પૂરી લોન ચૂકવી દીધા પછી પણ બેંક સોનું કે દસ્તાવેજો પરત આપવા ધક્કા ખવડાવે છે? જાણો તમારા અધિકારો
RBIના નિયમો અનુસાર, જો લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી થઈ ગયા પછી પણ ધિરાણકર્તાની ભૂલને કારણે તમારું સોનું પાછું આપવામાં વિલંબ થાય, તો તેમણે તમને વિલંબના દરેક દિવસ માટે ₹5000નું વળતર ચૂકવવું પડશે.

તમે તમારી લોનનો છેલ્લો હપ્તો ચૂકવી દીધો છે અને તમારી પાસે તેની પહોંચ (રસીદ) પણ છે. તમે ગીરવે મૂકેલું સોનું પાછું લેવા માટે બેંકની શાખામાં જાઓ છો, પરંતુ ત્યાં તમને કહેવામાં આવે છે કે સોનું હજુ ઉપલબ્ધ નથી આવતા અઠવાડિયે આવજો. પછી, તે અઠવાડિયું પણ પસાર થઈ જાય છે. જો તમારી સાથે આવું થાય, તો તમારે ચૂપચાપ બેસીને રાહ જોવાની જરૂર નથી. RBIના નિયમો અનુસાર, જો લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી થઈ ગયા પછી પણ ધિરાણકર્તાની ભૂલને કારણે તમારું સોનું પાછું આપવામાં વિલંબ થાય, તો તેમણે તમને વિલંબના દરેક દિવસ માટે ₹5000નું વળતર ચૂકવવું પડશે.

આ નિયમ ખાસ કરીને મહત્વપૂર્ણ છે કારણ કે ભારતમાં ગોલ્ડ લોન (સોના સામે લોન)નું બજાર ₹23.3 લાખ કરોડ સુધી પહોંચી ગયું છે, અને લાખો પરિવારો તેમના ઘરેણાં ગીરવે મૂકીને લોન લેવાનું પસંદ કરે છે. RBIની નવી માર્ગદર્શિકા બેંકો અને અન્ય નિયંત્રિત ધિરાણકર્તાઓ પર સ્પષ્ટ જવાબદારી લાદે છે. લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી કે પતાવટ થયા પછી, તેમણે ગીરવે મૂકેલું સોનું કે ચાંદી તે જ દિવસે પાછું આપવાનો પ્રયાસ કરવો જોઈએ.

1. ગોલ્ડ લોનમાટેના નિયમો : સમયમર્યાદાની વાત કરીએ તો લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણીની તારીખથી વધુમાં વધુ 7 કામકાજના દિવસોમાં બેંક અથવા નાણાકીય સંસ્થાએ તમારું ગીરો મૂકેલું સોનું પરત કરવું ફરજિયાત છે. જો વિલંબ બેંકની ભૂલને કારણે થાય છે, તો તેમણે 8મા કામકાજના દિવસથી શરૂ કરીને દરરોજ ₹5,000 વળતર ચૂકવવું પડશે.

જો બેંકની બેદરકારીને કારણે સોનું ખોવાઈ જાય, ચોરાઈ જાય અથવા તેના વજન કે શુદ્ધતામાં ઘટાડો થાય, તો બેંકે વર્તમાન બજાર મૂલ્યના આધારે સંપૂર્ણ અને યોગ્ય વળતર આપવું પડશે.

2. હોમ લોન (ગૃહ લોન) અને પ્રોપર્ટી લોન માટેના નિયમો : લોન સંપૂર્ણ ચૂકવાઈ જાય અથવા પતાવટ થઈ જાય તે પછી 30 દિવસની અંદર, બેંકે મિલકતના તમામ મૂળ દસ્તાવેજો પરત કરવા જોઈએ અને પ્રોપર્ટી રજિસ્ટ્રીમાંથી પોતાનો હક/બોજો (charge) દૂર કરવો જોઈએ (એટલે કે, 'નો ઓબ્જેક્શન' અથવા 'ચાર્જ રિલીઝ' પ્રમાણપત્ર આપવું જોઈએ). જો 30 દિવસની સમયમર્યાદા પૂરી થઈ જાય, તો દસ્તાવેજો સોંપવામાં ન આવે ત્યાં સુધી, બેંકે 31મા દિવસથી ગ્રાહકને દરરોજ ₹5,000 નો દંડ ચૂકવવો પડશે.

