રીલ્સથી લઈને જંતરમંતર સુધી, Gen-Zએ બદલ્યું વિરોધનું વ્યાકરણ, હવે સરકાર પણ બોલી રહી છે તેમની ભાષા!

દિલ્હીમાં જંતર-મંતર પર વિદ્યાર્થી અને યુવાનોના વિરોધ પ્રદર્શનોમાંથી બહાર આવતા તાજેતરના વીડિયો અને સોશિયલ મીડિયા કન્ટેન્ટે Gen-Z ની ભાષાની ચિંતાને વધુ ઘેરી બનાવી છે. લોકશાહીમાં, વિરોધ કરવો એ દરેક નાગરિકનો બંધારણીય અધિકાર છે, અને સરકારી નીતિઓની ટીકા કરવી એ લોકશાહી પ્રક્રિયાનો અભિન્ન ભાગ છે. જો કે, જ્યારે વિરોધની ભાષા અપશબ્દો, વ્યક્તિગત અપમાન અને અભદ્ર નારાઓમાં ફેરવાઈ જાય છે, ત્યારે તે ફક્ત રાજકીય મતભેદનો વિષય રહેતો નથી; તેના બદલે, તે જનરલ-ઝેડની વિકસતી ભાષાકીય સંસ્કૃતિ વિશે ગંભીર પ્રશ્નો ઉભા કરે છે.

આજે Gen-Z માટે પ્રાથમિક્તા તેમના ટીચર, શિક્ષક, પરિવાર કે શાળા નથી, પરંતુ મોબાઇલ સ્ક્રીન છે. તેઓ જાગે તે ક્ષણથી લઈને સૂવા સુધી, રીલ્સ, મીમ્સ, પોડકાસ્ટ, યુટ્યુબ શોર્ટ્સ અને વાયરલ વીડિયો તેમના વિચારને આકાર આપે છે. સોશિયલ મીડિયા અલ્ગોરિધમ્સ તેમને ચોક્કસ રીતે તે સામગ્રી બતાવે છે જેમાં તેઓ સૌથી વધુ સમય વિતાવે છે. ધીમે ધીમે, તેમનું ડિજિટલ ક્ષેત્ર તેમની વાસ્તવિક વાસ્તવિકતા બની જાય છે. ભાષા પણ આ પ્રક્રિયામાં પરિવર્તનમાંથી પસાર થાય છે. ‘રોસ્ટિંગ’, ‘સેવેજ’ ‘ટ્રોલિંગ’, ‘ડાર્ક હ્યુમર’ અને ‘વાયરલ’ જેવી પ્રવૃતિ ફક્ત મનોરંજન રહીને વાતચીતના વાસ્તવિક માધ્યમોમાં વિકસિત થઈ રહ્યા છે. સૌથી ચિંતાજનક વાત એ છે કે ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ પર વપરાતી ભાષા જેટલી તીક્ષ્ણ, વધુ ઉશ્કેરણીજનક અને વધુ અપમાનજનક હોય છે, તેટલી જ ઝડપથી તે વાયરલ થાય છે. પરિણામે, કેટલાક યુવાનો એવું માનવા લાગે છે કે સભ્યતા કરતાં અપશબ્દો વધુ અસર કરે છે અને તર્ક કરતાં ટ્રોલિંગ વધુ શક્તિ ધરાવે છે. આ માનસિકતા ધીમે ધીમે જાહેર જીવનમાં પણ પ્રગટ થવા લાગે છે.

આખરે Gen-Z આટલી આક્રમક ભાષા કેમ બોલે છે?

આ વિરોધની ભાષા તેમની ખુદની ભાષા છે. ગાળી ગલોચ, અપશબ્દો તેમના માટે સામાન્ય છે. ગાળો વિના તેઓ વાત નથી કરતા. તો હવે તેમના માટે એવી અપેક્ષા રાખવી કે જંતર મંતર પર તેઓ ભાષાનું શાસ્ત્ર શીખીને આવશે તો તે વધુ પડતુ છે. આજની પેઢી ઓછા શબ્દોમાં વિચારે છે. 30 સેકન્ડની રીલમાં દલીલો રજૂ કરી દે છે. એક એક મીમ થી કટાક્ષ કરી દે છે. તો સ્વાભાવિક છે તેમની ભાષા પણ એવી જ હોય. ટૂંકી, તેજ અને પંચલાઈનવાળી.

જ્યારે Gen Zને પૂછવામાં આવ્યુ કે તમારી ભાષા લોકોને આટલી ખૂંચી કેમ રહી છે? જે ભાષાને અવિવેકી, બદ્દતમીજી ગણાવાઈ રહી છે, તેને Gen Z પોતાની પારદર્શિતા ગણાવી રહી છે. અનફલ્ટર્ડ. કોઈ અભદ્ર ગણાવી રહ્યુ છે તો કોઈ તેને અશ્લિલ કહી રહ્યુ છે. જ્યારે Gen Z તેને તેના સમયની લેંગવેઝ ગણાવે છે.

