AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Pollution effects on stomach : શું વાયુ પ્રદૂષણ આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને પણ નુકસાન પહોંચાડે છે? જાણો નિષ્ણાતો શું કહે છે

દિલ્હી-NCR સહિત અનેક વિસ્તારોમાં વધતું વાયુ પ્રદૂષણ શ્વસનતંત્ર ઉપરાંત આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને પણ અસર કરે છે. PM2.5 જેવા પ્રદૂષિત કણો શરીરમાં પ્રવેશી આંતરડાના માઇક્રોબાયોમનું સંતુલન બગાડે છે, જેનાથી બળતરા અને પાચન સમસ્યાઓ થઈ શકે છે.

| Updated on: Nov 17, 2026 | 1:55 PM
Share
દિલ્હી-NCR સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વાયુ પ્રદૂષણનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. પ્રદૂષિત હવાને કારણે લોકોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઉધરસ અને આંખોમાં બળતરા જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે વાયુ પ્રદૂષણની સીધી અસર ફેફસાં અને શ્વસનતંત્ર પર થાય છે એવું માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેની અસર શરીરના અન્ય અંગો પર પણ પડી શકે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં થયેલા સંશોધનોમાં વાયુ પ્રદૂષણ અને આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેના સંભવિત જોડાણ અંગે પણ ચર્ચા વધી છે.

દિલ્હી-NCR સહિત દેશના અનેક વિસ્તારોમાં વાયુ પ્રદૂષણનું પ્રમાણ સતત વધી રહ્યું છે. પ્રદૂષિત હવાને કારણે લોકોને શ્વાસ લેવામાં તકલીફ, ઉધરસ અને આંખોમાં બળતરા જેવી સમસ્યાઓનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે. સામાન્ય રીતે વાયુ પ્રદૂષણની સીધી અસર ફેફસાં અને શ્વસનતંત્ર પર થાય છે એવું માનવામાં આવે છે, પરંતુ તેની અસર શરીરના અન્ય અંગો પર પણ પડી શકે છે. તાજેતરના વર્ષોમાં થયેલા સંશોધનોમાં વાયુ પ્રદૂષણ અને આંતરડાના સ્વાસ્થ્ય વચ્ચેના સંભવિત જોડાણ અંગે પણ ચર્ચા વધી છે.

1 / 7
હવામાં રહેલા PM2.5 અને PM10 જેવા સૂક્ષ્મ પ્રદૂષિત કણો શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. આ કણોમાંથી કેટલાક શ્વસનતંત્ર મારફતે શરીરના અન્ય ભાગો પર અસર કરી શકે છે, જ્યારે કેટલાક ગળી જવાને કારણે પાચનતંત્ર સુધી પણ પહોંચી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રદૂષિત કણો આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે તે સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે.

હવામાં રહેલા PM2.5 અને PM10 જેવા સૂક્ષ્મ પ્રદૂષિત કણો શ્વાસ દ્વારા શરીરમાં પ્રવેશ કરે છે. આ કણોમાંથી કેટલાક શ્વસનતંત્ર મારફતે શરીરના અન્ય ભાગો પર અસર કરી શકે છે, જ્યારે કેટલાક ગળી જવાને કારણે પાચનતંત્ર સુધી પણ પહોંચી શકે છે. નિષ્ણાતોના મતે, આ પ્રદૂષિત કણો આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને કેવી રીતે અસર કરે છે તે સમજવું ખૂબ જ જરૂરી છે.

2 / 7
ડૉ. અભિષેક દીપક (ડિરેક્ટર, હેપેટોલોજિસ્ટ અને થેરાપ્યુટિક એન્ડોસ્કોપિસ્ટ, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ગેસ્ટ્રો સાયન્સ, શારદા કેર-હેલ્થસિટી)ના જણાવ્યા અનુસાર, હવામાં રહેલા પ્રદૂષિત કણોના સંપર્કમાં આવવાથી શરીરમાં બળતરા (Inflammation) અને ઓક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ વધી શકે છે. આ પ્રક્રિયા આંતરડામાં રહેલા સારા અને ખરાબ બેક્ટેરિયાના સંતુલનને અસર કરી શકે છે. આંતરડામાં રહેલા આ બેક્ટેરિયાના સમૂહને ગટ માઇક્રોબાયોમ કહેવામાં આવે છે. ગટ માઇક્રોબાયોમ પાચનક્રિયા યોગ્ય રાખવા, ખોરાકમાંથી પોષક તત્ત્વોનું શોષણ કરવામાં અને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો આંતરડામાં રહેલા બેક્ટેરિયાનું સંતુલન બગડે, તો તેની અસર પાચનતંત્ર પર જોવા મળી શકે છે.

