Indian Women Cricket : ભારતમાં મહિલા ક્રિકેટનું 5,000 કરોડનું સામ્રાજ્ય, WPLએ બદલી રમતની દિશા !

મહિલા T20 વર્લ્ડ કપ શુક્રવાર 12જૂનથી શરૂ થવાનો છે. ટુર્નામેન્ટની પહેલી મેચ ઇંગ્લેન્ડ અને શ્રીલંકા વચ્ચે થશે. ભારત 14 જૂને પાકિસ્તાન સાથે રમશે. ભારતીય રમતગમતમાં હાલમાં એક નવી આર્થિક ક્રાંતિ ચાલી રહી છે અને આ ક્રાંતિનો ચહેરો મહિલા ક્રિકેટ છે. છેલ્લા 3થી 4 વર્ષોમાં ભારતમાં મહિલા ક્રિકેટનું બિઝનેસ આસમાને પહોંચ્યું છે. જે કુલ ₹5,000 કરોડના મૂલ્યાંકનને વટાવી ગયું છે.

વુમન્સ ક્રિકેટની કોમર્શિયલ વેલ્યૂ 1 બિલિયન ડોલરથી વધુ

વુમન્સ પ્રીમિયર લીગ (WPL)ની શરૂઆત, ટેલિવિઝન અને ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર કરોડોની વ્યૂઅરશિપ તથા મોટા કોર્પોરેટ જૂથો દ્વારા મહિલા ક્રિકેટરો પર કરવામાં આવતા મોટા રોકાણોએ સાબિત કરી દીધું છે કે ભારતમાં મહિલા ક્રિકેટ હવે માત્ર રમત નથી પરંતુ સૌથી ઝડપથી વિકસતો એક મેગા-બિઝનેસ બની ગયો છે. વૈશ્વિક મહિલા ક્રિકેટની કોમર્શિયલ વેલ્યૂ 1 બિલિયન ડોલરથી વધુ થઈ ચૂકી છે. જેમાં ભારતનો હિસ્સો 50 ટકાથી પણ વધુ હોવાનું માનવામાં આવે છે.

WPL આવક અને મૂલ્યાંકનન

ભારતીય ક્રિકેટ નિયંત્રણ બોર્ડ (BCCI) દ્વારા સંચાલિત WPL, ભારતમાં મહિલા રમતગમત અર્થતંત્રનો આધાર બની ગયું છે. તેની નાણાકીય શક્તિ ત્રણ માપદંડો દ્વારા માપી શકાય છે જેમાં ફ્રેન્ચાઇઝીની રેકોર્ડ વેચાણ, મીડિયા રાઇટ્સ અને સેન્ટ્રલ સ્પોન્સરશિપ.

1. રેકોર્ડ ફ્રેન્ચાઇઝ વેચાણ : WPLની પ્રથમ સીઝનમાં પાંચ ટીમોના વેચાણથી BCCI એ ₹4,669.6 કરોડની કમાણી કરી હતી. આજે મુંબઈ ઇન્ડિયન્સ, RCB અને દિલ્હી કેપિટલ્સ જેવી મહિલા ટીમોની વ્યક્તિગત બ્રાન્ડ વેલ્યુ ઘણી વૈશ્વિક ફૂટબોલ અને બાસ્કેટબોલ લીગમાં પુરુષોની ટીમોની નજીક પહોંચી રહી છે.
2. મીડિયા રાઇટ્સ : Viacom18 એ પાંચ વર્ષ માટે ટુર્નામેન્ટ માટે મીડિયા રાઇટ્સ ₹951 કરોડ (₹7.09 કરોડ પ્રતિ મેચ) માં હસ્તગત કર્યા. આ પ્રતિ મેચ મૂલ્ય વિશ્વભરમાં અન્ય કોઈપણ મહિલા રમતગમત ઇવેન્ટ માટે સૌથી વધુ છે.
3. સેન્ટ્રલ સ્પોન્સરશિપ : ટાટા ગ્રુપની ટાઇટલ સ્પોન્સરશિપ અને અન્ય એસોસિયેટ સ્પોન્સરશિપ દર વર્ષે લીગ માટે અબજો રૂપિયાનું ઉત્પાદન કરી રહી છે.

