Padma Awards 2026: પદ્મ પુરસ્કારોનું નામ પદ્મ કેમ રાખવામાં આવ્યું છે? તેની પાછળનો આધ્યાત્મિક અર્થ જાણો

Padma Awards: દર વર્ષે જ્યારે દેશના સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કારોની યાદી સફેદ પાના પર સુવર્ણ અક્ષરોમાં પ્રકાશિત થાય છે, ત્યારે સમગ્ર રાષ્ટ્ર ગર્વથી ભરાઈ જાય છે. કલા, સાહિત્ય, વિજ્ઞાન અને સમાજ સેવા જેવા ક્ષેત્રોમાં પોતાનું જીવન સમર્પિત કરનાર પ્રતિષ્ઠિત હસ્તીઓને પદ્મ વિભૂષણ, પદ્મ ભૂષણ અને પદ્મ શ્રીથી સન્માનિત કરવામાં આવે છે. પરંતુ આ પુરસ્કારો પાછળ ફક્ત ચંદ્રક કે પ્રશસ્તિપત્ર જ નહીં, પરંતુ ભારતની હજારો વર્ષની આધ્યાત્મિક ચેતના છુપાયેલી છે.

આ પુરસ્કારોની ઓફિશિયલી જાહેરાત 8 જાન્યુઆરી, 1955 ના રોજ કરવામાં આવી હતી. ત્યારથી આજ સુધી, પદ્મ પુરસ્કારો માત્ર સિદ્ધિનું પ્રતીક બન્યા નથી, પરંતુ ભારતીય જીવન દર્શનને પણ પ્રતિબિંબિત કરે છે. ચાલો આ નામ પાછળના ઊંડા આધ્યાત્મિક અર્થને શોધી કાઢીએ.

પદ્મ એટલે કાદવમાં ખીલેલો એક સંકલ્પ

પદ્મ એક સંસ્કૃત શબ્દ છે, જેનો સીધો અર્થ કમળનું ફૂલ થાય છે. ભારતીય સંસ્કૃતિમાં કમળ ફક્ત એક ફૂલ નથી, પરંતુ જીવનનું દર્શન છે. કમળનું ફૂલ ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ફૂલનો દરજ્જો ધરાવે છે. તેથી આ પુરસ્કારોને પદ્મ નામ આપવાનું મુખ્ય કારણ તેનું પ્રતીક છે, જેનો આકાર કમળ જેવો છે. કમળનું ફૂલ ભારતમાં રાષ્ટ્રીય ફૂલનો દરજ્જો ધરાવે છે, પરંતુ તેનો ઊંડો અર્થ તેનાથી ઘણો આગળ વધે છે.

પવિત્રતા અને જ્ઞાનનું પ્રતિક

ભારતીય આધ્યાત્મિકતામાં, કમળને પવિત્રતા, જ્ઞાન અને અનાસક્તતાનું પ્રતીક માનવામાં આવે છે. તેની સૌથી મહત્વપૂર્ણ લાક્ષણિકતા એ છે કે તે કાદવમાં જન્મે છે, છતાં તેનાથી ક્યારેય દૂષિત થતું નથી. જેમ કમળ પાણીના ટીપાંથી અલગ રહે છે, તેવી જ રીતે પદ્મ પુરસ્કાર વિજેતાઓ પણ સમાજના ચળકાટ અને ગ્લેમર અને સાંસારિક મુશ્કેલીઓ વચ્ચે નિઃસ્વાર્થપણે કાર્ય કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

ગીતાનો સંદેશ, “કર્મણે વાદિકરસ્તે મા ફલેષુ કદાચન,” કમળના જીવનમાં અંકિત છે. પદ્મ પુરસ્કાર એવા લોકોને આપવામાં આવે છે જેમણે કોઈ પણ વ્યક્તિગત સ્વાર્થ કે ખ્યાતિની ઇચ્છા વિના દેશ અને માનવતાની સેવા કરી છે. કમળ દેવી સરસ્વતી અને લક્ષ્મીનું સ્થાન પણ છે. આનો અર્થ એ છે કે જ્ઞાન અને સમૃદ્ધિ સાથે નમ્રતા અને પવિત્રતા જ્યાં સહઅસ્તિત્વ ધરાવે છે ત્યાં સાચો આદર રહે છે.

ઇતિહાસના પાનાઓથી: 1954 થી અત્યાર સુધીની સફર

આ પુરસ્કારોની સ્થાપના 2 જાન્યુઆરી, 1954 ના રોજ કરવામાં આવી હતી. શરૂઆતમાં પ્રથમ વર્ગ, દ્વિતીય વર્ગ અને તૃતીય વર્ગ તરીકે ઓળખાતા, 8 જાન્યુઆરી, 1955 ના રોજ એક સત્તાવાર જાહેરાત દ્વારા તેમનું નામ બદલીને પદ્મ વિભૂષણ, પદ્મ ભૂષણ અને પદ્મ શ્રી રાખવામાં આવ્યું.

શ્રેણીનું મહત્વ

• પદ્મ વિભૂષણ: અસાધારણ અને વિશિષ્ટ સેવા માટે (બીજો સર્વોચ્ચ નાગરિક પુરસ્કાર)
• પદ્મ ભૂષણ: ઉચ્ચ કક્ષાની વિશિષ્ટ સેવા માટે
• પદ્મશ્રી: કોઈપણ ક્ષેત્રમાં વિશિષ્ટ સેવા માટે

એક ભાવપૂર્વ સમ્માન

રાષ્ટ્રપતિ ભવનના દરબાર હોલમાં જ્યારે કોઈ ગુમનામ નાયકને પદ્મ પુરસ્કાર મળે છે, ત્યારે તે ફક્ત એક વ્યક્તિનું સન્માન નથી. તે વ્યક્તિના સમર્પણની ઓળખ છે. જેમ કમળ પાણીમાં રહીને પણ તેનાથી અસ્પૃશ્ય રહે છે, તેવી જ રીતે પદ્મ પુરસ્કાર મેળવનારાઓ સમાજમાં રહીને અને રાષ્ટ્રની સેવા કરતી વખતે સ્વાર્થ, લોભ અને દેખાડાથી ઉપર ઉઠે છે. આ પુરસ્કાર સંદેશ આપે છે કે સાચી મહાનતા ઘોંઘાટમાં નહીં, પરંતુ નિઃસ્વાર્થ કાર્યમાં રહેલી છે.

જનરલ નોલેજમાં ઇતિહાસ, ભૂગોળ, વિજ્ઞાન, સાહિત્ય, વર્તમાન બાબતો સહિતના વિષયોનો સમાવેશ થાય છે. જનરલ નોલેજની સારી સમજ હોવી જરૂરી છે, કારણ કે તે તમને વિશ્વની ઘટનાઓથી અપડેટ રાખે છે. અહીંયા દરરોજ અવનવી બાબતોની સ્ટોરી તમને જાણવા મળશે. તમારૂ નોલેજ વધારવા માટે જનરલ નોલેજના ટોપિકને ફોલો કરતા રહો.