કાનુની સવાલ: ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયને ‘બધાઈ’ માંગવાનો કોઈ અધિકાર નથી… HC કહ્યું કે-આને ગુનો ગણી શકાય

મંગળવારે એક મહત્વપૂર્ણ ચુકાદામાં અલ્હાબાદ હાઈકોર્ટની લખનઉ બેન્ચે ચુકાદો આપ્યો કે ટ્રાન્સજેન્ડર સમુદાયના સભ્યોને પરંપરાગત “બધાઈ” અથવા “નેગ” (શુભ પ્રસંગોએ આપવામાં આવતી રોકડ ભેટ) માંગવાનો કોઈ કાનૂની અધિકાર નથી. કોર્ટે એમ પણ કહ્યું કે આવી માંગણીઓ કરવી એ ભારતીય ન્યાય સંહિતા હેઠળ ગુનો ગણી શકાય.

કોર્ટે રિટ અરજીને ફગાવી

લખનઉ બેન્ચના ન્યાયાધીશ આલોક માથુર અને અમિતાભ કુમાર રાયે ગોંડા જિલ્લાની ટ્રાન્સજેન્ડર રેખા દેવી દ્વારા દાખલ કરાયેલી રિટ અરજીને ફગાવી દેતા આ આદેશ આપ્યો હતો, જેમણે ‘નેગ’ મેળવવા માટે પોતાના માટે ચોક્કસ વિસ્તાર અનામત રાખવાની માગ કરી હતી.

અરજદારે એક નિયુક્ત સ્થળની માંગણી કરી હતી

અરજદારે જરવાલ શહેરમાં ‘કાટી કા પુલ’ થી ‘ઘાઘરા ઘાટ’ અને કર્નલગંજમાં ‘સરયુ પુલ’ સુધીનો વિસ્તાર તેના માટે ખાસ સ્તાર તરીકે અનામત રાખવાની માગ કરી હતી. તેણે દાવો કર્યો હતો કે તે ઘણા વર્ષોથી આ સ્થળોએથી ‘નેગ’ એકત્રિત કરી રહી છે.

તેના વકીલે કોર્ટમાં દલીલ કરી હતી કે જ્યારે તેના સમુદાયના અન્ય સભ્યો આ વિસ્તારની મુલાકાત લે છે, ત્યારે ઘણીવાર ઝઘડા અને અથડામણ થાય છે. તેમણે એવી પણ દલીલ કરી હતી કે આ લાંબા સમયથી ચાલતી પ્રથા પરંપરાગત અધિકાર બની ગઈ છે.

જોકે કોર્ટે અરજી ફગાવી દીધી હતી. કોર્ટે પોતાના નિર્ણયમાં જણાવ્યું હતું કે કોઈપણ લેવી, કર અથવા ફી ફક્ત કાયદાના અધિકાર હેઠળ જ વસૂલ કરી શકાય છે. “બધાઈ” અથવા “જજમાની” ના નામે પૈસા વસૂલવાની પ્રથાને કોઈ કાનૂની મંજૂરી નથી.

કાયદામાં આ પ્રથાની જોગવાઈ નથી: HC

બેન્ચે એમ પણ કહ્યું કે, “કોઈપણ વ્યક્તિ પાસેથી પૈસા વસૂલવાની, પછી ભલે તે જાણી જોઈને હોય કે અન્ય કોઈ રીતે, પરવાનગી આપી શકાતી નથી. કોઈપણ નાગરિકને ફક્ત કાયદા દ્વારા વાજબી રકમ ચૂકવવાનો નિર્દેશ આપી શકાય છે.” કોર્ટે એ પણ નોંધ્યું કે ટ્રાન્સજેન્ડર વ્યક્તિઓ (અધિકારોનું રક્ષણ) (Transgender Persons (Protection of Rights) Act, 2019) અધિનિયમ, 2019, આવા અધિકારની જોગવાઈ કરતું નથી.

દંડનીય જોગવાઈઓ આકર્ષિત થઈ શકે

અરજી ફગાવી દેતા, બેન્ચે જણાવ્યું હતું કે આવી અરજી મંજૂર કરવાથી ગેરકાયદેસર ખંડણી કાયદેસર બનશે. જે ગુનાહિત પ્રવૃત્તિને પ્રોત્સાહન આપી શકે છે. બેન્ચે એ પણ નોંધ્યું હતું કે આવી ખંડણીને કાયદા દ્વારા ક્યારેય વાજબી ઠેરવવામાં આવી નથી અને ભારતીય દંડ સંહિતા હેઠળ દંડનીય જોગવાઈઓ આકર્ષિત થઈ શકે છે.

(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)