જો બેંકના કબજામાં હોય ત્યારે મૂળ દસ્તાવેજો ખોવાઈ જાય અથવા તેને નુકસાન થાય, તો બેંકે પોતાના ખર્ચે તેની ડુપ્લિકેટ અથવા પ્રમાણિત નકલો મેળવી આપવી પડશે. આ પ્રક્રિયા માટે બેંકને વધારાના 30 દિવસ (કુલ 60 દિવસ) આપવામાં આવે છે; જો આ સમયગાળા પછી પણ વિલંબ થાય, તો દરરોજ ₹5,000 નો દંડ લાગુ થશે.

જો સોનું ખોવાઈ જાય અથવા ચોરાઈ જાય તો શું થાય? : જ્યારે તમે ગોલ્ડ લોન (સોના સામે લોન) લો છો, ત્યારે તમે તમારું કિંમતી સોનું બેંક અથવા NBFC (નોન-બેંકિંગ ફાઇનાન્શિયલ કંપની) પાસે મૂકો છો. પરિણામે, તેને સુરક્ષિત રાખવાની જવાબદારી ધિરાણકર્તાની રહે છે. RBIના નિયમો અનુસાર, જો ગીરો મૂકેલું સોનું કે ચાંદી ખોવાઈ જાય, તો ધિરાણકર્તાએ ગ્રાહકને અથવા તેમના કાયદેસરના વારસદારોને યોગ્ય વળતર આપવું જોઈએ. ગ્રાહકને આવી ઘટના વિશે તાત્કાલિક જાણ કરવી જોઈએ અને વળતરનો દાવો કેવી રીતે કરવો તે અંગે સૂચનાઓ આપવી જોઈએ.

એ નોંધવું અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે કે દૈનિક ₹5000ના દંડનો નિયમ માત્ર સોનું પાછું આપવામાં થતા વિલંબને જ લાગુ પડે છે. જો સોનું ખોવાઈ જાય અથવા ચોરાઈ જાય, તો વળતરની રકમ નિશ્ચિત હોતી નથી; તેના બદલે, "યોગ્ય વળતર" આપવામાં આવશે. તેથી, જો બેંક એવો દાવો કરે કે તમારું સોનું ચોરાઈ ગયું છે અથવા મળી રહ્યું નથી, તો તમારે આ ઘટનાની સંપૂર્ણ વિગતો લેખિતમાં મેળવવા માટે આગ્રહ રાખવો જોઈએ. આ વિગતોમાં વળતરનો આધાર અને તે ચૂકવવાની સમયમર્યાદાનો પણ સમાવેશ થવો જોઈએ.

વિલંબ થાય તો શું કરવું? : તમારી લોનની સંપૂર્ણ ચુકવણી કર્યા પછી, બેંક પાસેથી 'નો ડ્યુઝ સર્ટિફિકેટ' (NDC) અને લોન બંધ થયાનો પત્ર (loan closure letter) ચોક્કસ મેળવી લો. જો નિર્ધારિત સમયમર્યાદા વીતી ગઈ હોય, તો બેંક શાખા (શાખા વ્યવસ્થાપક) અને નોડલ ઓફિસરને ઈમેલ અથવા લેખિત પત્ર દ્વારા વળતર માટેનો દાવો (ક્લેમ) સબમિટ કરો. જો બેંક 30 દિવસની અંદર તમારી ફરિયાદનું નિરાકરણ લાવવામાં નિષ્ફળ જાય અથવા વળતર આપવાનો ઇનકાર કરે, તો તમે RBI CMS પોર્ટલની મુલાકાત લઈને બેંકિંગ ઓમ્બડ્સમેન (Banking Ombudsman) પાસે ઓનલાઇન ફરિયાદ નોંધાવી શકો છો.
Gold-Silver Rate Today: સોનું સતત થઈ રહ્યું છે સસ્તું! દિલ્હીથી અમદાવાદ સુધી 24 કેરેટનો ભાવ 1.33 લાખ પર પહોચ્યોં, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો
