જમીનની અંદર એવું તે શું રંધાય છે? જાણો કાળી માટી કેવી રીતે બને છે કરોડો રૂપિયાનું ‘ઈંધણ’!
પૃથ્વીના પેટાળમાં હજારો ફૂટ નીચે એક એવું રહસ્ય છુપાયેલું છે, જેના વિશે જાણીને તમારા હોશ ઉડી જશે. આખરે માટીની અંદર એવું તે શું બદલાઈ જાય છે કે જેના કારણે અબજો રૂપિયાનો ખેલ શરૂ થાય છે?

આપણી ગાડીઓમાં જે પેટ્રોલ-ડીઝલ બળે છે, તેની વાર્તા આજની નથી પણ કરોડો વર્ષ જૂની છે. પૃથ્વીના પેટાળમાં એક એવી પ્રક્રિયા ચાલે છે જે માણસની કલ્પના બહાર છે.

કરોડો વર્ષ પહેલાં સમુદ્રમાં રહેતા નાના જીવો અને શેવાળ (Algae) જ્યારે પોતાનું આયુષ્ય પૂરું કરીને મરી ગયા, ત્યારે તેમના અવશેષો સમુદ્રના તળિયે જમા થતા ગયા.

સમય વહેતો ગયો અને આ મૃત જીવોની લાશ પર માટી, રેતી અને કાંપના પડ પર પડ ચડતા ગયા. આ એ જ પરત છે જે આજે કરોડો રૂપિયાના ઈંધણનો પાયો છે.

સમુદ્રના તળિયે હજારો ફૂટ નીચે ભારે દબાણ અને અસહ્ય ગરમીના કારણે એક એવી સ્થિતિ સર્જાઈ જ્યાં ઓક્સિજન સહેજ પણ નહોતો. આ ભયાનક દબાણે જીવોના અવશેષોનું રસાયણ બદલી નાખ્યું.

આ કુદરતી કેમિકલ લોચાને કારણે મૃત જીવોના અવશેષો એક ઘટ્ટ મીણ જેવા પદાર્થમાં ફેરવાઈ ગયા, જેને વિજ્ઞાનની ભાષામાં 'કેરોજન' (Kerogen) કહેવામાં આવે છે.

જેમ-જેમ આ કેરોજન પૃથ્વીની વધુ ઊંડાઈમાં દટાતું ગયું, તેમ-તેમ તાપમાન અને પ્રેશર વધતું ગયું. આ પ્રક્રિયા એટલી ધીમી હતી કે માટીને તેલ બનવામાં લાખો-કરોડો વર્ષ લાગી ગયા, એટલે જ તેને 'જીવાશ્મ ઈંધણ' કહે છે.

પૃથ્વીની અંદર જ્યારે આ કાચું તેલ અને ગેસ બની જાય છે, ત્યારે તે એક જગ્યાએ સ્થિર નથી રહી શકતા. પ્રવાહી હોવાને કારણે તે પથ્થરોના ઝીણા છિદ્રોમાંથી રિસાઈને ઉપર આવવાનો પ્રયત્ન કરે છે.

તેલ ઉપર તો આવવા માંગે છે પણ દર વખતે બહાર નથી આવી શકતું. ઘણીવાર ઉપર આવતા-આવતા આ તેલ કુદરતી રીતે જ એટલા મજબૂત અને નક્કર પથ્થરો વચ્ચે ફસાઈ જાય છે, જ્યાંથી આગળ વધવાનો કોઈ રસ્તો નથી હોતો.

જે પથ્થરોની નીચે આ કાળું સોનું હજારો વર્ષો સુધી કેદ રહે છે, તેને જ વૈજ્ઞાનિકો 'તેલના ભંડાર' (Oil Reservoir) કહે છે અને મશીનો દ્વારા ત્યાં કાણું પાડીને તેલ બહાર કઢાય છે.

માણસની ભૂખ એટલી વધી ગઈ છે કે તેલ કાઢવા માટે પૃથ્વીને વધુ ને વધુ ખોદવી પડી રહી છે. વર્ષ 1949માં જ્યાં તેલના કુવા માત્ર 3500 ફૂટ ઊંડા હતા, તે આજે 6000 ફૂટથી પણ વધુ ઊંડે પહોંચી ગયા છે.
ઘરમાં પિતૃઓનો ફોટો ક્યાં રાખવો? ગરુડ પુરાણના આ નિયમો બદલી નાખશે તમારું નસીબ, જાણી લો સાચી દિશા, વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો
