હોર્મુઝ સંકટથી બદલાશે એશિયાના સમીકરણ, તેલ દ્વારા દબદબો સ્થાપિત કરી શકે છે રશિયા, હવે શું કરશે ટ્રમ્પ
હોર્મુઝ સંકટને કારણે એશિયામાં ઊર્જા પુરવઠો ખોરવાયો છે. અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા બાદ શરૂ થયેલા આ સંઘર્ષે રશિયાને એશિયન તેલ બજારમાં પ્રભુત્વ જમાવવાની તક આપી છે. આસિયાન દેશો પોતાની ઊર્જા જરૂરિયાત માટે હવે રશિયા તરફ વળી રહ્યા છે. આનાથી વૈશ્વિક ભૂ-રાજકીય સમીકરણો બદલાઈ રહ્યા છે, જે અમેરિકા અને ટ્રમ્પ માટે ચિંતાનો વિષય છે.
28 ફેબ્રુઆરીના રોજ ઈરાન પર અમેરિકા અને ઈઝરાયેલના હુમલા બાદ શરૂ થયેલા સંઘર્ષે વૈશ્વિક દરિયાઈ પરિવહન અને ઉર્જા પુરવઠા પર ગંભીર અસર કરી છે. ખાસ કરીને હોર્મુઝની ખાડી (Strait of Hormuz) માં આવેલા વિક્ષેપને કારણે ખાડી દેશોમાંથી થતો ઉર્જા પુરવઠો ખોરવાયો છે, જેના પરિણામે એશિયામાં મોટું ઉર્જા સંકટ ઊભું થયું છે. આ પરિસ્થિતિએ રશિયા માટે એશિયાઈ બજારમાં પોતાનો પ્રભાવ વધારવાની એક સુવર્ણ તક પૂરી પાડી છે.
આસિયાન દેશોની રશિયા તરફ દોટ
દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના ‘આસિયાન’ (ASEAN) દેશો પોતાની તેલ અને ગેસની અછતને પૂરી કરવા માટે હવે મોસ્કો તરફ વળી રહ્યા છે. આંકડાકીય રીતે જોઈએ તો, દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયાના દેશોની દૈનિક જરૂરિયાત 50 લાખ બેરલ તેલની છે, જેની સામે તેઓ માત્ર 20 લાખ બેરલનું ઉત્પાદન કરે છે. પોતાની અડધાથી વધુ જરૂરિયાત માટે તેઓ આયાત પર અને મુખ્યત્વે ખાડી દેશો પર નિર્ભર હતા. હોર્મુઝ સંકટને કારણે હવે મલેશિયા, ઇન્ડોનેશિયા, વિયેતનામ, ફિલિપાઈન્સ અને મ્યાનમાર જેવા દેશો રશિયન તેલ તરફ આકર્ષાયા છે.
જિયોપોલિટિકલ હિલચાલ
તાજેતરમાં અનેક આસિયાન નેતાઓએ ઉર્જા સોદા માટે મોસ્કોની મુલાકાત લીધી છે. વિયેતનામના વડાપ્રધાન ફામ મિન્હ ચિન્હે તેલ અને ગેસ સહયોગ માટે સમજૂતીઓ કરી છે, જ્યારે ઇન્ડોનેશિયાના રાષ્ટ્રપતિ પ્રબોવો સુબિયાંતોએ 13 એપ્રિલે વ્લાદિમીર પુતિન સાથે મુલાકાત કરી કાચા તેલ અને એલપીજીનો પુરવઠો સુનિશ્ચિત કર્યો હતો. મલેશિયા અને મ્યાનમાર પણ આ દિશામાં સક્રિય છે. આ દેશો રશિયન તેલના વ્યવહારો માટે અમેરિકા દ્વારા આપવામાં આવેલી અસ્થાયી પ્રતિબંધોની છૂટછાટનો ઉપયોગ કરી રહ્યા છે.
ભૂ-રાજકીય અસરો
નિષ્ણાતો માને છે કે જો અમેરિકા હોર્મુઝમાં સ્થિરતા સ્થાપવામાં નિષ્ફળ રહેશે, તો વૈશ્વિક સુરક્ષામાં સર્જાયેલા શૂન્યાવકાશને કારણે રશિયા પ્રદેશમાં કાયમી પ્રભાવ જમાવી શકે છે. આ બદલાવ અમેરિકા અને ચીન વચ્ચેની દ્વિધ્રુવીયતાને મલ્ટીપોલારિટી (બહુધ્રુવીયતા) તરફ લઈ જઈ શકે છે. વધુમાં, રશિયા હવે અશ્મિભૂત ઈંધણથી આગળ વધીને વિયેતનામ અને મલેશિયામાં ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ સ્થાપવા માટે પણ વ્યૂહાત્મક ભાગીદાર તરીકે પોતાની જાતને તૈયાર કરી રહ્યું છે. આ પરિસ્થિતિ ડોનાલ્ડ ટ્રમ્પ અને પશ્ચિમી દેશો માટે ચિંતાનો વિષય બની શકે છે.
“ભારત પહેલેથી હિંદુ રાષ્ટ્ર છે એ વાસ્તવિક્તા છે, તો ઘોષિત કરવાની જરૂર નથી…” – મોહન ભાગવત