જાહેરાત બજારને મળ્યા નવા સુપરસ્ટાર ચહેરા

એ સમય હવે ગયો જ્યારે બ્રાન્ડ્સ માત્ર પુરુષ ક્રિકેટરો પાછળ દોડતા હતા. આજે ભારતીય જાહેરાત બજારમાં મહિલા ક્રિકેટરોની માંગ દર વર્ષે અંદાજે 250 ટકા સુધી વધી રહી છે. સ્મૃતિ મંધાના હાલમાં 15થી વધુ બ્રાન્ડ્સનો ચહેરો છે. જેમાં હ્યુન્ડાઇ, હર્બલાઇફ, ગલ્ફ ઓઇલ અને બૂસ્ટનો સમાવેશ થાય છે. તેની એન્ડોર્સમેન્ટ ફી વાર્ષિક ₹1 કરોડથી ₹2 કરોડ સુધીની છે. હરમનપ્રીત કૌર અને જેમિમા રોડ્રિગ્સ પુમા અને CEAT જેવી સ્પોર્ટ્સ અને ઓટોમોબાઇલ દિગ્ગજો સાથે કરોડોના બહુ-વર્ષીય સોદા કર્યા છે. ઉદ્યોગ નિષ્ણાતોના મતે મહિલા ક્રિકેટરો સાથે જોડાતા બ્રાન્ડ્સને એક વિશ્વાસુ, સકારાત્મક અને ઝડપથી વધતી ફેમિલી ઓડિયન્સ મળે છે. જેના કારણે બ્રાન્ડની પ્રતિષ્ઠા અને વેચાણ બંનેમાં વધારો થાય છે.

સ્ટેડિયમ ટિકિટ અને ડિજિટલ પહોંચ

ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ (જેમ કે JioCinema) પર ફ્રી-ટુ-એર પ્રસારણના કારણે મહિલા ક્રિકેટની વ્યૂઅરશિપે નવા રેકોર્ડ બનાવ્યા છે. તાજેતરની ભારત-ઓસ્ટ્રેલિયાની બાઇલેટરલ સિરીઝ અને WPL મેચોએ ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ્સ પર 50થી 70 મિલિયનથી વધુ યુનિક દર્શકો નોંધાવ્યા છે. મુંબઈના ડી.વાય. પાટીલ સ્ટેડિયમ અને બેંગલુરુના ચિન્નાસ્વામી સ્ટેડિયમમાં યોજાતી મેચોમાં ટિકિટોનું 100 ટકા વેચાણ હવે સામાન્ય બાબત બની ગઈ છે.

મહિલા ક્રિકેટ ઇકોનોમીના મુખ્ય સ્ત્રોત

1. WPL ફ્રેન્ચાઇઝ અને સ્પોન્સરશિપ: કોર્પોરેટ રોકાણ, જર્સી અને ઓન ગ્રાઉન્ડ બ્રાન્ડિંગ ₹4,000+ કરોડથી વધુ
2. ટીવી અને OTT પ્લેટફોર્મ દ્વારા ચૂકવવામાં આવતી બ્રોડકાસ્ટિંગ અને ડિજિટલ રાઇટ્સ ફી ₹1,000+ કરોડથી વધુ
3. ખેલાડીઓની એન્ડોર્સમેન્ટ વેલ્યુ ₹300થી ₹500 કરોડ વ્યક્તિગત જાહેરાતો અને સોશિયલ મીડિયા પ્રભાવથી થતી આવક

ખેલાડીઓની કમાણી

મહિલા ક્રિકેટરોને આ વ્યવસાયિક તેજીનો સૌથી વધુ ફાયદો થયો છે. BCCIની સમાન મેચ ફી નીતિ હેઠળ, મહિલા ક્રિકેટરોને હવે પુરુષો જેટલું જ વેતન મળે છે. પ્રતિ ટેસ્ટ ₹15 લાખ, પ્રતિ ODI ₹6 લાખ અને પ્રતિ T20 મેચ ₹3 લાખ. વધુમાં ટોચના WPL ખેલાડીઓનો વાર્ષિક પગાર ₹3.4 કરોડ સુધી પહોંચી ગયો છે. જે દેશની યુવાન છોકરીઓ માટે ક્રિકેટને ખૂબ જ આકર્ષક અને સુરક્ષિત કારકિર્દી વિકલ્પ બનાવે છે.

આવક માટે પડકાર

આ જબરદસ્ત વૃદ્ધિ છતાં, નિષ્ણાતો માને છે કે મહિલા ક્રિકેટને હજુ પણ વર્ષભર આવક ચક્ર જાળવવા માટે વધુ બાઇલેટરલ સિરીઝ અને ટેસ્ટ મેચની જરૂર છે. આ વ્યવસાયને ટકાઉ બનાવવા માટે સહયોગી રાષ્ટ્રો (નાના ક્રિકેટ રાષ્ટ્રો) માં પાયાના માળખાગત સુવિધાઓમાં રોકાણ વધારવું જરૂરી છે.

આ પણ વાંચો, વુમન્સ પ્રીમિયર લીગમાં આ ખેલાડીને લાગી લોટરી, એક ઝાટકે ફ્રેન્ચાઈઝીએ 11 ગણી કિંમતમાં ખરીદી