ડૉ. અભિષેક દીપક (ડિરેક્ટર, હેપેટોલોજિસ્ટ અને થેરાપ્યુટિક એન્ડોસ્કોપિસ્ટ, ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ ગેસ્ટ્રો સાયન્સ, શારદા કેર-હેલ્થસિટી)ના જણાવ્યા અનુસાર, હવામાં રહેલા પ્રદૂષિત કણોના સંપર્કમાં આવવાથી શરીરમાં બળતરા (Inflammation) અને ઓક્સિડેટિવ સ્ટ્રેસ વધી શકે છે. આ પ્રક્રિયા આંતરડામાં રહેલા સારા અને ખરાબ બેક્ટેરિયાના સંતુલનને અસર કરી શકે છે. આંતરડામાં રહેલા આ બેક્ટેરિયાના સમૂહને ગટ માઇક્રોબાયોમ કહેવામાં આવે છે. ગટ માઇક્રોબાયોમ પાચનક્રિયા યોગ્ય રાખવા, ખોરાકમાંથી પોષક તત્ત્વોનું શોષણ કરવામાં અને શરીરની રોગપ્રતિકારક શક્તિને મજબૂત બનાવવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. જો આંતરડામાં રહેલા બેક્ટેરિયાનું સંતુલન બગડે, તો તેની અસર પાચનતંત્ર પર જોવા મળી શકે છે.

3 / 7
આંતરડામાં બેક્ટેરિયાનું સંતુલન ખોરવાવાથી કેટલાક લોકોને પેટ ફૂલવું, ગેસ થવો, કબજિયાત, પેટમાં દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે, આ લક્ષણો દરેક વ્યક્તિમાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. એ પણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે આ સમસ્યાઓનું સીધું કારણ માત્ર વાયુ પ્રદૂષણ જ છે એવું કહી શકાય નહીં. આ બંને વચ્ચેના સંબંધને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે હજુ સંશોધનની જરૂર છે.

આંતરડામાં બેક્ટેરિયાનું સંતુલન ખોરવાવાથી કેટલાક લોકોને પેટ ફૂલવું, ગેસ થવો, કબજિયાત, પેટમાં દુખાવો અથવા અસ્વસ્થતા જેવી સમસ્યાઓ થઈ શકે છે. જોકે, આ લક્ષણો દરેક વ્યક્તિમાં અલગ-અલગ હોઈ શકે છે. એ પણ ધ્યાનમાં રાખવું જરૂરી છે કે આ સમસ્યાઓનું સીધું કારણ માત્ર વાયુ પ્રદૂષણ જ છે એવું કહી શકાય નહીં. આ બંને વચ્ચેના સંબંધને વધુ સારી રીતે સમજવા માટે હજુ સંશોધનની જરૂર છે.

4 / 7
વાયુ પ્રદૂષણના વધતા પ્રમાણ વચ્ચે આંતરડાનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે રોજિંદા આહાર અને જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. તમારા ભોજનમાં દહીં, છાશ, તાજાં ફળો, લીલાં શાકભાજી અને ફાઇબરયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો. આ ઉપરાંત, દિવસ દરમિયાન પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવાની આદત રાખો. બહાર લાંબા સમય સુધી ખુલ્લામાં રાખવામાં આવતા ખોરાકનું સેવન ટાળો. સાથે જ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને વધુ પડતા તળેલા ખોરાકથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરો. જો તમને વારંવાર પેટમાં દુખાવો, ગેસ, કબજિયાત અથવા પાચન સંબંધિત અન્ય તકલીફો થતી હોય અને તે લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો તેને સામાન્ય અપચો સમજીને અવગણશો નહીં. આવી સ્થિતિમાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

