‘ઝીરો પર્સન્ટ’ ની લાલચ કે ખિસ્સા ખાલી કરવાની નવી ચાલ? જાણી લો No Cost EMI નું અસલી સત્ય

આજના સમયમાં મોબાઈલ, ટીવી, ફ્રિજ, લેપટોપ કે અન્ય મોંઘી વસ્તુઓ ખરીદવી પહેલા કરતાં ઘણી સરળ બની ગઈ છે. આનું સૌથી મોટું કારણ છે No Cost EMI. ઓનલાઈન શોપિંગ વેબસાઈટ હોય કે ઓફલાઈન સ્ટોર, લગભગ દરેક જગ્યાએ આ ઓફર જોવા મળે છે. જાહેરાતોમાં લખેલું હોય છે, ‘0% વ્યાજ’, ‘કોઈપણ વધારાના ખર્ચ વિના EMI’. આ જોઈને ઘણા લોકો તરત જ ખરીદી કરવાનો નિર્ણય લઈ લે છે, કારણ કે શરૂઆતમાં કોઈ મોટી રકમ ચૂકવવી પડતી નથી. પરંતુ સવાલ એ છે કે શું No Cost EMI ખરેખર પૂરી રીતે ફ્રી હોય છે? આનો જવાબ દરેક કિસ્સામાં ‘હા’ નથી. ઘણીવાર આ ઓફર સાથે એવી શરતો જોડાયેલી હોય છે, જેના વિશે ગ્રાહકને પાછળથી ખબર પડે છે અને ખિસ્સા ખાલી થઈ જાય છે. તેથી કોઈ પણ EMI ઓફર લેતા પહેલાં તેની સંપૂર્ણ માહિતી સમજવી જરૂરી છે.

No Cost EMI આખરે શું હોય છે?

સરળ ભાષામાં સમજીએ તો No Cost EMI નો અર્થ એ છે કે તમે કોઈ વસ્તુની કિંમત એકસાથે ચૂકવવાને બદલે દર મહિને હપ્તામાં ચૂકવો છો. કંપની અથવા બેંક એવો દાવો કરે છે કે આના પર અલગથી કોઈ વ્યાજ નહીં લાગે. ઉદાહરણ તરીકે, માની લો કે તમે 30 હજાર રૂપિયાનો મોબાઈલ ખરીદ્યો. જો 10 મહિનાની No Cost EMI પસંદ કરી, તો તમારે દર મહિને અંદાજે 3 હજાર રૂપિયા ચૂકવવા પડશે. પહેલી નજરે લાગે છે કે તમે વ્યાજ વગર મોબાઈલ ખરીદી લીધો, પરંતુ મોટાભાગના કિસ્સાઓમાં આખી કહાની આટલી સરળ હોતી નથી.

તો પછી કંપનીઓ કમાણી કેવી રીતે કરે છે?

જો બેંક કે ફાઈનાન્સ કંપની વ્યાજ નથી લેતી, તો પછી તેમની કમાણી કેવી રીતે થાય છે? આનો જવાબ ઓફરની શરતોમાં છુપાયેલો હોય છે. ઘણીવાર કંપની એ ડિસ્કાઉન્ટનો ઉપયોગ કરે છે, જે ગ્રાહકને રોકડા પૈસા ચૂકવવાથી મળી શકતું હતું. એટલે કે જો તમે એકસાથે પેમેન્ટ કર્યું હોત, તો કદાચ તમને વધુ ડિસ્કાઉન્ટ મળ્યું હોત. પરંતુ No Cost EMI લેવા પર એ છૂટ ઓછી થઈ જાય છે અથવા મળતી જ નથી. કેટલાક કિસ્સાઓમાં પ્રોસેસિંગ ફી કે અન્ય ચાર્જ પણ વસૂલવામાં આવે છે. આ જ કારણે માત્ર ‘0% વ્યાજ’ જોઈને નિર્ણય લેવો યોગ્ય માનવામાં આવતો નથી.

