ગાયકવાડના નેતૃત્વ હેઠળ મરાઠા સેનાએ આ પ્રદેશ પર આક્રમણ કર્યું, જેમાં આનંદસિંહ યુદ્ધ દરમિયાન મૃત્યુ પામ્યા. ભાઈના મૃત્યુના સમાચાર મળ્યા બાદ, રાયસિંહે સૈન્ય ભેગું કરીને ફરીથી ઇડર પર કબજો મેળવ્યો અને આનંદસિંહના પુત્રને ગાદી પર બેસાડી પોતે વાલી તરીકે કાર્ય સંભાળ્યું. પછી ઈ.સ. 1766માં રાયસિંહના અવસાન પછી, મરાઠાઓએ ફરી એકવાર ઇડર રાજ્ય પર દબાણ વધાર્યું. આ પરિસ્થિતિમાં, આનંદસિંહના પુત્ર રાવ સિઓસિંહે રાજકીય સમજૂતી હેઠળ અનેક વિસ્તારો ગાયકવાડને સોંપવાનો નિર્ણય લીધો. ( આ માહિતી વિવિધ ઐતિહાસિક તથ્યો અને સંશોધનો પર આધારિત છે. વિગતવાર માહિતી માટે, ઇતિહાસના પ્રમાણભૂત ગ્રંથો અને સંશોધનોનો અભ્યાસ કરવો ઉચિત રહેશે.) (Credits: - Gujarat Tourism)
6 / 6

Tv9 ગુજરાતી પર શહેર, નામ પાછળના ઈતિહાસની જાણકારી નિયમિત પ્રકાશિત કરવામાં આવે છે. તો તમારે પણ ઈતિહાસના વધુ સમાચાર વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો.

ઈતિહાસ જનરલ નોલેજ

Related Photo Gallery

ચીન નહીં હવે ભારતમાં બનશે દુનિયાનો સામાન

1 પર 2 ફ્રી શેરની ભેટ ! રોકાણકારો ખુશખુશાલ, સ્ટોક હવે ચર્ચામાં આવશે

TATA ની 3kW Solar Panel થી ઘરમાં કેટલા AC ચલાવી શકાય?

2027માં શનિ મેષ રાશિમાં પ્રવેશ કરશે

ટીમ ઈન્ડિયા જો હવે એક ભૂલ કરશે, તો હાથમાંથી જઈ શકે T20 વર્લ્ડ કપ

SEBI ના નિયમો અનુસાર આ કંપનીએ 4.25 લાખ શેર બાયબેકની કરી જાહેરાત

AMFI એ સરકાર સામે માંગ કરી! રોકાણ નિયમોમાં ફેરફારો થવાની શક્યતા

4,873 કરોડની માર્કેટકેપ વાળી કંપનીની પેટા કંપનીને મળ્યો મોટો ઓર્ડર

ચાંદીની રેકોર્ડ તોડ તેજી હવે ધીમી પડશે? શું સોનામાં આવશે જંગી ઉછાળો?

ક્રેડિટ કાર્ડની ઝંઝટ ખતમ! UPI લોનથી મેળવો મંજૂરી, વ્યાજ પણ નહીં લાગે

1,00,000 રૂપિયાના રોકાણ પર મળશે 41,478 સુધીનું નિશ્ચિત વ્યાજ

મુકેશ અંબાણીની રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝે 16 પેટાકંપનીઓનું કર્યું Merger

અવસરા ફાઇનાન્સ લિમિટેડે રાઇટ્સ ઇશ્યૂ ફાળવણી પૂર્ણ

રાત્રે સૂતા પહેલા લવિંગનું પાણી કેમ પીવું જોઈએ?

