વોટ્સએપ બોસ સ્કેમ: એક ઝિપ ફાઈલ દ્વારા ડિજિટલ ડેટા કેવી રીતે ચોરાઈ શકે છે?

આજના ડિજિટલ યુગમાં સાયબર ગુનેગારોની યુક્તિઓ વધુ અત્યાધુનિક બની રહી છે. ઇન્ડિયન સાયબર ક્રાઇમ કોઓર્ડિનેશન સેન્ટર (I4C), જે ગૃહ મંત્રાલય હેઠળ કાર્યરત છે, તેણે તાજેતરમાં બોસ સ્કેમ અથવા CEO ઇમ્પર્સનેશન ફ્રોડ તરીકે ઓળખાતા એક ગંભીર સાયબર ખતરા અંગે દેશભરના કોર્પોરેટ અને નાણાકીય પ્રોફેશનલ્સ માટે હાઇ સિક્યુરિટી એલર્ટ જારી કર્યું છે. આ સ્કેમ સાયકોલોજી અને ટેકનોલોજીનું એક ખતરનાક મિશ્રણ છે, જેનો હેતુ કંપનીઓના નાણાકીય ભંડોળને છેતરપિંડી દ્વારા લૂંટવાનો છે.

બોસ સ્કેમ કેવી રીતે કામ કરે છે?

આ ફ્રોડનો પ્રથમ તબક્કો છે નિશાન બનાવવું. સાયબર ગુનેગારો ખાસ કરીને ચાર્ટર્ડ એકાઉન્ટન્ટ્સ, ચીફ ફાઇનાન્સિયલ ઓફિસર્સ (CFOs), કંપની ડાયરેક્ટર્સ અને પેરોલ મેનેજરો જેવા અધિકારીઓને ટાર્ગેટ કરે છે, કારણ કે તેમની પાસે કંપનીના બેંક એકાઉન્ટ્સ અને મોટા ભંડોળ ટ્રાન્સફર કરવાની સત્તા હોય છે.

ગુનેગારો પીડિતોને સામાન્ય દેખાતી પરંતુ દૂષિત (malicious) ઝિપ ફાઈલો મોકલે છે. આ ફાઈલોના નામ ઘણીવાર સત્તાવાર લાગે છે, જેમ કે RBI Compliance Notice.zip, MCA Tax Audit Statement.zip, અથવા Statement of Account Q2.zip. આ નામકરણ યુઝરને ફાઈલ ખોલવા માટે પ્રેરિત કરે છે, કારણ કે તે RBI કે MCA જેવી સત્તાવાર સંસ્થા તરફથી આવેલી નોટિસ કે સ્ટેટમેન્ટ જેવું લાગે છે. આમાં ઓથોરિટી અને અર્જન્સી એમ બે મનોવૈજ્ઞાનિક તત્વોનો ઉપયોગ થાય છે, જે યુઝરની વિચારવાની ક્ષમતાને અવરોધે છે.

ટેકનિકલ મિકેનિઝમ

જ્યારે કોઈ યુઝર પોતાના વિન્ડોઝ કમ્પ્યુટર કે લેપટોપ પર આવી ઝિપ ફાઈલને ડાઉનલોડ કરીને અનઝિપ કરે છે, ત્યારે ઝિપ આર્કાઇવની અંદર છુપાયેલી .exe કે .dll (ડાયનેમિક લિંક લાઇબ્રેરી) ફાઈલ બેકગ્રાઉન્ડમાં એક ટ્રોજન માલવેર ઇન્સ્ટોલ કરી દે છે. આ માલવેર શાંતિથી કાર્ય કરે છે અને યુઝરના મોબાઈલ વોટ્સએપ પર કોઈ અસર થતી નથી, પરંતુ કમ્પ્યુટર પર સક્રિય વોટ્સએપ વેબ સેશન સંપૂર્ણપણે હાઇજેક થઈ જાય છે. હેકર દૂર બેઠા જ યુઝરની તમામ ચેટ્સ અને મેસેજીસને નિયંત્રિત કરી શકે છે.

એકવાર વોટ્સએપ વેબ સેશન હાઇજેક થઈ જાય પછી, હેકર આ સમાધાન કરાયેલા (compromised) એકાઉન્ટનો ઉપયોગ કરીને કંપનીના સત્તાવાર વોટ્સએપ ગ્રુપ્સ, વ્યક્તિગત સંપર્કો, CA અને CFOsને તાત્કાલિક પેમેન્ટ નિર્દેશો મોકલે છે. આ નિર્દેશો ફરીથી RBI.zip કે Statement of Account.zip જેવી ફાઈલોના રૂપમાં હોઈ શકે છે. જો આ મેસેજ બોસ કે ઉચ્ચ અધિકારીના નંબર પરથી આવતો હોય, તો ભાગ્યે જ કોઈ શંકા કરશે અને આ જ નાની ભૂલ આખી કંપનીની સિસ્ટમને સંક્રમિત કરી શકે છે.