શું દરેક આંદોલનની ભાષા અલગ હતી?

દરેક આંદોલને તેનુ વ્યાકરણ ખુદ ઘડ્યુ છે. 1970ના જેપી આંદોલનની ભાષા કંઈક અલગ હતી, 1990ના મંડલ આંદોલનની ભાષા પણ સમય કરતા કંઈક વિશેષ હતી. આ તરફ 2011 અન્ના આંદોલનની ભાષ પણ પહેલા કરતા ઘણી અલગ હતી પરંતુ હાલના સમયની Gen Z રિલ્સ, મીમ્સ, પંચ લાઈન અને સેન્સ ઓફ હ્યુમર નું વ્યાકરણ લઈને આવી છે. Gen Z પણ પણ આ આંદોલનની પોતાની રીતે ભાષા અને તેનુ ગ્રામર બદલ્યુ છે.

Gen-Z એ કોઈ નવી પરંપરા શરૂ નથી કરી. ઈતિહાસ સાક્ષી છે કે દુનિયાના દરેક મોટા જનઆંદોલનોની પોતાની એક અલગ ભાષા રહી છે. 1968ના ફ્રાંસના વિદ્યાર્થી આંદોલનની ભાષા ને અરાજક્તા અને નૈતિક્તાના પતન સમાન ગણાવાઈ હતી. અમેરિકામાં વિયેતનામ વિરોધી આંદોલન દરમિયામ કોર્ટ અને સાર્વજનિક સ્થળોએ અશ્લિલ નારા, અને શબ્દોના પ્રયોગ બદલ મોટા વિવાદ થયા હતા.

બ્રિટનમાં 1970ના દાયકાના પંક આંદોલન દરમિયાન અભદ્ર અને આક્રમક ભાષાને લઈને ભારે ટીકા થઈ હતી.

વર્ષ 2010માં અરબ સ્પ્રિંગમાં લોકતંત્ર સમર્થક પ્રદર્શન દરમિયાન વિદ્રોહની ભાષાએ ત્યાંના સત્તાધિશોને વ્યાકુળ કરી દીધા હતા.આ જ કારણ છે કે જ્યારે લોકોને લાગવા લાગે છે કે તેમની વિવેકી, વિનમ્ર ભાષા તરફ ધ્યાન નથી અપાઈ રહ્યુ ત્યારે તેમની બળવાની, વિરોધની ભાષા બદલાઈ જાય છે. આથી જ કોઈ આંદોલનને માત્ર તેના શબ્દોના આધારે નહીં પરંતુ તેમના સમય અને પરિસ્થિતિને આધારે જોવી જોઈએ.

 Gen-Z એ તેમની ભાષાને સેન્સર કરવાની જરૂર છે?

Gen-Z ડિજિટલ યુગમાં જન્મી છે અને એક્દમ પેપ્મપરીંગ બાળકો છે. આથી કોઈની વગરકામની રોકટોક કે બંધનો તેમને પસંદ નથી. આજના સમયમાં જે પ્રકારે ન્યુક્લિયર ફેમિલી થતા જાય છે ત્યાં વધીને સિંગલ ચાઈલ્ડ અથવા તો માત્ર બે બાળકોનો કોન્સેપ્ટ છે. આવા બાળકોને કોઈપણ વસ્તુ માટે બહુ સંઘર્ષ કરવો નથી પડતો. આથી જ આ જનરેશન થોડી જિદ્દી છે. કેટલાક કિસ્સાઓમાં તો આ પેઢી પોતાના ઘરના વડીલોનું કે માતાપિતાનું પણ નથી સાંભળતા.

શું Gen Z જિદ્દી જનરેશન છે?

શું આ પેઢી જિદ્દી ન હોત તો ભાજપ શાસિત રાજ્ય આસામમાં મંત્રી કેશવ મહંતોની દીકરી ગૌહાટીમાં NEET પેપર લીક વિરુદ્ધ થઈ રહેલા આંદોલનમાં સામેલ થઈ શકી હોત ખરા? ન માત્ર તે પ્રોટેસ્ટમાં સામેલ થઈ, વાયરલ પણ થઈ તો પોતાની કેબિનેટના મંત્રી ના બચાવમાં ખુદ CM હિમંતાએ ઉતરવુ પડ્યુ. હિમંતાએ મીડિયા સમક્ષ આવીને કહ્યુ, “મારા બાળકો પણ મારી વાત નથી માનતા”

ભુવનેશ્વરમાં ભાજપના સાંસદ અપરાજિતા સારંગીની દીકરી અર્ચિતાએ તો શિક્ષણમંત્રી ધર્મેન્દ્ર પ્રધાનના રાજીનામા પર ઈન્સ્ટાગ્રામ પર ખુશી વ્યક્ત કરતી પોસ્ટ કરી. જ્યારે આ પોસ્ટને ડીલિટ કરવાનુ કહેવામાં આવ્યુ તો તેણે કોઈની એક ન સાંભળી.

