શું ભારતમાં પેટ્રોલ-ડીઝલના ભાવ વધશે? રશિયન તેલ પર અમેરિકાના પ્રતિબંધથી પુરવઠા પર અસર થવાની શક્યતા

અમેરિકાએ રશિયાના મુખ્ય ક્રૂડ ઓઇલ આયાતકારો પર નવા પ્રતિબંધો સંપૂર્ણપણે લાગુ કરી દીધા છે. ઊર્જા બજારના વિશ્લેષકો માને છે કે આ પ્રતિબંધોને કારણે નજીકના ભવિષ્યમાં ભારતમાં રશિયન તેલની આયાત માં તીવ્ર ઘટાડો જોવા મળી શકે છે. જોકે, આ આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ નહીં થાય.

આ પ્રતિબંધ 21 નવેમ્બર થી અમલમાં આવ્યો છે, જે રશિયાની મુખ્ય તેલ કંપનીઓ રોઝનેફ્ટ અને લુકોઇલ તેમજ તેમની પેટાકંપનીઓ પર લાગુ પડે છે. આ પ્રતિબંધોના કારણે હવે આ કંપનીઓ પાસેથી ક્રૂડ ઓઇલ ખરીદવું કે વેચવું લગભગ અશક્ય બની ગયું છે.

ભારતે આ વર્ષે દરરોજ સરેરાશ 1.7 મિલિયન બેરલ રશિયન તેલ આયાત કર્યું હતું અને પ્રતિબંધો પહેલાં તે મજબૂત રહ્યું હતું. નવેમ્બરમાં આયાત 181.9 મિલિયન બેરલ પ્રતિદિન થવાનો અંદાજ છે, કારણ કે રિફાઇનરીઓ સસ્તા તેલની ખરીદીમાં વધારો કરે છે. ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં પુરવઠામાં સ્પષ્ટ ઘટાડો થવાની ધારણા છે, વિશ્લેષકોએ દરરોજ આશરે 4,00,000 બેરલ સુધીનો ઘટાડો થવાની આગાહી કરી છે. પરંપરાગત રીતે પશ્ચિમ એશિયાઈ તેલ પર નિર્ભર ભારતે ફેબ્રુઆરી 2022માં યુક્રેન પરના હુમલા પછી રશિયાથી તેની તેલ આયાતમાં નોંધપાત્ર વધારો કર્યો હતો.

પશ્ચિમી પ્રતિબંધો અને યુરોપિયન માંગમાં ઘટાડાને કારણે રશિયન તેલ ભારે ડિસ્કાઉન્ટ પર ઉપલબ્ધ થયું. પરિણામે, ભારતની રશિયન ક્રૂડ ઓઇલ આયાત કુલ આયાતના એક ટકાથી વધીને લગભગ 40 ટકા થઈ ગઈ. નવેમ્બરમાં રશિયા ભારતનો સૌથી મોટો સપ્લાયર રહ્યો, જે કુલ આયાતનો લગભગ ત્રીજા ભાગનો હિસ્સો ધરાવે છે.

રશિયન તેલ પુરવઠો ઘટશે

કેપ્લરના રિફાઇનિંગ અને મોડેલિંગના મુખ્ય સંશોધન વિશ્લેષક સુમિત રિટોલિયાએ જણાવ્યું  કે, “અમે નજીકના ભવિષ્યમાં, ખાસ કરીને ડિસેમ્બર અને જાન્યુઆરીમાં ભારતમાં રશિયન ક્રૂડ ઓઇલના પ્રવાહમાં સ્પષ્ટ ઘટાડો થવાની અપેક્ષા રાખીએ છીએ.” 21 ઓક્ટોબરથી પુરવઠો ધીમો પડી ગયો છે, જોકે રશિયાની મધ્યસ્થીઓ અને વૈકલ્પિક ધિરાણનું સંચાલન કરવાની ક્ષમતાને કારણે અંતિમ નિષ્કર્ષ કાઢવાનું હજુ વહેલું નથી. રિલાયન્સ ઇન્ડસ્ટ્રીઝ, HPCL મિત્તલ એનર્જી અને મેંગલોર રિફાઇનરી જેવી કંપનીઓએ પ્રતિબંધો લાદવાના કારણે રશિયન તેલની આયાતને અસ્થાયી રૂપે બંધ કરી દીધી છે. એકમાત્ર અપવાદ નાયરા એનર્જી છે, જે રોઝનેફ્ટ દ્વારા સમર્થિત છે અને EU પ્રતિબંધોને પગલે અન્ય સ્ત્રોતોમાંથી પુરવઠો બંધ થવાને કારણે રશિયન તેલ પર ભારે આધાર રાખે છે.

રશિયન તેલનો મોટો નફો થયો

રિટોલિયાએ જણાવ્યું કે નાયરાના વાડીનાર પ્લાન્ટ સિવાય, કોઈપણ ભારતીય રિફાઇનર OFAC-નિયુક્ત એન્ટિટી સાથે સંકળાયેલા જોખમો લેવા માંગતો નથી. ખરીદદારોને તેમના કરારો, સપ્લાય રૂટ્સ, માલિકી અને ચુકવણી ચેનલોનું પુનર્ગઠન કરવામાં સમય લાગશે. વિશ્લેષકો કહે છે કે સસ્તા રશિયન તેલએ છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારતીય રિફાઇનર્સ માટે નોંધપાત્ર નફો પેદા કર્યો છે અને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં અસ્થિરતા હોવા છતાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના છૂટક ભાવ સ્થિર રાખ્યા છે. ભારત તેની તેલની 88% જરૂરિયાતો આયાત દ્વારા પૂર્ણ કરે છે. નવા યુએસ પ્રતિબંધો સંપૂર્ણપણે લાગુ થયા પછી, ભારતની રશિયન તેલ આયાત અસ્થિર અને અનિશ્ચિત તબક્કામાં પ્રવેશી છે. નિષ્ણાતોના મતે, જ્યારે રશિયન તેલની આયાત સંપૂર્ણપણે બંધ નહીં થાય, ત્યારે નજીકના ભવિષ્યમાં પ્રવાહ ઘટશે.