બચાવ અને સુરક્ષા પગલાં

આવા સાયબર ફ્રોડથી બચવા માટે કેટલાક સરળ પણ અસરકારક પગલાં લેવા અનિવાર્ય છે:

1. એટેચમેન્ટ્સ પર ઝીરો ટ્રસ્ટ: વોટ્સએપ કે ઇમેઇલ પર મળેલ કોઈ પણ .zip, .exe, .dll ફાઈલ કે અજાણી લિંક પર આંખો બંધ કરીને ક્લિક ન કરો, ભલે તે જાણીતા સ્ત્રોતમાંથી આવતી હોય.
2. સ્વતંત્ર ચકાસણી: જો તાત્કાલિક પેમેન્ટ કે ગુપ્ત ટ્રાન્સફરનો મેસેજ મળે, તો તરત જ રોકાઈ જાઓ. બોસ કે સંબંધિત વ્યક્તિના પહેલેથી સેવ કરેલા સત્તાવાર નંબર પર ફોન કરીને વાતચીત દ્વારા નિર્દેશોની સ્વતંત્ર ચકાસણી કરો.
3. લિંક્ડ ડિવાઇસીસનું ઓડિટ: નિયમિતપણે તમારા વોટ્સએપના લિંક્ડ ડિવાઇસીસ વિભાગને તપાસો. જો કોઈ શંકાસ્પદ કે અજાણ્યું સેશન દેખાય તો તેને તાત્કાલિક લોગઆઉટ કરો.
4. ડ્યુઅલ એપ્રુવલ ફ્રેમવર્ક: કંપનીઓ અને નાણાકીય ટીમોએ મોટા પેમેન્ટ રિલીઝ માટે ટુ-ફેક્ટર અથવા ડ્યુઅલ એપ્રુવલ સિસ્ટમ અમલમાં મૂકવી જોઈએ.

જો છેતરપિંડીનો ભોગ બન્યા હોય તો શું કરવું?

જો તમે ભૂલથી દૂષિત ઝિપ ફાઈલ ખોલી દીધી હોય કે પેમેન્ટ ટ્રાન્સફર કરી દીધું હોય, તો તાત્કાલિક કાર્યવાહી કરવી મહત્વપૂર્ણ છે:

1. વોટ્સએપ લોગઆઉટ: તરત જ તમારા વોટ્સએપને તમામ લિંક્ડ ડિવાઇસીસમાંથી લોગઆઉટ કરો.
2. નેટવર્ક ડિસ્કનેક્ટ: તમારા સિસ્ટમને કંપનીના લોકલ નેટવર્ક કે Wi-Fi થી ડિસ્કનેક્ટ કરો જેથી માલવેર અન્ય કમ્પ્યુટર્સમાં ન ફેલાય.
3. IT ટીમને જાણ: તમારી કંપનીની IT અને સિક્યુરિટી ટીમને તરત જ જાણ કરો અને સિસ્ટમનું ફુલ-એન્ટીવાયરસ સ્કેન કરાવો.
4. ફરિયાદ નોંધાવો: જો પૈસા ટ્રાન્સફર થઈ ગયા હોય, તો એક મિનિટ પણ બગાડ્યા વિના નેશનલ સાયબર ક્રાઇમ હેલ્પલાઇન નંબર 1930 પર કોલ કરો અને cybercrime.gov.in વેબસાઇટ પર તમારી ફરિયાદ નોંધાવો. નાણાકીય ગુનાઓમાં શરૂઆતના કલાકો ગોલ્ડન અવર તરીકે ઓળખાય છે, જેમાં પૈસા બ્લોક થવાની સંભાવના સૌથી વધુ હોય છે.

યાદ રાખો, સાયબર ગુનેગારોની અસલી તાકાત તેમનો માલવેર નથી, પરંતુ આપણી ઉતાવળ અને આંધળો ભરોસો છે. એક સરળ ચકાસણી કોલ તમારી કંપની અને તમારી મહેનતના કરોડો રૂપિયા તેમજ તમારી નોકરી, બંનેને બચાવી શકે છે. આ માહિતીને તમારા સહકર્મીઓ, મિત્રો અને નાણાકીય ટીમો સાથે અવશ્ય શેર કરો જેથી તેઓ પણ આ બોસ સ્કેમથી સુરક્ષિત રહી શકે.

જુઓ Video

પરવાનગી વગર કોઈનો વીડિયો બનાવી લીધો તો થઈ શકે છે જેલ! જાણી લો ભારતીય કાયદામાં કેટલી છે સજાની જોગવાઈ