Jioએ લોન્ચ કર્યો ધમાકેદાર પ્લાન, માત્ર 79 રુપિયામાં મળશે આ સર્વિસ

અમેરિકાથી આવ્યા સમાચારને તૂટ્યા અદાણીના શેર, સ્ટોકમાં 12%નો મોટો ઘટાડો

જસપ્રીત બુમરાહે વિશ્વ ક્રિકેટની ધારણા બદલી

Vastu Tips: રોટલી ક્યારેય ગણવી ન જોઇએ? જાણો શું છે તેની પાછળનું કારણ

આ અઠવાડિયામાં ટોપ-5 ગોલ્ડ ETF જેણે આપ્યું શાનદાર રિટર્ન, જાણો અહીં

ગુજરાતની ટીમ પોઈન્ટ ટેબલમાં બીજા સ્થાને પહોંચી

'તારક મહેતા શો'માં પાછી ફરશે સોનૂ? પોતાના કરિયરને લઈને કર્યો ખુલાસો

સોનાના ભાવ ફરી રેકોર્ડ હાઈ પર, જાણો આજે કેટલું મોંઘુ થયું સોના-ચાંદી

કેન્દ્રીય કર્મચારીઓ માટે ગુડ ન્યૂઝ, પગાર વધારા અંગે ટૂંક સમયમાં યોજાશે

આજનું સંપૂર્ણ રાશિફળ: વિદેશ વેપારમાં સફળતા અને પરિવાર સાથે સમય વિતાવશો

પ્રજાસત્તાક દિવસ પહેલાં સૈનિકો માટે કડક ટ્રાયલ, ભૂલ માટે નથી કોઈ જગ્યા

65 દિવસના લગ્ન અને 13 વર્ષ પછી દંપતીએ એકબીજા સામે 40 કેસ દાખલ કર્યા

યોનિમાર્ગનું pH સ્તર ફર્ટિલિટીને કેવી રીતે અસર કરે છે, જાણો

ફિલ્મ કરતા રિયલ એસ્ટેટમાંથી કરોડોની કમાણી કરે છે અભિનેત્રી

ધ્વજવંદનમાં થતી સૌથી મોટી ભૂલ! ફરકાવું અને લહેરાવવું વચ્ચે શું અંતર છે

અત્યારે સોનું ખરીદવું જોઈએ કે નહીં ? નફો થશે કે નુકસાન..

મેટ્રિમોનિયલ સેવા આપતી આ કંપનીએ કરી શેર Buyback ની જાહેરાત

10,769 કરોડ માર્કેટ કેપ વાળી કંપનીના શેર ધારકોને ઘી કેળાં

કર્તવ્ય પથ પરની પરેડમાં ગુજરાત રજૂ કરશે 'વંદે માતરમ' ગીત આધારિત ટેબ્લો

NHAI એ આ કંપનીને આપ્યો મોટો ઓર્ડર, આ સ્ટોકમાં આવી શકે મોટો ઉછાળો

SBI : 40 લાખની Home Loan લેવા કેટલો પગાર હોવો જોઈએ?

1,76,446 રોકાણકારો વાળી કંપનીનું થવા જઇ રહ્યું છે Demerger

BCCIએ બેટ તોડીને ભારત-ન્યૂઝીલેન્ડ T20 સીરિઝની ટ્રોફી બનાવી

પ્રેસ્ટોનિક કંપનીના રાઈટ્સ ઈશ્યુની મહત્વની વાતો જાણો

હાઇવે પરના માઇલસ્ટોન રંગીન કેમ હોય છે?

પત્નીની એક ફરિયાદ પતિની દુનિયા ઉથલપાથલ કરી શકે!

