Breaking News : ઈસ્લામાબાદ જઈને તેમણે દુનિયાને શું સંદેશ આપ્યો… ભારતમાં સુપ્રીમ લીડરના પ્રતિનિધિએ કહ્યું, ઈરાન ક્યાં સુધી અમેરિકા સામે લડતું રહેશે?

વૈશ્વિક ઊર્જા સુરક્ષા અને આંતરરાષ્ટ્રીય અર્થતંત્રની ‘લાઇફલાઇન’ ગણાતી હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ (Strait of Hormuz) આજે એક ગંભીર વ્યૂહાત્મક મડાગાંઠનું કેન્દ્ર બની ગઈ છે. વિશ્વના કુલ તેલ પરિવહનનો આશરે 20 થી 30 ટકા હિસ્સો જ્યાંથી પસાર થાય છે, તે આ દરિયાઈ માર્ગમાં વધતો સૈન્ય તણાવ વૈશ્વિક બજારોમાં મોટી અસ્થિરતા લાવી શકે છે. તાજેતરમાં ભારતમાં ઈરાનના પ્રતિનિધિ ડૉ. અબ્દુલ માજિદ હકીમ ઈલાહીએ આ વિષય પર ઈરાનનો પક્ષ અત્યંત ગંભીરતાથી રજૂ કર્યો છે. એક ભૂ-રાજકીય વિશ્લેષક તરીકે આપણે આ ખુલાસાઓને માત્ર રાજકીય નિવેદનો તરીકે નહીં, પણ વૈશ્વિક સત્તા સમીકરણોના બદલાતા પ્રવાહ અને પ્રાદેશિક સાર્વભૌમત્વના સંઘર્ષ તરીકે સમજવાની જરૂર છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ કોઈની જાગીર નથી

ડૉ. ઈલાહીએ સ્પષ્ટ કર્યું છે કે હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ પર કોઈ એક રાષ્ટ્રનો ખાસ કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સનો ઈજારો હોઈ શકે નહીં. તે વિશ્વના તમામ દેશોની સહિયારી સંપત્તિ છે. ઈરાન આ જળમાર્ગને મુક્ત અને સુરક્ષિત રાખવા માંગે છે, પરંતુ અમેરિકાની સતત સૈન્ય હાજરીએ પરિસ્થિતિને વણસાવી દીધી છે. સૌથી ચિંતાજનક બાબત એ છે કે આ તણાવને કારણે હાલમાં ત્યાં ફક્ત થોડા જહાજોને જ તેમાંથી પસાર થવા દેવામાં આવી રહી છે, જે વૈશ્વિક વેપાર માટે જોખમી સંકેત છે. ઈરાનનું માનવું છે કે પર્સિયન ગલ્ફમાં વિદેશી જહાજોની અનિચ્છનીય હાજરી પ્રાદેશિક અસ્થિરતાનું મુખ્ય કારણ છે.

અમેરિકન જહાજો પર્સિયન ગલ્ફમાં શું કરી રહ્યા છે? તેમણે ત્યાંથી નીકળી જવું જોઈએ. હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ ફક્ત યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સની જાગીર નથી, તે બધા દેશોની સહિયારી મિલકત છે.” ડૉ. અબ્દુલ માજિદ હકીમ ઈલાહી

‘તે શરૂઆતથી જ ગંભીર નહોતો’

ઇલાહીએ કહ્યું, “અમને શરૂઆતથી જ આ વાટાઘાટો પર શંકા હતી, કારણ કે અમને સંપૂર્ણ ખાતરી હતી કે યુએસ વહીવટ તેમના વિશે ગંભીર નથી. તેઓ ફક્ત સમય પસાર કરવા માંગતા હતા, પરંતુ અમે દુનિયાને બતાવવા માંગતા હતા કે અમે યુદ્ધપ્રેમી નથી. અમે શાંતિપ્રિય લોકો છીએ.” તેમણે એમ પણ કહ્યું, “અમે આ યુદ્ધ શરૂ કર્યું નથી, તે અમારા પર લાદવામાં આવ્યું હતું, અને અમે ફક્ત અમારો બચાવ કરવાનું શરૂ કર્યું છે. અમે બે, ત્રણ કે પાંચ વર્ષ સુધી અમારો બચાવ કરતા રહીશું, પરંતુ અમે કોઈની સામે ઝૂકવાના નથી, ન તો અમે અમારા દેશ અને અમારા અધિકારો કોઈપણ અન્ય પક્ષને સોંપવાના છીએ.”

