ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચે ચાલી રહેલા સંઘર્ષમાં, ક્રુડ અને ગેસના કુવા અને ટાંકાઓ મુખ્ય લક્ષ્ય બની ગયા છે. બુધવારે, ઇઝરાયલે ઈરાનના દક્ષિણમાં આવેલા પાર્સ ગેસ ક્ષેત્ર પર ભારે હવાઈ હુમલો કર્યો હતો. જવાબમાં, ઈરાને કતાર, યુએઈ અને સાઉદી અરેબિયામાં આવેલા ગેસ અને ક્રુડના કુવા, રિફાઈનરી અને ટાંકાઓ પર હુમલો કર્યો. ઈરાન અને ઇઝરાયલ વચ્ચેના આ વધતા સંઘર્ષ વચ્ચે સમગ્ર ગલ્ફ ક્ષેત્ર સળગી રહ્યુ છે. પરિસ્થિતિ એટલી હદે નિયંત્રણ બહાર થઈ ગઈ છે કે કયો દેશ ક્યા હુમલો કરી રહ્યો છે તેની બીજા દેશને ખબર નથી. એવુ અમેરિકાના રાષ્ટ્ર પ્રમુખ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પના જવાબ પરથી લાગે છે.

ઈરાને ક્યાં હુમલો કર્યો?

ઈઝરાયેલે કરેલા હુમલાનો બદલો લેવા માટે, ઈરાને આજે કતારના રાસ લાફાન ઇન્ડસ્ટ્રિયલ સિટી સ્થિત કતાર એનર્જીના LNG નિકાસ કેન્દ્રને નિશાન બનાવ્યું. આ સુવિધા વિશ્વના સૌથી મોટા LNG નિકાસ પ્લાન્ટ તરીકે ઉભરી આવી છે. રાસ લાફાન વાર્ષિક આશરે 77 થી 80 મિલિયન ટન LNG નિકાસ કરે છે. જે વૈશ્વિક LNG વેપારનો આશરે 20% હિસ્સો ધરાવે છે. જેનો પુરવઠો મુખ્યત્વે એશિયા અને યુરોપના બજારો તરફ નિર્દેશિત કરવામાં આવે છે.

UAE માં ગેસ કામગીરીને પણ અસર થઈ છે. હબ્શાન ગેસ પ્રોસેસિંગ પ્લાન્ટે તેની કામગીરી સ્થગિત કરી દેવાઈ છે. આ સુવિધા UAE ના ગેસ નેટવર્કમાં એક મહત્વપૂર્ણ પ્રોસેસિંગ હબ તરીકે સેવા આપે છે, જે દરરોજ અબજો ઘન ફૂટ ગેસની પ્રક્રિયા કરે છે. આ વિક્ષેપ ગલ્ફ ક્ષેત્રમાં ઊર્જા માળખા માટે એક મોટો ખતરો દર્શાવે છે.

વિશ્વના કુલ ગેસ ભંડારમાંથી આશરે 25% ગેસ આ અસરગ્રસ્ત પ્રદેશમાં કેન્દ્રિત છે. વધુમાં, વૈશ્વિક LNG વેપારનો આશરે 20 % આ અસરગ્રસ્ત નિકાસ કેન્દ્રમાંથી પસાર થાય છે, જ્યારે વૈશ્વિક તેલ શિપમેન્ટનો આશરે 20 % આ વ્યાપક ભૌગોલિક વિસ્તારમાંથી પસાર થાય છે. સાઉદી અરેબિયાએ જણાવ્યું છે કે, પૂર્વીય ક્ષેત્રમાં તેના એક ગેસ પ્લાન્ટને નિશાન બનાવવામાં આવ્યો હતો. રિયાધ સ્થિત રિફાઇનરી નજીક બેલિસ્ટિક મિસાઇલના ટુકડા પડ્યા હતા.

શું ભારતના પુરવઠા પર અસર પડશે?

ઈરાને કતાર ઉપર પોતાનો અત્યાર સુધીનો સૌથી મોટો હુમલો કર્યો છે. આ હુમલાઓ પછી, પ્રશ્ન એ ઊભો થાય છે કે શું આનાથી ભારતના LNG ના પુરવઠા પર કોઈ અસર પડશે કે નહીં. ભારતનો પાઇપ્ડ ગેસ સપ્લાય સ્થાનિક ઉત્પાદન અને આયાતી LNG નું મિશ્રણ છે. ભારતના PNG (પાઇપ્ડ નેચરલ ગેસ) પુરવઠામાં લગભગ અડધો સ્થાનિક ગેસનો સમાવેશ થાય છે, જે ONGC અને રિલાયન્સ જેવી કંપનીઓ દ્વારા દરિયા કિનારા અને ઓફશોર ગેસ ફિલ્ડમાંથી કાઢવામાં આવે છે. બાકીની માંગ LNG આયાત દ્વારા પૂરી કરવામાં આવે છે.

નિષ્ણાતો સૂચવે છે કે, પાઇપ્ડ ગેસનો ઉપયોગ કરતા ઘરો અને વાહનો માટે કોઈ વિક્ષેપોની અપેક્ષા નથી, કારણ કે સરકારે આ બંને ક્ષેત્રોને પ્રાથમિકતાનો દરજ્જો આપ્યો છે.

તાજેતરના વર્ષોમાં, દેશમાં ઉપલબ્ધ કુલ ગેસનો લગભગ અડધો ભાગ LNG નો હતો. 2025 માં, આયાત આશરે 24-25 મિલિયન ટન રહી, જે ભારતને LNG ના વિશ્વના સૌથી મોટા ખરીદદારોમાંના એક તરીકે સ્થાપિત કરે છે. આ પુરવઠાનો નોંધપાત્ર હિસ્સો એક જ સ્ત્રોતમાંથી ઉદ્ભવે છે: કતાર.

ભારતની અડધાથી વધુ LNG આયાત કતારના સપ્લાયર્સ સાથે લાંબા ગાળાના કરારો સાથે જોડાયેલી છે. LNG પણ – જોકે ઓછી માત્રામાં – યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ઓસ્ટ્રેલિયા, રશિયા અને આફ્રિકાના કેટલાક ભાગોમાંથી મેળવવામાં આવે છે. દેશની LNG આયાતનો 50 થી 55 ટકા હિસ્સો હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ દ્વારા પસાર થાય છે, જે હાલમાં ઇરાન દ્વારા અવરોધિત જળમાર્ગ છે. જોકે, ઇરાને ભારતીય જહાજોને પસાર થવાની મંજૂરી આપી છે. ક્રૂડ ઓઇલથી વિપરીત, ભારત LNGનો વ્યૂહાત્મક અનામત રાખતું નથી; ગેસ મુખ્યત્વે કાર્યકારી ઇન્વેન્ટરી તરીકે સંગ્રહિત થાય છે.

યુદ્ધની આગ ગુજરાત સુધી ! માત્ર પેટ્રોલ-ડીઝલ જ નહીં હીરા, કૃષિ અને રોજગાર પર મોટો ઝટકો