World War ક્યારે માનવામાં આવે છે, શું આ ત્રીજું વિશ્વ યુદ્ધ છે? જાણો પહેલું અને બીજું વિશ્વયુદ્ધ કેવી રીતે શરુ થયું હતું

મધ્ય પૂર્વમાં સતત વધી રહેલા તણાવ અને અસંખ્ય દેશોની સંડોવણીને કારણે, શું વિશ્વ ત્રીજા વિશ્વયુદ્ધ તરફ આગળ વધી રહ્યું છે તે પ્રશ્ન વધુ તીવ્ર બન્યો છે. “World War 3” સોશિયલ મીડિયા પર ટ્રેન્ડ કરી રહ્યું છે. જોકે, સંરક્ષણ નિષ્ણાત કમર આગા કહે છે કે વિશ્વયુદ્ધ માટે કોઈ નિર્ધારિત ધોરણ નથી.

તેમણે વધુમાં સમજાવ્યું કે દરેક બહુ-દેશીય સંઘર્ષને વિશ્વયુદ્ધ કહી શકાય નહીં. તેમના મતે યુદ્ધને “વિશ્વયુદ્ધ” ગણવામાં આવે છે જ્યારે તે બહુવિધ ખંડોમાં ફેલાય છે, વિશ્વની મુખ્ય મહાસત્તાઓને સામસામે આવે છે અને વૈશ્વિક અસર કરે છે. જ્યારે વર્તમાન પરિસ્થિતિ ચોક્કસપણે ગંભીર છે, પણ તેને ત્રીજું વિશ્વયુદ્ધ કહી શકાય નહીં.

વિશ્વયુદ્ધ ક્યારે ગણાય?

કમર આગા સમજાવે છે કે ઇતિહાસમાં “વિશ્વયુદ્ધ” ની કોઈ એક ઓફિશિયલ વ્યાખ્યા નથી, પરંતુ કેટલાક મહત્વપૂર્ણ માપદંડો છે. યુદ્ધ ફક્ત એક જ પ્રદેશ પૂરતું મર્યાદિત ન હોવું જોઈએ, પરંતુ યુરોપ, એશિયા અને આફ્રિકા જેવા અનેક ખંડોમાં ફેલાયેલું હોવું જોઈએ. તે સમયની મુખ્ય લશ્કરી અને આર્થિક શક્તિઓ એકબીજાની સીધી સામે હોવી જોઈએ.

વધુમાં સંઘર્ષ ફક્ત મહિનાઓ સુધી નહીં, પણ વર્ષો સુધી ચાલવો જોઈએ અને વૈશ્વિક અર્થતંત્ર, તેલ પુરવઠો, દરિયાઈ માર્ગો, વેપાર અને હવાઈ ટ્રાફિકને અસર કરશે. આ પરિસ્થિતિઓમાં સંઘર્ષને વિશ્વયુદ્ધ ગણવામાં આવે છે.

પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ કેવી રીતે શરૂ થયું?

પ્રથમ World War 1914માં શરૂ થયું હતું. ઑસ્ટ્રિયાના આર્કડ્યુક ફ્રાન્ઝ ફર્ડિનાન્ડની હત્યાથી યુરોપમાં તણાવ ફેલાયો. તે સમયે ઘણા દેશો પહેલાથી જ બે મુખ્ય જૂથોમાં વહેંચાયેલા હતા. જો કોઈ એક દેશ પર હુમલો થાય, તો તેના સાથી દેશો પણ યુદ્ધમાં જોડાતા. ધીમે ધીમે આ સંઘર્ષ યુરોપથી આગળ એશિયા, આફ્રિકા અને મધ્ય પૂર્વમાં ફેલાઈ ગયો.

બે મુખ્ય જૂથો હતા:

Allied Powers : United Kingdom, France, Russia (પાછળથી યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પણ જોડાયું)

Central Powers : Germany, Austria-Hungary, Ottoman Empire

આ યુદ્ધ 1918 સુધી ચાલ્યું. લાખો લોકો મૃત્યુ પામ્યા, મોટા સામ્રાજ્યો તૂટી પડ્યા અને વિશ્વનો રાજકીય નકશો બદલાઈ ગયો. શરૂઆતમાં “Great War” તરીકે ઓળખાતું, બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી તેનું નામ “World War” રાખવામાં આવ્યું.

બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત કેવી રીતે થઈ?

બીજા વિશ્વયુદ્ધની શરૂઆત 1939માં થઈ જ્યારે જર્મનીએ પોલેન્ડ પર આક્રમણ કર્યું. ત્યારબાદ યુદ્ધ સમગ્ર યુરોપમાં ફેલાઈ ગયું અને ટૂંક સમયમાં એશિયા, આફ્રિકા અને પેસિફિક મહાસાગર સુધી પહોંચી ગયું.

આ વખતે પણ દેશ બે જૂથોમાં વહેંચાયેલો હતો:

Allied Powers : United Kingdom, United States, Soviet Union, China

Axis Powers: Germany, Italy, Japan

આ યુદ્ધ 1945 સુધી ચાલ્યું, જેમાં લાખો લોકોએ જીવ ગુમાવ્યા. જાપાન પર અણુ બોમ્બ ફેંકવામાં આવ્યા. આનાથી સંયુક્ત રાષ્ટ્ર (UN) ની સ્થાપના થઈ અને વૈશ્વિક રાજકારણનો માર્ગ બદલાઈ ગયો.

આજે પરિસ્થિતિ કેમ અલગ છે?

જ્યારે ઘણા દેશો સીધા કે આડકતરી રીતે સંઘર્ષમાં સામેલ હોઈ શકે છે – જેમ કે ટેકો પૂરો પાડવો, શસ્ત્રો મોકલવા અથવા મર્યાદિત લશ્કરી કાર્યવાહીમાં સામેલ થવું – પરિસ્થિતિ મર્યાદિત વિસ્તારો સુધી મર્યાદિત રહે છે. વિશ્વની બધી મુખ્ય મહાસત્તાઓ સીધી રીતે યુદ્ધમાં રોકાયેલી નથી અને કોઈએ પણ ઔપચારિક રીતે “વિશ્વ યુદ્ધ” જાહેર કર્યું નથી. તેથી, નિષ્ણાતો વર્તમાન પરિસ્થિતિને “પ્રાદેશિક સંઘર્ષ” અથવા “બહુ-દેશીય મુકાબલો” માને છે, વિશ્વ યુદ્ધ નહીં.

શું પરિસ્થિતિ વધુ ખરાબ થઈ શકે છે?

નિષ્ણાતો કહે છે કે જો મોટી શક્તિઓ સીધી ટકરાઈ જાય, યુદ્ધ અનેક ખંડોમાં ફેલાય અને લાંબા સમય સુધી ચાલે તો તેને વિશ્વ યુદ્ધ કહી શકાય. હાલમાં પરિસ્થિતિ તંગ અને ચિંતાજનક છે, પરંતુ ઐતિહાસિક સંદર્ભને ધ્યાનમાં રાખીને તેને “ત્રીજું વિશ્વ યુદ્ધ” કહેવું યોગ્ય રહેશે નહીં.

ટ્રમ્પે ઈરાન સામે કરેલી સીઝફાયરની ઘોષણા એ વૈશ્વિક શાંતિનો પ્રયાસ કે બજાર બચાવવાનો આર્થિક પેંતરો?- વાંચો