નાની EMI જોઈને લોકો વધુ ખર્ચ કરી બેસે છે

ધારો કે તમારું બજેટ 15 હજાર રૂપિયાનું છે. પરંતુ દુકાનદાર કહે છે કે 30 હજાર રૂપિયાનો મોબાઈલ માત્ર 2,500 રૂપિયા મહિનાની EMI પર મળી જશે. આવા સમયે ઘણા લોકો વિચારે છે કે દર મહિને માત્ર 2,500 રૂપિયા જ તો આપવાના છે અને મોંઘો મોબાઈલ ખરીદી લે છે. અહીં જ સૌથી મોટી ભૂલ થાય છે. ગ્રાહક વસ્તુની કુલ કિંમત નથી જોતો, પરંતુ માત્ર 2,500 રૂપિયાની નાની EMI જુએ છે. આ જ કારણે જરૂરિયાત કરતાં વધુ ખર્ચ થઈ જાય છે.

ઘણી નાની EMI મળીને એક મોટો ખર્ચ બની જાય છે

આજે એક મોબાઈલ EMI પર લીધો, થોડા મહિના પછી ટીવી ખરીદ્યું અને પછી ફ્રિજ પણ EMI પર લઈ લીધું. શરૂઆતમાં દરેક EMI નાની લાગે છે, પરંતુ થોડા સમય પછી દર મહિને હજારો રૂપિયા માત્ર હપ્તા ચૂકવવામાં જ વપરાવા લાગે છે. જો અચાનક નોકરી ચાલી જાય કે આવક ઓછી થઈ જાય, તો આ EMI ભરવી મુશ્કેલ બની શકે છે. તેથી EMI લેતા પહેલાં પોતાની માસિક આવક અને ખર્ચનો હિસાબ ચોક્કસ રાખવો જોઈએ.

હિડન ચાર્જિસ અને પ્રોસેસિંગ ફીનું અસલી ગણિત

નો કોસ્ટ ઈએમઆઈના નામે જે સૌથી મોટી રમત રમાય છે, તે છે ‘હિડન ચાર્જિસ’ એટલે કે છુપા ખર્ચ. જ્યારે તમે આ સ્કીમ હેઠળ કોઈ પ્રોડક્ટ ઓનલાઈન કે ઓફલાઈન ખરીદો છો, ત્યારે બેંક તમારી પાસેથી એકસાથે પ્રોસેસિંગ ફી વસૂલે છે જે સામાન્ય રીતે 99 રૂપિયાથી લઈને 299 રૂપિયા સુધીની હોઈ શકે છે. આ ઉપરાંત, સૌથી મહત્વની વાત એ છે કે નો કોસ્ટ ઈએમઆઈ પર મળનારા વ્યાજવાળા ભાગ પર સરકારને 18 ટકાના દરે જીએસટી (GST) ચૂકવવો પડે છે, જે સીધો તમારી જેબમાંથી જ જાય છે. જો તમે તમારી ઈએમઆઈ સમય પહેલાં બંધ કરવા માંગો છો, તો બેંકો તમારી પાસેથી 2 થી 3 ટકા સુધીનો પ્રી-ક્લોઝર ચાર્જ પણ વસૂલે છે. આ બધા નાના-નાના ખર્ચાઓને જો ઉમેરી દેવામાં આવે, તો તે તથાકથિત ફ્રી લોન વાસ્તવમાં તમને વાર્ષિક 12 થી 15 ટકાના મોંઘા વ્યાજ દરે પડે છે.

ઇમ્પલ્સ બાઇંગ (વિચાર્યા વિનાની ખરીદી) નો ખતરો

આજકાલ ઈએમઆઈની સુવિધાએ માનવ મગજને એવી રીતે પ્રભાવિત કર્યું છે કે લોકો જરૂરિયાત ન હોવા છતાં મોંઘી વસ્તુઓ ખરીદી રહ્યા છે. આને સાયકોલોજીની ભાષામાં ‘ઇમ્પલ્સ બાઇંગ’ કહેવાય છે, જેનો સીધો અર્થ એ છે કે વિચાર્યા વિના માત્ર જાહેરાત જોઈને તરત જ શોપિંગ કરી લેવું. બજારના નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે ગ્રાહકોએ એકસાથે મોટી રકમ આપવી પડતી નથી, ત્યારે તેમનું મગજ તે ખર્ચને બહુ નાનો અને સુરક્ષિત માનવા લાગે છે. આનો જ ફાયદો ઉઠાવીને કંપનીઓ 10 હજાર રૂપિયાના બજેટવાળા ગ્રાહકને બહુ સરળતાથી 20 હજાર કે 30 હજાર રૂપિયાનો પ્રીમિયમ સામાન વેચી દે છે. આ આદત ધીમે-ધીમે લોકોના માસિક બજેટને સંપૂર્ણપણે બગાડી નાખે છે.

