US-Iran war : જગત જમાદાર ટ્રમ્પે ખામેનેઈની હત્યા માટે તોડ્યો અમેરિકાનો સૌથી કડક કાયદો! શું સજા થશે?

28 ફેબ્રુઆરીએ અમેરિકા અને ઇઝરાયલે ઇરાન સામે સંયુક્ત લશ્કરી કાર્યવાહી શરૂ કરી. આ હુમલામાં ઇરાનના સર્વોચ્ચ નેતા આયાતુલ્લાહ અલી ખામેનેઈના મોત થયા હોવાનો દાવો કરવામાં આવ્યો, જેને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે ભારે કાનૂની અને રાજકીય વિવાદ ઊભો થયો છે. ટીકાકારોનું કહેવું છે કે આ કાર્યવાહી યુએસ કોંગ્રેસ અથવા સંયુક્ત રાષ્ટ્ર સુરક્ષા પરિષદની મંજૂરી વિના કરવામાં આવી હતી, જેના કારણે તેની કાનૂની માન્યતા પર પ્રશ્નો ઊભા થયા છે.

1970ના દાયકામાં ચર્ચ સમિતિની તપાસમાં બહાર આવ્યું હતું કે શીત યુદ્ધ દરમિયાન સીઆઈએ કેટલીક વિદેશી નેતાઓની હત્યાના કાવતરામાં સંડોવાઈ હતી. ત્યારબાદ 1976માં રાષ્ટ્રપતિ ગેરાલ્ડ ફોર્ડે વિદેશી નેતાઓની હત્યા પર પ્રતિબંધ લગાવતો એક આદેશ જારી કર્યો, જે બાદમાં એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર 12333 તરીકે ઓળખાયો. આ આદેશ મુજબ કોઈપણ યુએસ એજન્સી વિદેશી નેતાની હત્યા કરી શકતી નથી અથવા તેવા કાવતરામાં ભાગ લઈ શકતી નથી. જોકે, તેમાં “હત્યા” શબ્દની સ્પષ્ટ વ્યાખ્યા આપવામાં આવી નથી.

સીઆઈએ ખામેનેઈની હલચલ પર નજર રાખી રહી હતી

મીડીયા અહેવાલ મુજબ, જો સીઆઈએ ખામેનેઈની હલચલ પર નજર રાખી રહી હતી અને ઇઝરાયલને તેમની સ્થિતિ વિશે માહિતી આપી હતી, તો અમેરિકા કાયદેસર રીતે જવાબદાર ઠરી શકે છે. આ પરિસ્થિતિમાં પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું આ કાર્યવાહી એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર 12333નું ઉલ્લંઘન ગણાય?

ખામેનેઈ લશ્કરી યુનિફોર્મમાં નહોતા, એટલે તેઓ તકનીકી રીતે નાગરિક ગણાય. તેમ છતાં, તેઓ ઇરાનના સશસ્ત્ર દળોના સર્વોચ્ચ કમાન્ડર હતા, જેમ યુએસમાં રાષ્ટ્રપતિ કમાન્ડર-ઇન-ચીફ હોય છે. આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા મુજબ, યુદ્ધ દરમિયાન લશ્કરી કમાન્ડરને નિશાન બનાવવું કાયદેસર હોઈ શકે છે. પરંતુ અહીં મહત્વનો મુદ્દો એ છે કે આ હુમલો જ યુદ્ધની શરૂઆત માનવામાં આવે છે. જો ઔપચારિક યુદ્ધ જાહેર ન થયું હોય, તો શાંતિકાળમાં વિદેશી નેતાની હત્યા આંતરરાષ્ટ્રીય કાયદા હેઠળ ગેરકાયદેસર ગણાઈ શકે છે, સિવાય કે તાત્કાલિક સ્વ-બચાવની પરિસ્થિતિ સાબિત થાય.