Amber Enterprisesને સ્ટે ઓર્ડરથી શેરહોલ્ડર્સને પણ રાહત

Vi યુઝર્સને મોટો ઝટકો! કંપનીએ વધાર્યા રિચાર્જના ભાવ, આ પ્લાન થશે મોંઘા

Jioએ લોન્ચ કર્યો માત્ર 75 રુપિયાનો પ્લાન, મળશે 23 દિવસની વેલિડિટી

ઘરમાં શંખ રાખવાના નિયમો: યોગ્ય દિશા અને સાવચેતીઓ

મંદિરમાં શંખ ખાલી કેમ ના રાખવો જોઈએ? જાણો વાસ્તુ શું કહે છે

પોપટલાલે લગ્ન કર્યા, તો લગ્નમાં પરિવાર હાજર ન હતો

GOLD ETFએ એક જ અઠવાડિયામાં આપ્યું મોટું રિટર્ન, જાણો કઈ કઈ છે કંપની

વૃદ્ધ અને અપંગ લોકો હવે ઘરે બેઠા બેંકમાંથી ઉપાડી શકશે પૈસા

સોનાના ભાવમાં ધરખમ વધારો, 1.5 લાખને પાર પહોંચ્યો ભાવ, ચાંદી પણ મોંઘી

ટાટા સિલ્વરે અઠવાડિયામાં 24%થી વધુ રિટર્ન આપી બધાને પાછળ છોડ્યા

Web Stories View more

કિમ શર્મા 46 વર્ષની ઉંમરે પણ ફિટ છે, જુઓ ફોટો

Home made hair oil: વાળ ખરવાનું બંધ થશે, ઘરે જ બનાવો આ નેચરલ ઓઈલ

Tips And Tricks: તમારા રુપિયા રહેશે સુરક્ષિત, આ રીતે તમે સ્કેમર્સને હરાવી શકો છો

જો તમે દરરોજ આ ભૂલો કરશો તો શિયાળામાં વજન ઝડપથી વધશે

લંચમાં ભાત ખાધા પછી તમને જલ્દી ઊંઘ આવી જાય છે, તો જાણો એનું કારણ

ઘરના કામકાજથી લઈને સ્કીન કેર સુધી, તમાલપત્રનો આ રીતે કરો ઉપયોગ

Latest News View more

ચીન નહીં હવે ભારતમાં બનશે દુનિયાનો સામાન

યુવરાજ નહીં, આ સ્ટાર બેટ્સમેનને ફોલો કરે છે 'અભિષેક શર્મા'

1 પર 2 ફ્રી શેરની ભેટ ! રોકાણકારો ખુશખુશાલ, સ્ટોક હવે ચર્ચામાં આવશે

TATA ની 3kW Solar Panel થી ઘરમાં કેટલા AC ચલાવી શકાય?

CSKનો 14.20 કરોડનો ખેલાડી ઘાયલ! ફેન્સમાં ચિંતાનું માહોલ

Latest Videos View more

Gir Somnath: SIR ની કામગીરી સામે કોંગ્રેસના MLAએ કર્યા ગંભીર આક્ષેપ

અમરેલીમાં કેટલાક દુષ્ટો દ્વારા ટ્રેન ઉથલાવવાનો કરાયો પ્રયાસ- જુઓ Video

ગુજરાતમાં હવે નહીં થાય માવઠું, વેસ્ટર્ન ડિસ્ટર્બન્સની અસરથી ઠંડી વધશે

મુંબ્રાને લીલા રંગે રંગી દેવાના સહર શેખના નિવેદનથી રાજકીય વિવાદ

અમદાવાદ એરપોર્ટ પર હાઈ એલર્ટ ,મુસાફરો માટે એડવાઈઝરી જાહેર

સિંગતેલના ભાવમાં એક જ દિવસમાં 40 રુપિયાનો ધરખમ વધારો

અંબાલાલ પટેલે 25,26 જાન્યુઆરીએ વરસાદની આગાહી કરી

ભર શિયાળે રાજ્યના 3 જિલ્લામાં માવઠાનું યલો એલર્ટ

Breaking News : જાસલપુર ગામે જૂની જર્જરિત પાણીની ટાંકી તોડી પડાઈ

Breaking News : ભર શિયાળે કચ્છમાં કમોસમી વરસાદ ખાબક્યો

ફોટો સ્ટોરી

રીલ્સ

વીડિયોઝ