हिन्दी News9 ಕನ್ನಡ తెలుగు मराठी বাংলা ਪੰਜਾਬੀ தமிழ் മലയാളം मनी9 TV9-UP
AQI
TV9 Network
User
Sign In

By signing in or creating an account, you agree with Associated Broadcasting Company's Terms & Conditions and Privacy Policy.

Subscribe Whatsapp Channel
તાજા સમાચાર ક્રિકેટ ન્યૂઝ ગુજરાત વીડિયોઝ ફોટો ગેલેરી રાશિફળ ટેકનોલોજી રાષ્ટ્રીય વર્લ્ડ બિઝનેસ વેબસ્ટોરી મનોરંજન ટ્રેન્ડિંગ ટોપિક કૃષિ મહારાષ્ટ્ર ભક્તિ સમાચાર

કેવી રીતે મળ્યો ભારતીય રૂપિયાને ‘₹’નો આ ખાસ સિમ્બોલ ? જાણો 2010 પહેલાં કેવી હતી આપણી કરન્સીની ઓળખ

આપણે દરરોજ ડિજિટલ પેમેન્ટ કે હિસાબ-કિતાબમાં '₹' સિમ્બોલનો ઉપયોગ કરીએ છીએ, પણ શું તમે જાણો છો કે 2010 પહેલાં આ નિશાન અસ્તિત્વમાં જ નહોતું? જાણો '₹' નિશાનમાં છુપાયેલા તિરંગા અને આર્થિક સમાનતાના રહસ્ય વિશે!

| Updated on: Oct 07, 2026 | 6:23 PM
Share
સવારે ચાની ટપરીથી લઈને રેલ્વે ટિકિટ કે ઓનલાઇન પેમેન્ટ સુધી, આપણી નજર રોજ '₹' ના નિશાન પર પડે છે. આપણને લાગે છે કે આ નિશાન સદીઓ જૂનું છે, પરંતુ વાસ્તવમાં ભારતીય ચલણને આ સ્વતંત્ર અને નક્કર વિઝ્યુઅલ ઓળખ 2010 માં એક રાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા દ્વારા મળી હતી.

સવારે ચાની ટપરીથી લઈને રેલ્વે ટિકિટ કે ઓનલાઇન પેમેન્ટ સુધી, આપણી નજર રોજ '₹' ના નિશાન પર પડે છે. આપણને લાગે છે કે આ નિશાન સદીઓ જૂનું છે, પરંતુ વાસ્તવમાં ભારતીય ચલણને આ સ્વતંત્ર અને નક્કર વિઝ્યુઅલ ઓળખ 2010 માં એક રાષ્ટ્રીય સ્પર્ધા દ્વારા મળી હતી.

1 / 7
આઝાદીના દાયકાઓ પછી પણ ભારત પોતાના નાણાં દર્શાવવા માટે 'Rs' કે 'Re' લખતું હતું. દિલચસ્પ વાત એ છે કે ડોલર ($), પાઉન્ડ (£), યુરો (€) અને યેન (¥) જેવા ગ્લોબલ ચલણો પાસે પોતાના ખાસ સિમ્બોલ હતા, જ્યારે ભારતીય અર્થતંત્ર પાસે પોતાની કોઈ વૈશ્વિક વિઝ્યુઅલ સિમ્બોલિક ઓળખ નહોતી.

આઝાદીના દાયકાઓ પછી પણ ભારત પોતાના નાણાં દર્શાવવા માટે 'Rs' કે 'Re' લખતું હતું. દિલચસ્પ વાત એ છે કે ડોલર ($), પાઉન્ડ (£), યુરો (€) અને યેન (¥) જેવા ગ્લોબલ ચલણો પાસે પોતાના ખાસ સિમ્બોલ હતા, જ્યારે ભારતીય અર્થતંત્ર પાસે પોતાની કોઈ વૈશ્વિક વિઝ્યુઅલ સિમ્બોલિક ઓળખ નહોતી.

2 / 7
જેમ જેમ વિશ્વ સ્તરે ભારતનો વેપાર વધવા લાગ્યો, તેમ તેમ ભારત સરકારને અનુભવાયું કે આપણી વધતી જતી આર્થિક તાકાતને દર્શાવવા માટે ચલણનો એક આગવો સિમ્બોલ હોવો જરૂરી છે. આ હેતુથી વર્ષ 2009 માં કેન્દ્ર સરકારે એક રાષ્ટ્રીય સ્તરની ડિઝાઇન સ્પર્ધાનું આયોજન કર્યું.

જેમ જેમ વિશ્વ સ્તરે ભારતનો વેપાર વધવા લાગ્યો, તેમ તેમ ભારત સરકારને અનુભવાયું કે આપણી વધતી જતી આર્થિક તાકાતને દર્શાવવા માટે ચલણનો એક આગવો સિમ્બોલ હોવો જરૂરી છે. આ હેતુથી વર્ષ 2009 માં કેન્દ્ર સરકારે એક રાષ્ટ્રીય સ્તરની ડિઝાઇન સ્પર્ધાનું આયોજન કર્યું.

3 / 7
આ પ્રતિયોગિતામાં દેશભરમાંથી 3,000 જેટલી પ્રવિષ્ટિઓ (Entries) આવી હતી. આ બધી જ ડિઝાઇન્સમાંથી તમિલનાડુના કલ્લાકુરીચી જિલ્લાના વતની ડી. ઉદય કુમારની ડિઝાઇને ધ્યાન ખેંચ્યું. ઉદય કુમાર એક આર્કિટેક્ટ હતા અને તે સમયે IIT બોમ્બેથી વિઝ્યુઅલ કોમ્યુનિકેશનમાં PhD કરી રહ્યા હતા.