ક્રેડિટ સ્કોર પર પણ પડે છે અસર

No Cost EMI લેવા પર ઘણી વખત તમારા નામે એક લોન જનરેટ કરવામાં આવે છે. જો તમે EMI સમયસર ભરો છો, તો તમારો ક્રેડિટ રેકોર્ડ સારો રહે છે. પરંતુ જો હપ્તો ભરવામાં વિલંબ થાય, તો લેટ ફી પણ લાગી શકે છે જે ઘણી વધારે હોય છે અને આની સીધી નકારાત્મક અસર તમારા સિબિલ સ્કોર (CIBIL Score) પર પણ પડી શકે છે. ક્રેડિટ સ્કોર ખરાબ થવાને કારણે ભવિષ્યમાં જરૂરી હોમ લોન કે કાર લોન મેળવવી મુશ્કેલ બની જાય છે.

ક્યારે લેવી જોઈએ No Cost EMI?

જો તમારી પાસે વસ્તુ ખરીદવાના પૂરેપૂરા પૈસા હાજર છે, પરંતુ તમે તમારા પૈસા એકસાથે ખર્ચવા નથી માંગતા અને ઓફરમાં કોઈ છુપો ચાર્જ નથી, તો No Cost EMI એક સારો વિકલ્પ બની શકે છે. પરંતુ જો તમે માત્ર EMI નાની હોવાને કારણે જરૂરિયાત કરતાં વધુ મોંઘો સામાન ખરીદી રહ્યા છો, તો આ નિર્ણય આગળ જતાં તમારી આર્થિક મુશ્કેલીઓ વધારી શકે છે.

ખરીદી કરતા પહેલાં આ બાબતોનું ધ્યાન રાખો:

• માત્ર EMI નહીં, વસ્તુની કુલ કિંમત પણ જુઓ.
• પ્રોસેસિંગ ફી અને બીજા ચાર્જિસ ચોક્કસ ચેક કરો.
• ઓફરની તમામ શરતો ધ્યાનથી વાંચો.
• એટલી જ EMI રાખો, જે દર મહિને કોઈ પણ પરેશાની વિના ચૂકવી શકો.
• માત્ર ઓફર જોઈને નહીં, પોતાની જરૂરિયાત જોઈને ખરીદી કરો.

તો શું No Cost EMI એક ખરાબ ઓપ્શન છે?

No Cost EMI પોતાનામાં કોઈ ખરાબ વિકલ્પ નથી. જો તેની શરતો સમજીને અને પોતાની જરૂરિયાત મુજબ તેનો ઉપયોગ કરવામાં આવે, તો તે ઘણી સુવિધાજનક સાબિત થઈ શકે છે. પરંતુ માત્ર ‘0% વ્યાજ’ જોઈને આંધળો નિર્ણય લેવો યોગ્ય નથી. ખરીદી કરતા પહેલાં એ સમજવું જરૂરી છે કે કુલ કેટલા પૈસા ચૂકવવા પડશે, કયા-કયા ચાર્જ લાગશે અને શું આ ખર્ચ તમારા બજેટમાં છે કે નહીં. થોડીક સમજદારી તમને બિનજરૂરી ખર્ચ અને ભવિષ્યની આર્થિક કટોકટીમાંથી બચાવી શકે છે.

ATM માંથી એક દિવસમાં કેટલી વાર કેશ ઉપાડી શકાય? જાણી લો બેંકના નિયમો, નહિતર આપવો પડશે એક્સ્ટ્રા ચાર્જ