Check Bounce Legal Action : ચેક બાઉન્સ થાય તો સીધું જેલ જવું પડશે ! કાયદો શું કહે છે.. જાણી લો

કાયદા અનુસાર, જો કોઈ ચેક બેંક દ્વારા બાઉન્સ થાય અને ચેક મેળવનાર પક્ષ તમને કાનૂની નોટિસ મોકલે, તો તે નોટિસ મળ્યા બાદ 15 દિવસની અંદર ચુકવણી કરવી ફરજિયાત છે. જો આ સમયગાળા દરમિયાન ચુકવણી કરવામાં ન આવે, તો નેગોશિએબલ ઇન્સ્ટ્રુમેન્ટ્સ એક્ટની કલમ 138 હેઠળ ફોજદારી કેસ દાખલ થઈ શકે છે. આ કલમ હેઠળ મહત્તમ 2 વર્ષની જેલ, ચેકની રકમના બમણા સુધીનો દંડ, અથવા બંને સજા થઈ શકે છે.

કાનૂની કાર્યવાહી પહેલા જ લાગતા દંડ

કેસ કોર્ટ સુધી પહોંચે તે પહેલાં જ બેંક અને ધિરાણકર્તા તરફથી દંડ લાગુ થવા લાગે છે. જો ચેક બાઉન્સ થાય અથવા NACH/ECS મેન્ડેટ (જેમ કે SIP અથવા EMI) ફેલ થાય, તો બેંક દરેક વખત ₹250 થી ₹750 સુધીનો બાઉન્સ ચાર્જ વસૂલ કરી શકે છે.

જો EMI, ભાડું અથવા ક્રેડિટ કાર્ડની ચુકવણી નિષ્ફળ જાય, તો ધિરાણકર્તા બાઉન્સ ચાર્જ સાથે લેટ ફી અને વધારાનું વ્યાજ પણ ઉમેરી શકે છે. ઉદાહરણ તરીકે, જો એક જ ચુકવણી ત્રણ વખત નિષ્ફળ જાય, તો કાનૂની કાર્યવાહી શરૂ થાય તે પહેલાં જ ₹2,000 થી ₹3,000 સુધીનો ખર્ચ થઈ શકે છે.

ક્રેડિટ સ્કોર પર ગંભીર અસર

ચુકવણી નિષ્ફળ થવાથી માત્ર દંડ જ નહીં, પરંતુ તમારો ક્રેડિટ સ્કોર પણ અસરગ્રસ્ત થાય છે. EMI અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ બિલ સમયસર ન ચૂકવવામાં આવે તો તમને “ડેઝ પાસ્ટ ડ્યુ (DPD)” અથવા ડિફોલ્ટ તરીકે નોંધવામાં આવે છે.

આના કારણે ક્રેડિટ સ્કોરમાં અંદાજે 50 થી 70 પોઈન્ટ સુધીનો ઘટાડો થઈ શકે છે. એક પણ EMI ચૂકવવામાં ચૂક થવી ભવિષ્યમાં લોન અથવા ક્રેડિટ કાર્ડ મેળવવામાં અડચણ ઊભી કરી શકે છે, અથવા તમને ઊંચા વ્યાજ દરે લોન મળવાની શક્યતા રહે છે.

વારંવાર બાઉન્સ થવાના લાંબા ગાળાના પરિણામો

એક વખતની ભૂલ સંભવતઃ સંભાળી શકાય છે, પરંતુ જો વારંવાર ચેક અથવા મેન્ડેટ બાઉન્સ થાય, તો તેની લાંબા ગાળાની નકારાત્મક અસર પડે છે. વારંવારની ચુકવણી નિષ્ફળતાઓ તમારા ક્રેડિટ પ્રોફાઇલને નબળી બનાવે છે અને લોન રીસ્ટ્રક્ચરિંગ જેવી વિનંતીઓ સ્વીકારવામાં મુશ્કેલી ઊભી કરે છે.

હોમ લોન જેવી મોટી લોન માટે તમારી પાત્રતા ઘટી શકે છે. બેંકો આવા કિસ્સાઓને માત્ર ભૂલ નહીં, પરંતુ નાણાકીય વર્તણૂકનું જોખમ ગણે છે.

ચેક બાઉન્સ અને ઓટો-ડેબિટ મેન્ડેટ વચ્ચેનો તફાવત

કાયદેસર રીતે જોવામાં આવે તો કલમ 138 હેઠળ ફક્ત ચેક બાઉન્સ થવું જ ફોજદારી ગુનો ગણાય છે. ઓટો-ડેબિટ અથવા NACH મેન્ડેટ નિષ્ફળ થવું સામાન્ય રીતે ફોજદારી ગુનો નથી, પરંતુ તેનાથી નાણાકીય નુકસાન અને ક્રેડિટ સ્કોરમાં ઘટાડો થવાનું જોખમ ચોક્કસ રહે છે.

આ સમસ્યાઓથી કેવી રીતે બચી શકાય?

જો તમને અગાઉથી ખબર હોય કે ચેક બાઉન્સ થઈ શકે છે અથવા મેન્ડેટ નિષ્ફળ જવાની શક્યતા છે, તો ધિરાણકર્તા ને સમયસર જાણ કરવી ખૂબ જરૂરી છે. તમે EMI ફરી શેડ્યૂલ કરવા, ચુકવણી રજા લેવા અથવા તાત્કાલિક રાહત માટે વિનંતી કરી શકો છો.

આગોતરી વાતચીત કરવાથી ઇરાદાપૂર્વક ડિફોલ્ટનો આરોપ નબળો પડે છે અને કાનૂની મુશ્કેલીઓ ટાળી શકાય છે. મહત્વની વાત એ છે કે ભંડોળનો અભાવ હંમેશા કારણ જ હોય એવું નથી. ઘણી વખત ખોટી બેંક વિગતો, ઓછી મેન્ડેટ મર્યાદા, બેંક બદલવાની પ્રક્રિયામાં ભૂલ, NACH/ECS નેટવર્ક સમસ્યા અથવા પગાર ચુકવણીમાં વિલંબ જેવી ટેક્નિકલ અથવા વહીવટી ભૂલો પણ જવાબદાર હોઈ શકે છે.

શું ચલણી નોટો પરથી મહાત્મા ગાંધીનો ફોટો હટાવી શકાય!