આ પ્રતિયોગિતામાં દેશભરમાંથી 3,000 જેટલી પ્રવિષ્ટિઓ (Entries) આવી હતી. આ બધી જ ડિઝાઇન્સમાંથી તમિલનાડુના કલ્લાકુરીચી જિલ્લાના વતની ડી. ઉદય કુમારની ડિઝાઇને ધ્યાન ખેંચ્યું. ઉદય કુમાર એક આર્કિટેક્ટ હતા અને તે સમયે IIT બોમ્બેથી વિઝ્યુઅલ કોમ્યુનિકેશનમાં PhD કરી રહ્યા હતા.

4 / 7
ડી. ઉદય કુમારે આ ડિઝાઇનમાં અદ્ભુત રચનાત્મકતા દર્શાવી હતી. તેમણે આપણી દેવનાગરી લિપિના અક્ષર 'ર' અને અંગ્રેજીના રોમન અક્ષર 'R' ને ભેગા કરીને એક નવો લૂક આપ્યો. આ લૂકને પૂર્ણ કરવા માટે તેમણે રોમન 'R' ની સીધી ઊભી રેખાને હટાવી દીધી હતી.

ડી. ઉદય કુમારે આ ડિઝાઇનમાં અદ્ભુત રચનાત્મકતા દર્શાવી હતી. તેમણે આપણી દેવનાગરી લિપિના અક્ષર 'ર' અને અંગ્રેજીના રોમન અક્ષર 'R' ને ભેગા કરીને એક નવો લૂક આપ્યો. આ લૂકને પૂર્ણ કરવા માટે તેમણે રોમન 'R' ની સીધી ઊભી રેખાને હટાવી દીધી હતી.

5 / 7
જો તમે રૂપિયાના સિમ્બોલને ધ્યાનથી જોશો, તો ઉપર બે સમાંતર રેખાઓ દેખાશે. આ રેખાઓ માત્ર સજાવટ માટે નથી, પરંતુ તે ભારતના રાષ્ટ્રીય ધ્વજ 'ત્રિરંગા' નું પ્રતીક છે. આ ઉપરાંત આ રેખાઓ સમાનતા અને આર્થિક સંતુલનનો ગૂઢ સંદેશ પણ આપે છે.

જો તમે રૂપિયાના સિમ્બોલને ધ્યાનથી જોશો, તો ઉપર બે સમાંતર રેખાઓ દેખાશે. આ રેખાઓ માત્ર સજાવટ માટે નથી, પરંતુ તે ભારતના રાષ્ટ્રીય ધ્વજ 'ત્રિરંગા' નું પ્રતીક છે. આ ઉપરાંત આ રેખાઓ સમાનતા અને આર્થિક સંતુલનનો ગૂઢ સંદેશ પણ આપે છે.

6 / 7
ઉદય કુમારનો આ ડિઝાઇન આઇડિયા સફળ રહ્યો અને જુલાઈ 2010 માં સરકારે તેને વિજેતા જાહેર કરી અધિકૃત રીતે અપનાવ્યો. આજે આ નાનું નિશાન આપણી ચેકબુક, કીબોર્ડ, ડિજિટલ વોલેટ અને વૈશ્વિક શેરબજારમાં ભારતીય અર્થતંત્રની મજબૂત ઓળખ બની ચૂક્યું છે.

ઉદય કુમારનો આ ડિઝાઇન આઇડિયા સફળ રહ્યો અને જુલાઈ 2010 માં સરકારે તેને વિજેતા જાહેર કરી અધિકૃત રીતે અપનાવ્યો. આજે આ નાનું નિશાન આપણી ચેકબુક, કીબોર્ડ, ડિજિટલ વોલેટ અને વૈશ્વિક શેરબજારમાં ભારતીય અર્થતંત્રની મજબૂત ઓળખ બની ચૂક્યું છે.

7 / 7

ઓછો વપરાશ છતાં મસમોટું બિલ ? ઓછી વીજળી વાપરવા છતાં કેમ લાગે છે પેનલ્ટી ? 90% લોકો કરે છે આ એક ભૂલ!

જનરલ નોલેજ
Follow Us
LIVETV
Web Stories View more
T20માં સૌથી ઝડપી સદી ફટકારનારા ટોપ-5 કેપ્ટન, લિસ્ટમાં 2 ભારતીય ખેલાડી
T20માં સૌથી ઝડપી સદી ફટકારનારા ટોપ-5 કેપ્ટન, લિસ્ટમાં 2 ભારતીય ખેલાડી
IPL 2027માં તમામ 10 ટીમોના હેડ કોચ
IPL 2027માં તમામ 10 ટીમોના હેડ કોચ
શરીરના કયા અંગ માટે કયું ડ્રિંક હેલ્ધી છે?
શરીરના કયા અંગ માટે કયું ડ્રિંક હેલ્ધી છે?
હરમનપ્રીત કૌરે ટીમ ઈન્ડિયાના કેપ્ટન પદેથી રાજીનામું આપ્યું, જુઓ ફોટો
હરમનપ્રીત કૌરે ટીમ ઈન્ડિયાના કેપ્ટન પદેથી રાજીનામું આપ્યું, જુઓ ફોટો
T20માં ભારતના સૌથી સફળ ટોપ 5 કેપ્ટન
T20માં ભારતના સૌથી સફળ ટોપ 5 કેપ્ટન
અવિનાશ મિશ્રા 'ખતરોં કે ખિલાડી 15'નો વિજેતા બન્યો , જુઓ ફોટો
અવિનાશ મિશ્રા 'ખતરોં કે ખિલાડી 15'નો વિજેતા બન્યો , જુઓ ફોટો
g clip-path="url(#clip0_868_265)">