અમેરિકા અને મધ્ય પૂર્વ માટે ગંભીર ખતરો !

ટ્રમ્પે પોતાની તરફથી દલીલ કરી હતી કે કમાન્ડર-ઇન-ચીફ તરીકેની સત્તાનો ઉપયોગ કરીને તેમણે અમેરિકન સૈનિકો અને ઠેકાણાઓની સુરક્ષા માટે કાર્યવાહી કરી. તેમના મુજબ, ઇરાન પરમાણુ હથિયારો અને લાંબા અંતરની મિસાઇલ પ્રણાલીઓ વિકસાવી રહ્યું હતું, જે અમેરિકા અને મધ્ય પૂર્વ માટે ગંભીર ખતરો બની શકે છે. તેમણે એવો પણ દાવો કર્યો કે ઇરાને અગાઉ આપવામાં આવેલી ચેતવણીઓને અવગણેલી હતી.

સંયુક્ત રાષ્ટ્રના ચાર્ટર અનુસાર, કોઈ દેશ બીજા દેશની જમીન પર બળનો ઉપયોગ કરી શકતો નથી, સિવાય કે તે સ્વ-બચાવમાં હોય અથવા સુરક્ષા પરિષદની મંજૂરી મેળવી હોય. કાનૂની નિષ્ણાતોનું માનવું છે કે જો મૂળ હુમલો જ ગેરકાયદેસર ગણાય, તો તેના આધારે કરવામાં આવેલી હત્યા પણ ગેરકાયદેસર ઠરી શકે છે. કોઈ દેશને ગેરકાયદેસર રીતે યુદ્ધ શરૂ કરીને પછી તેને ન્યાયસંગત ઠેરવવાનો અધિકાર નથી.

યુદ્ધ સત્તા અધિનિયમ બાદ મોટા પાયે લશ્કરી કાર્યવાહી

આ કેસમાં યુએસ બંધારણનો મુદ્દો પણ મહત્વનો છે. બંધારણ મુજબ યુદ્ધ જાહેર કરવાનો અધિકાર કોંગ્રેસ પાસે છે. છતાં, બીજા વિશ્વયુદ્ધ પછી અનેક રાષ્ટ્રપતિઓએ ઔપચારિક યુદ્ધ જાહેરાત વિના મર્યાદિત લશ્કરી કાર્યવાહી કરી છે. 1973ના યુદ્ધ સત્તા અધિનિયમ બાદ મોટા પાયે લશ્કરી કાર્યવાહી માટે સામાન્ય રીતે કોંગ્રેસની મંજૂરી જરૂરી માનવામાં આવે છે.

આ પહેલા 2020માં ટ્રમ્પે ઇરાકમાં હવાઈ હુમલામાં ઇરાની જનરલ કાસેમ સુલેમાનીને નિશાન બનાવ્યા હતા. તે વખતે ન્યાય વિભાગે તે કાર્યવાહીનું કાનૂની સમર્થન આપ્યું હતું, જોકે હત્યા પ્રતિબંધ અંગે સ્પષ્ટ ચર્ચા કરવામાં આવી ન હતી.

હવે મુખ્ય પ્રશ્ન એ છે કે જો એક્ઝિક્યુટિવ ઓર્ડર 12333નું ઉલ્લંઘન સાબિત થાય, તો સજા શું થઈ શકે? સામાન્ય રીતે આવા કેસોમાં ફોજદારી સજા કરતાં વધુ રાજકીય અને બંધારણીય જવાબદારીનો મુદ્દો ઊભો થાય છે. કોંગ્રેસ તપાસ શરૂ કરી શકે, ઇમ્પીચમેન્ટની પ્રક્રિયા હાથ ધરાઈ શકે અથવા ન્યાયિક સમીક્ષા થઈ શકે. પરંતુ અંતિમ પરિણામ મોટાભાગે રાજકીય પરિસ્થિતિ અને પુરાવાઓ પર આધાર રાખે છે.