કાવડ યાત્રાઃ જાણો કાવડ યાત્રાનો ઈતિહાસ શું છે અને તેના પ્રકારો શું છે?
એવું માનવામાં આવે છે કે શિવના ભક્ત રાવણે, શિવના ગળામાં થતી બળતરાને ઓછી કરવા માટે ભગવાન શિવને ગંગાના જળથી અભિષેક કર્યો હતો. રાવણે કાવડમાં પાણી ભરીને બાગપત સ્થિત પુરા મહાદેવમાં ભગવાન શિવનો જલાભિષેક કર્યો હતો.
ભગવાન શિવને સમર્પિત કાવડ યાત્રા 4 જુલાઈ, સોમવારથી શરૂ થઈ છે. આ યાત્રા દર વર્ષે શ્રાવણ મહિનામાં થાય છે. હિન્દુ ધર્મમાં આ યાત્રાનું ઘણું મહત્વ છે. માન્યતા અનુસાર, કાવડ યાત્રા એ ભગવાન શિવની વિશેષ વિધિ છે. શિવના ભક્તો જે કાવડ લઈને નીકળે છે તેને કાવડિયા કહેવામાં આવે છે.
કાવડ યાત્રા દરમિયાન ભગવા પોશાક પહેરેલા કાવડિયાઓના સમૂહો દૂર-દૂરથી ગંગાજળ ભરીને શિવાલયમાં જાય છે. ચાલો તમને જણાવીએ કે કાવડ યાત્રાના કેટલા પ્રકાર છે અને તેનો ઈતિહાસ શું છે? આ વર્ષની વાત કરીએ તો શિવભક્તોને કાવડ યાત્રા માટે વધુ સમય મળશે. વાસ્તવમાં આ વર્ષે અધિકમાસના કારણે શ્રાવણ મહિનો બે મહિના ચાલશે.
શું છે કાવડ યાત્રાનો ઈતિહાસ?
શિવપુરાણ અનુસાર સમુદ્ર મંથન શ્રાવણ મહિનામાં થયું હતું. મંથન દરમિયાન ચૌદ પ્રકારના માણેકની સાથે હળાહળ (ઝેર) પણ નીકળ્યા. આ ઝેરથી સૃષ્ટિને બચાવવા ભગવાન શિવે હળાહળ ઝેર પીધું. ભગવાન શિવે આ ઝેર પોતાના ગળામાં ભેગું કર્યું, જેના કારણે તેમનું ગળું બળવા લાગ્યું.
એવું માનવામાં આવે છે કે શિવના ભક્ત રાવણે તેમના ગળામાં થતી બળતરાને ઓછી કરવા માટે ભગવાન શિવને ગંગાના જળથી અભિષેક કર્યો હતો. રાવણે કાવડમાં પાણી ભરીને બાગપત સ્થિત પુરા મહાદેવમાં ભગવાન શિવનો જલાભિષેક કર્યો હતો. ત્યારથી કાવડ યાત્રાનો ટ્રેન્ડ શરૂ થયો. કાવડ યાત્રાનો ઈતિહાસ જાણ્યા પછી એ પણ જાણી લો કે તેના અનેક પ્રકાર છે.
સામાન્ય કાવડ : સામાન્ય કાવડ યાત્રામાં કાવડિયા જ્યાં ઈચ્છે ત્યાં આરામ કરી શકે છે. સામાજિક સંસ્થાઓ સાથે સંકળાયેલા લોકો આવા કાવડિયાઓ માટે મંડપ લગાવે છે. ભોજન અને આરામ કર્યા પછી, કાવડિયાઓ ફરી તેમની યાત્રા શરૂ કરે છે. આરામ કરતી વખતે, કાવડને સ્ટેન્ડ પર રાખવામાં આવે છે જેથી તે જમીનને સ્પર્શ ન કરે.
ડાક કાવડયાત્રાઃ ડાક કાવડ યાત્રાની વાત કરીએ તો તે 24 કલાકમાં પૂર્ણ થાય છે. આ યાત્રામાં કાવડને લાવવાની પ્રતિજ્ઞા લઈને 10 કે તેથી વધુ યુવાનોનું જૂથ વાહનોમાં ગંગા ઘાટ પર જાય છે. અહીં આ લોકો પાર્ટી ઊભી કરે છે. આ પ્રવાસમાં સામેલ જૂથના એક કે બે સભ્યો હાથમાં ગંગા જળ લઈને ખુલ્લા પગે સતત દોડે છે. એક થાકી જાય પછી બીજા દોડવા લાગે છે. તેથી જ ડાક કાવડને સૌથી મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે.
ઝાંખી કાવડ: કેટલાક શિવ ભક્તો ઝાંખી મૂકીને કાવડની યાત્રા કરે છે. આવા કાવડિયાઓ 70 થી 250 કિલો સુધીના કાવડને વહન કરે છે. આ ઝાંખીઓમાં શિવલિંગ બનાવવાની સાથે તેને રોશની અને ફૂલોથી શણગારવામાં આવે છે. આમાં બાળકોને શિવ બનાવીને એક ઝાંખી તૈયાર કરવામાં આવે છે.
દંડવત કાવડ યાત્રાઃ આ યાત્રામાં કાવડિયાઓ તેમની મનોકામના પૂર્ણ કરવા દંડવત કાવડ લઈને જાય છે. આ યાત્રા 3 થી 5 કિલોમીટરની હોય છે. આ દરમિયાન શિવભક્તો શિવાલયમાં જ પહોંચે છે અને શિવલિંગ પર ગંગા જળ ચઢાવે છે.
ઉરી કાવડ યાત્રાઃ આ કાવડ યાત્રાને સૌથી મુશ્કેલ માનવામાં આવે છે. આ કાવડની ખાસ વાત એ છે કે શિવના ભક્તો ગંગાના જળને ઉપાડવાથી લઈને જળ અભિષેક સુધી કાવડને પોતાના ખભા પર રાખે છે. આ યાત્રામાં શિવભક્તો સામાન્ય રીતે કાવડને જોડીમાં લાવે છે.
