ભારતીય અર્થતંત્ર માટે સોનું કેટલું મહત્વનું છે, ભારત આટલું બધું કરે છે ઈમ્પોર્ટ

સોનાની આયાત દેશના વિદેશી હૂંડિયામણ ભંડાર અને ચાલુ ખાતાની ખાધ પર દબાણ વધારે છે. આના કારણે વડા પ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ એક વર્ષ માટે સોનાની ખરીદી માટે અપીલ કરી છે. ચાલો જોઈએ કે ભારત વિદેશથી કેટલું સોનું ખરીદે છે અને તે અર્થતંત્ર માટે કેટલું મહત્વપૂર્ણ છે.

Gold Import

Meera Kansagara | Updated on: May 11, 2026 | 12:06 PM

વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ નાગરિકોને એક વર્ષ સુધી સોનું ખરીદવાથી દૂર રહેવા અપીલ કરી છે. પરિણામે સોનાની માગ અને પુરવઠા અંગે ચર્ચાઓ તીવ્ર બની છે. અર્થતંત્ર માટે સોનાનું મહત્વ અને તે પ્રદાન કરતી સ્થિરતા વિશે પણ ચર્ચાઓ થઈ રહી છે. ચાલો આપણે સમજાવીએ કે અર્થતંત્ર માટે સોનાનો શું અર્થ થાય છે અને ભારત દર વર્ષે વિદેશમાંથી કેટલું સોનું ખરીદે છે.

વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ

ભારત વિશ્વનો બીજો સૌથી મોટો ગ્રાહક દેશ છે. દેશ સામાન્ય રીતે વાર્ષિક આશરે 700-900 ટન સોનાની આયાત કરે છે, જેનું મૂલ્ય $50 બિલિયન થી $60 બિલિયનથી વધુ છે. આ દેશની સ્થાનિક માગના લગભગ 90%ને પૂર્ણ કરે છે. જોકે, GST સંબંધિત મુદ્દાઓ અને માંગમાં ઘટાડાને કારણે 2026 થી આયાતમાં ઘટાડો થયો હતો.

ભારતના અર્થતંત્ર માટે સોનું આટલું મહત્વનું કેમ છે?

ભારત વિશ્વમાં સોનાના સૌથી મોટા ગ્રાહકો અને આયાતકારોમાંનો એક છે. બ્લૂમબર્ગના અહેવાલ મુજબ દેશ વાર્ષિક આશરે 700-800 ટન સોનાનો વપરાશ કરે છે, પરંતુ દેશ માંડ 1-2 ટનનું ઉત્પાદન કરે છે. આનાથી ભારતને તેની 90% થી વધુ જરૂરિયાતો માટે આયાત પર આધાર રાખવો પડે છે. અન્ય ઘણી ચીજવસ્તુઓથી વિપરીત, સોનાની આયાત ફેક્ટરીઓમાં સીધી રીતે ફાળો આપતી નથી અથવા ઉત્પાદનમાં વધારો કરતી નથી.

તેમ છતાં, તેમને નોંધપાત્ર ડોલર ખર્ચની જરૂર પડે છે, જેના કારણે ભારતના ચાલુ ખાતાની ખાધ અને વિદેશી વિનિમય અનામત પર દબાણ વધે છે. ક્રૂડ ઓઇલના ઊંચા ભાવો દ્વારા આ ચિંતા વધુ વધી છે, કારણ કે ભારત પહેલેથી જ તેની તેલની જરૂરિયાતોનો લગભગ 85% વિદેશથી ખરીદે છે.

ઊર્જા અને ખાતરના ભાવમાં વધારો થઈ રહ્યો છે

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે ઊર્જા અને ખાતરના ભાવમાં વધારો થઈ રહ્યો છે, ત્યારે સરકાર અને નીતિ નિર્માતાઓ હવે બિન-આવશ્યક આયાત ઘટાડવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યા છે જે આયાત બિલમાં વધારો કરે છે.

ભારતના કુલ આયાત બિલમાં સોનું લગભગ 9% હિસ્સો ધરાવે છે, જે તેને ક્રૂડ ઓઇલ પછી બીજા ક્રમની સૌથી મોટી આયાત શ્રેણી બનાવે છે. આર્થિક મંદી, યુદ્ધો અથવા ભૂ-રાજકીય અનિશ્ચિતતા દરમિયાન શેરબજારમાં ઘટાડો થાય ત્યારે સોનું સ્થિરતા પ્રદાન કરે છે.

સોનાની આયાતમાં ઘટાડો

વડાપ્રધાનની અપીલ એવા સમયે આવી છે જ્યારે ભારતનું સોનાનું બજાર પહેલાથી જ પુરવઠાની નોંધપાત્ર અછતનો સામનો કરી રહ્યું છે. જાન્યુઆરી 2026માં સોનાની આયાત આશરે 100 ટનથી ઘટીને ફેબ્રુઆરીમાં લગભગ 65-66 ટન થઈ ગઈ, અને પછી માર્ચમાં તે વધુ ઘટીને 20-22 ટન થઈ ગઈ. આ લગભગ 30 વર્ષમાં સૌથી નીચા માસિક સ્તરોમાંનું એક છે, જેમાં કોવિડ-19 રોગચાળો શામેલ નથી. આ ઘટાડો માત્ર વધતી કિંમતોને કારણે માંગમાં ઘટાડો થવાને કારણે નથી, પરંતુ આયાત પ્રક્રિયામાં સરકારી અને કાર્યકારી અવરોધોને કારણે પણ છે.

અધિકૃત બેંકોની વાર્ષિક યાદી અપડેટ કરવામાં વિલંબ થયો હતો

સીએનબીસીના અહેવાલ મુજબ, ભારતમાં સોનાની આયાત અધિકૃત બેંકો અને કસ્ટમ્સ પાસેથી મંજૂરીઓ પર આધાર રાખે છે. નાણાકીય વર્ષની શરૂઆતમાં સોનાની આયાત કરવા માટે અધિકૃત બેંકોની વાર્ષિક યાદી અપડેટ કરવામાં વિલંબ થયો હતો. વધુમાં કસ્ટમ્સ નિયમોમાં વિલંબ અને કર નિયમો અંગેની અનિશ્ચિતતાને કારણે પણ સોનાનો પુરવઠો ધીમો પડ્યો હતો.