આ એ પેઢી છે જે પોતાનુ ધાર્યુ કરવા માટે ઘરના લોકોની પણ સામે પડી જાય છે. જંતર મંતરના NEET પેપરલીકના આંદોલનોમાં જોયુ જ છે આપણે કે અનેક બાળકો ઘરે જાણ કર્યા વિના અથવા તો ઘરના લોકોની મરજી વિરુદ્ધ આવ્યા હતા અને આંદોલન કરી રહ્યા હતા. આ પેઢીને કોઈની શરમ નથી નડતી અને આ જનરેશન કોઈનાથી ડરતી નથી.

આ પેઢી ફિયરલેસ તો છે જ સાથોસાથ એટલી મસ્તીખોર છે કે એક ગંભીર મુદ્દા પર થયેા આંદોલનને તેમણે એક ઉત્સવની જેમ માણ્યો. આંદોલનમાં પણ તેઓ એન્જોય કરતા જોવા મળ્યા. તમામ સોશિયલ મીડિયાને તેમના પોતાના ઓર્ગેનિક કોન્ટેન્ટ થી ભરી દીધુ. અનેક યુવાનો રાતોરાત સોશિયલ મીડિયા પર ચમકી ગયા અને સ્ટાર બની ગયા.

Gen Z એ મંત્રીઓને ઈન્સ્ટાગ્રામ પર એક્ટિવ થવા મજબુર કર્યા

ભારતના ઈતિહાસમાં પહેલીવાર સરકારનો એવી પેઢી સાથે સામનો થયો છે જે સૌથી વધુ યુવાન છે. આ જનરેશન સૌથી વધુ પોલિટિકલી ઈન્ફોર્મ્ડ અને ગ્લોબલી કનેક્ટેડ છે. આ એ જ પેઢી છે જેને આપણે સ્ક્રીન જનરેશન ઠેરવતા રહ્યા. રિલવાળા બાળકો સમજીને આપણે તેને નોન સિરિયસ સમજવાની ભૂલ કરી. પરંતુ આ જ કહેવાતી નોન સિરિયસ Gen Z એ દેશમાં શિક્ષણમાં સુધાર લાવવા માટે એ કરી બતાવ્યુ જે દેશ આખાએ જોયુ. હવે સરકારને પણ સમજાઈ ગયુ છે કે Gen Z ની ભાષા તેમણે બોલવી પડશે. પીએમ મોદીએ તો આ શરૂ પણ કરી દીધુ છે અને તેમનો ઈન્સ્ટાગ્રામ અવતાર લોકોએ જોઈ પણ લીધો. મંત્રીઓને પણ ઈન્સ્ટાગ્રામ પર એક્ટિવ થવુ પડ્યુ છે. આટલુ જ નહીં વડાપ્રધાનની ભાષામાં પણ Gen-Z ઈફેક્ટ જોવા મળી છે.

જ્યા સુધી Gen-Z મોં માંથી સાવ સામાન્ય બાબતે પણ નીકળતી ગાળોને વાજબી તો ન ઠેરવી શકાય. આ ભાષા નવી પણ નથી. દરેક સમય, દરેક પેઢીમાં લોકોને ગુસ્સો, અપમાન, પીડા, વિદ્રોહ, મજાક, તિરસ્કાર વ્યક્ત કરવા માટે આવુ કરતા આવ્યા છે. પહેલા પણ કરી ચુક્યા છે. જો કે હાલના સમયમાં સોશિયલ મીડિયાએ આ ભાષાને સૌની સામે લાવી દીધી છે. જે પહેલા માત્ર શેરી, મહોલ્લા, ઓફિસ પૂરતી સીમિત હતી. તે હવે સાર્વજનિક બની ગઈ છે.

જે Gen-Zને રિલવાળા બાળકો કહીને હલકામાં લેવાઈ રહ્યા હતા એ જ પેઢીએ સરકારને તેની ભાષા બદલવા, રાજનીતિની ભાષા બદલવા મજબુર કરી દીધી. ત્યાં સુધી સંસદમાં ચર્ચાની ભાષા પણ આ પેઢીના આંદોલનો બાદ બદલાઈ રહી છે.

દર વર્ષે આસામ માં કેમ આવે છે વિનાશક પૂર, તંત્રની બેદરકારી કે ભૌગોલિક કારણો- વાંચો