વાયુ પ્રદૂષણના વધતા પ્રમાણ વચ્ચે આંતરડાનું સ્વાસ્થ્ય જાળવવા માટે રોજિંદા આહાર અને જીવનશૈલી પર ધ્યાન આપવું જરૂરી છે. તમારા ભોજનમાં દહીં, છાશ, તાજાં ફળો, લીલાં શાકભાજી અને ફાઇબરયુક્ત ખોરાકનો સમાવેશ કરો. આ ઉપરાંત, દિવસ દરમિયાન પૂરતા પ્રમાણમાં પાણી પીવાની આદત રાખો. બહાર લાંબા સમય સુધી ખુલ્લામાં રાખવામાં આવતા ખોરાકનું સેવન ટાળો. સાથે જ પ્રોસેસ્ડ ફૂડ અને વધુ પડતા તળેલા ખોરાકથી દૂર રહેવાનો પ્રયાસ કરો. જો તમને વારંવાર પેટમાં દુખાવો, ગેસ, કબજિયાત અથવા પાચન સંબંધિત અન્ય તકલીફો થતી હોય અને તે લાંબા સમય સુધી ચાલુ રહે, તો તેને સામાન્ય અપચો સમજીને અવગણશો નહીં. આવી સ્થિતિમાં ડૉક્ટરની સલાહ લેવી જરૂરી છે.

5 / 7
સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટ (CSE) અને મિનિસ્ટ્રી ઑફ અર્થ સાયન્સિસની ડિસિઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ (DSS)ના અહેવાલ મુજબ, દિલ્હીમાં વાયુ પ્રદૂષણ વધવા પાછળ વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો પણ એક મુખ્ય પરિબળ છે. અહેવાલમાં જણાવ્યા અનુસાર, સ્થાનિક વાહનોના પ્રદૂષણનો હિસ્સો 20.2 ટકાથી લઈને 52 ટકા સુધી નોંધાયો છે.

સેન્ટર ફોર સાયન્સ એન્ડ એન્વાયર્નમેન્ટ (CSE) અને મિનિસ્ટ્રી ઑફ અર્થ સાયન્સિસની ડિસિઝન સપોર્ટ સિસ્ટમ (DSS)ના અહેવાલ મુજબ, દિલ્હીમાં વાયુ પ્રદૂષણ વધવા પાછળ વાહનોમાંથી નીકળતો ધુમાડો પણ એક મુખ્ય પરિબળ છે. અહેવાલમાં જણાવ્યા અનુસાર, સ્થાનિક વાહનોના પ્રદૂષણનો હિસ્સો 20.2 ટકાથી લઈને 52 ટકા સુધી નોંધાયો છે.

6 / 7
આ ઉપરાંત, દિલ્હીના કુલ PM2.5 પ્રદૂષણના સ્તરમાં આશરે 54.43 ટકા હિસ્સો આસપાસના NCR જિલ્લાઓમાંથી આવતા પ્રદૂષણનો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે માત્ર શહેરમાં જ નહીં, પરંતુ આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ પ્રદૂષણ નિયંત્રણનાં પગલાં લેવા જરૂરી છે. (નોંધ: વાયુ પ્રદૂષણથી બચવા માટે જરૂરી સાવચેતી રાખવાની સાથે પાચનતંત્રના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે. સંતુલિત આહાર, પૂરતું પાણી અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.)

આ ઉપરાંત, દિલ્હીના કુલ PM2.5 પ્રદૂષણના સ્તરમાં આશરે 54.43 ટકા હિસ્સો આસપાસના NCR જિલ્લાઓમાંથી આવતા પ્રદૂષણનો હોવાનું અહેવાલમાં જણાવાયું છે. આ આંકડા દર્શાવે છે કે દિલ્હીની હવાની ગુણવત્તા સુધારવા માટે માત્ર શહેરમાં જ નહીં, પરંતુ આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ પ્રદૂષણ નિયંત્રણનાં પગલાં લેવા જરૂરી છે. (નોંધ: વાયુ પ્રદૂષણથી બચવા માટે જરૂરી સાવચેતી રાખવાની સાથે પાચનતંત્રના સ્વાસ્થ્યનું ધ્યાન રાખવું પણ એટલું જ મહત્ત્વનું છે. સંતુલિત આહાર, પૂરતું પાણી અને સ્વસ્થ જીવનશૈલી આંતરડાના સ્વાસ્થ્યને જાળવવામાં મદદરૂપ બની શકે છે.)

7 / 7

Diabetes Prevention Tips: ક્યારેય નહીં થાય ડાયાબિટીસ

Follow Us
g clip-path="url(#clip0_868_265)">