વ્યૂહાત્મક અગંભીરતા અને વાટાઘાટોમાં નિષ્ફળતા

રાજદ્વારી સ્તરે વારંવાર એવો પ્રચાર કરવામાં આવે છે કે ઈરાન સંવાદથી ભાગી રહ્યું છે, પરંતુ વાસ્તવિકતા કંઈક અલગ છે. ડૉ. ઈલાહીના જણાવ્યા મુજબ, ઈરાને ક્યારેય વાટાઘાટોનું ટેબલ છોડ્યું નથી. મુખ્ય સમસ્યા અમેરિકન વહીવટીતંત્ર, ખાસ કરીને ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના સમયમાં લેવાયેલા અસંગત નિર્ણયો અને તેમની અવાસ્તવિક માંગણીઓ હતી. અમેરિકા અને ઈઝરાયલે સ્ટ્રેટમાં જે કમનસીબ પરિસ્થિતિ ઉભી કરી છે, તેનાથી સ્પષ્ટ થાય છે કે તેઓ ઉકેલ લાવવાને બદલે માત્ર ‘સમય પસાર કરવાની નીતિ’ (Time-killing policy) અપનાવી રહ્યા હતા.

અમે સંવાદ માટે તૈયાર છીએ, પરંતુ આ સંવાદો તર્કસંગતતા, ગૌરવ, માનવતા અને આપણા અધિકારો પ્રત્યે આદર પર આધારિત હોવા જોઈએ. અમે ક્યારેય વાટાઘાટોનું ટેબલ છોડ્યું નથી, અમેરિકનોએ છોડ્યું કારણ કે તેમની માંગણીઓ વધુ પડતી અને અતાર્કિક હતી.” ડૉ. અબ્દુલ માજિદ હકીમ ઈલાહી

ભારત-ઈરાન સંબંધો

ભારતના વલણ અંગે અબ્દુલ માજિદે કહ્યું, “હું ભારત સરકારનો આભારી છું. તેમણે અમને ટેકો આપ્યો અને તેમની એકતા દર્શાવી. આયાતુલ્લાહ ખામેનીની શહાદતના 40મા દિવસ નિમિત્તે યોજાયેલા આ મેળાવડામાં સરકાર અને રાજકીય પક્ષોના ઘણા અધિકારીઓએ ભાગ લીધો હતો. અમે તે બધાના આભારી છીએ.”

વર્તમાન ભૌગોલિક-રાજકીય સંજોગોમાં ભારતનું વલણ ઈરાન માટે અત્યંત મહત્વનું છે. ડૉ. ઈલાહીએ ભારત સરકાર દ્વારા દર્શાવવામાં આવેલી એકતા અને સમર્થન બદલ આભાર વ્યક્ત કર્યો છે. આયાતુલ્લાહ ખામેનીની શહાદતના 40મા દિવસ નિમિત્તે આયોજિત કાર્યક્રમમાં ભારતીય અધિકારીઓ અને વિવિધ રાજકીય પક્ષોની હાજરી એ માત્ર એક શિષ્ટાચાર નથી, પરંતુ એક મોટો રાજદ્વારી સંકેત છે. પશ્ચિમી દેશોના દબાણ છતાં ભારત જે રીતે ઈરાન સાથે પોતાના સંબંધો જાળવી રાખે છે, તે ભારતની ‘વ્યૂહાત્મક સ્વાયત્તતા’ (Strategic Autonomy) દર્શાવે છે.

હોર્મુઝ સ્ટ્રેટમાં પ્રવર્તતી અસ્થિરતા એ માત્ર બે દેશો વચ્ચેનો પ્રાદેશિક વિવાદ નથી, પરંતુ તે વૈશ્વિક વ્યવસ્થામાં ન્યાય અને સમાનતાનો પ્રશ્ન છે. ડૉ. ઈલાહીના ખુલાસા સ્પષ્ટ કરે છે કે ઈરાન શાંતિ અને સામાન્ય સ્થિતિની અપેક્ષા રાખે છે, પરંતુ તે સન્માનજનક શરતો પર જ શક્ય છે. હવે સમય આવી ગયો છે કે વિશ્વના નેતાઓ આર્થિક હિતોથી ઉપર ઉઠીને આ વ્યૂહાત્મક મડાગાંઠનો ન્યાયી ઉકેલ લાવવા માટે અવાજ ઉઠાવે. આજના સમયમાં સૌથી મોટો પ્રશ્ન એ છે: શું વૈશ્વિક શક્તિઓ પોતાના ટૂંકા ગાળાના આર્થિક અને રાજકીય હિતો બાજુ પર મૂકીને ખરેખર શાંતિ અને સાર્વભૌમત્વના રક્ષણ માટે એક અવાજ ઉઠાવશે?

ક્રૂડ ઓઇલના ભાવ ફરી એકવાર વધીને 100 ડોલરને પાર, આ કારણથી એક જ ઝટકામાં ભાવ વધી ગયા આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો