US Iran Deal Effect: અમેરિકા-ઈરાન સમજૂતીથી કોને શું ફાયદો? ભારત ને શું મળશે રાહત?

વૈશ્વિક અર્થતંત્ર અને ઊર્જા બજારો માટે સારા સમાચાર સામે આવ્યા છે. લાંબા સમયથી ચાલી રહેલા અમેરિકા અને ઈરાન વચ્ચેના તણાવમાં હવે ઘટાડો થતો જોવા મળી રહ્યો છે. બંને દેશો યુદ્ધવિરામ અને શાંતિ સ્થાપવા માટેના એક પ્રાથમિક કરારના ડ્રાફ્ટ પર સહમત થયા હોવાનું જાણવા મળ્યું છે. આ વિકાસને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય બજારોમાં સકારાત્મક અસર જોવા મળી છે અને કાચા તેલના ભાવમાં નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો છે.

તેલના ભાવમાં ઘટાડો

શાંતિ કરારના સમાચાર સામે આવતા જ આંતરરાષ્ટ્રીય કોમોડિટી બજારમાં ભારે હલચલ જોવા મળી હતી. બ્રેન્ટ ક્રૂડના ભાવમાં આશરે 4 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો અને તેનો ભાવ પ્રતિ બેરલ 84 ડોલર સુધી નીચે આવ્યો. બીજી તરફ અમેરિકન વેસ્ટ ટેક્સાસ ઈન્ટરમિડિયેટ (WTI) ક્રૂડમાં 4.6 ટકાથી વધુનો ઘટાડો નોંધાતા તેનો ભાવ 80 ડોલર પ્રતિ બેરલની આસપાસ પહોંચી ગયો.

વિશ્લેષકોનું માનવું છે કે જો હોર્મુઝ જળમાર્ગમાં ફરીથી સામાન્ય અવરજવર શરૂ થશે તો વૈશ્વિક તેલ પુરવઠા અંગેની ચિંતાઓ ઓછી થશે અને બજારમાં સ્થિરતા આવશે. આ પરિસ્થિતિના કારણે આગામી સમયમાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ પર પણ દબાણ ઘટી શકે છે.

તેલ વેપાર માટે હોર્મુઝ જળમાર્ગ કેમ મહત્વનો?

હોર્મુઝ જળમાર્ગ વિશ્વના તેલ વેપાર માટે જીવનરેખા સમાન માનવામાં આવે છે. મધ્યપૂર્વમાંથી વિશ્વના અનેક દેશોમાં પહોંચતું મોટાભાગનું કાચું તેલ આ માર્ગ મારફતે જ પસાર થાય છે. તાજેતરના તણાવને કારણે આ વિસ્તારમાં અવરજવર પર અસર પડી હતી, જેના કારણે વૈશ્વિક બજારમાં તેલના ભાવ વધી રહ્યા હતા. હવે સમજૂતીના સંકેતો મળતા ઊર્જા ક્ષેત્રમાં રાહતનો માહોલ સર્જાયો છે.

ભારતીય જહાજ ‘દિશા’એ વધારી આશા

આ સમગ્ર ઘટનાક્રમમાં ભારત માટે સૌથી સકારાત્મક સમાચાર ભારતીય જહાજ ‘દિશા’ના આગળ વધવાથી મળ્યા છે. બ્લૂમબર્ગના શિપ-ટ્રેકિંગ ડેટા અનુસાર, આ જહાજ હાલમાં સંયુક્ત આરબ અમીરાત (UAE)ના ઉત્તર ભાગમાં છે અને હવે ઝડપથી ઓમાન તરફ આગળ વધી રહ્યું છે.

આ જહાજ ભારતની એક સરકારી આયાતકાર કંપનીના લાંબા ગાળાના ચાર્ટર કરાર હેઠળ કાર્યરત છે. તેણે માર્ચ મહિનાની શરૂઆતમાં કતારની રાસ લાફાન સુવિધામાંથી મોટી માત્રામાં ગેસનો જથ્થો ભર્યો હતો. જોકે, મધ્યપૂર્વમાં વધેલા તણાવ અને સુરક્ષા સંબંધી ચિંતાઓને કારણે તેને ખાડી વિસ્તારમાં જ રોકાવું પડ્યું હતું.

હવે પરિસ્થિતિમાં સુધારો અને હોર્મુઝ જળમાર્ગ ફરી શરૂ થવાની સંભાવનાને કારણે ‘દિશા’ ફરીથી પોતાના ગંતવ્ય તરફ આગળ વધી રહી છે, જે ભારત માટે ઊર્જા પુરવઠાના દૃષ્ટિકોણથી સારા સંકેત તરીકે જોવામાં આવી રહ્યું છે.

વૈશ્વિક બજારમાં તેલ અને ગેસના ભાવમાં ઘટાડો

નાણાકીય બજારો હંમેશા ભવિષ્યની સંભાવનાઓને ધ્યાનમાં રાખીને પ્રતિક્રિયા આપે છે. હોર્મુઝ જળમાર્ગ મારફતે એલએનજી (LNG) પરિવહન ફરી શરૂ થવાની આશાએ વૈશ્વિક સપ્લાય અંગેની ચિંતાઓમાં ઘટાડો કર્યો છે. માર્ચ મહિનાથી યુરોપ અને એશિયામાં ગેસના ભાવમાં સતત વધારો જોવા મળ્યો હતો, પરંતુ હવે પરિસ્થિતિમાં સુધારાની આશાએ બજારમાં રાહતનો માહોલ સર્જાયો છે.

સોમવારે એશિયાઈ બજારો ખુલતાં જ તેની સીધી અસર જોવા મળી હતી. શરૂઆતના કારોબારમાં યુરોપિયન કુદરતી ગેસના ભાવમાં લગભગ 5.8 ટકાનો ઘટાડો નોંધાયો હતો. ઊર્જા બજારમાં આવેલી આ નરમાઈની અસર કાચા તેલના ભાવ પર પણ જોવા મળી હતી. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં બ્રેન્ટ ક્રૂડ ઓઈલના ભાવમાં 4 ટકાથી વધુનો નોંધપાત્ર ઘટાડો નોંધાયો, જેના કારણે વૈશ્વિક ઊર્જા બજારોમાં સ્થિરતાની આશા વધુ મજબૂત બની છે.

આ પણ વાંચો: US Iran Deal માં 14 મુદ્દાઓ પર સહમતિ, પરમાણુ વિવાદ હજુ યથાવત