મધ્ય પૂર્વ હાલમાં ગંભીર ઉથલપાથલના દોરમાં છે. 28 ફેબ્રુઆરીએ ઇઝરાયલ, યુએસ અને ઈરાન વચ્ચે ફાટી નીકળેલા સંઘર્ષે વૈશ્વિક ઉર્જા બજારોને શ્વાસ રોકી દીધા છે. આ સંઘર્ષની સીધી અસર ભારત પર પડી શકે છે, કારણ કે આપણી તેલની લગભગ 88 ટકા જરૂરિયાતો આયાત દ્વારા પૂરી થાય છે. જ્યારે પણ આંતરરાષ્ટ્રીય તેલ પુરવઠો ખોરવાય છે, ત્યારે સામાન્ય લોકો પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં વધારો અને સંભવિત અછતના ભયથી ઘેરાયેલા હોય છે. જો કે, આ વખતે, ભારત સરકારની રાજદ્વારી કુશળતા – આપણી રિફાઇનરીઓની દૂરંદેશી સાથે – માત્ર દેશને એક મોટી ઉર્જા કટોકટીમાંથી સુરક્ષિત રીતે બહાર કાઢ્યો નથી, પરંતુ વિશ્વ માટે એક શક્તિશાળી મિસાલ પણ સ્થાપિત કરી છે.

ગલ્ફ નેશન્સ તરફથી પુરવઠો બંધ; દરિયાઈ માર્ગો અવરોધિત

ઈરાન અને ઓમાન વચ્ચે સ્થિત ‘હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ’, વૈશ્વિક તેલ વેપારની જીવનરેખા માનવામાં આવે છે. વિશ્વના તેલનો પાંચમા ભાગ આ જ ચેનલમાંથી પસાર થાય છે. જોકે, માર્ચની શરૂઆતથી, આ મહત્વપૂર્ણ દરિયાઈ માર્ગ પર જહાજોનો ટ્રાફિક લગભગ સ્થગિત થઈ ગયો છે. પરિણામે, ઇરાક, સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને કુવૈત જેવા દેશોમાંથી ભારતમાં આવતા ક્રૂડ ઓઇલ શિપમેન્ટમાં ભારે ઘટાડો નોંધવામાં આવ્યો છે. કોમોડિટી માર્કેટ એનાલિટિક્સ ફર્મ કેપ્લરના ડેટા અનુસાર, માર્ચ દરમિયાન ઇરાક અને યુએઈમાંથી આયાતમાં અનુક્રમે 69.2% અને 72.8% નો આશ્ચર્યજનક ઘટાડો જોવા મળ્યો. સાઉદી અરેબિયા અને કુવૈતમાંથી પુરવઠો પણ લગભગ અડધો થઈ ગયો છે.

રશિયા તારણહાર તરીકે ઉભરી રહ્યું છે

આ પડકારજનક સમયમાં, ભારતે તેની વ્યૂહરચનાને ફરીથી માપવામાં અભૂતપૂર્વ ચપળતા દર્શાવી. મધ્ય પૂર્વમાંથી તેલ પુરવઠાના બંધ થવાની ભરપાઈ કરવા માટે, ભારતે ઝડપથી રશિયા તરફ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું. પરિણામે, 1 માર્ચથી 25 માર્ચ દરમિયાન, રશિયામાંથી તેલ આયાતમાં 82.3% નો મોટો ઉછાળો આવ્યો, જે દરરોજ 1.9 મિલિયન બેરલના રેકોર્ડ સ્તરે પહોંચ્યો. ભારતની કુલ આયાતમાં રશિયન તેલનો હિસ્સો – જે ફેબ્રુઆરીમાં માત્ર 20.1% હતો – હવે વધીને 45.2% થયો છે. ચતુરાઈભરી દૂરંદેશી દર્શાવતા, ભારતીય રિફાઇનરીઓ એપ્રિલ સુધી ડિલિવરી માટે 60 મિલિયન બેરલ રશિયન ક્રૂડ તેલ ખરીદી ચૂકી છે. આ ભારતના મજબૂત માળખા અને વ્યવસ્થાપન પ્રણાલીનો પુરાવો છે કે, આટલા મોટા વિક્ષેપ છતાં, સ્થાનિક તેલ ઉત્પાદન અને પુરવઠો સંપૂર્ણપણે અપ્રભાવિત રહ્યો છે.

યુએસએ પણ ભારતની તાકાત સ્વીકારવી પડી

આ ઘટનાઓ વચ્ચે, રાજદ્વારી મોરચે પણ એક મહત્વપૂર્ણ વિજય સુનિશ્ચિત થયો છે. તાજેતરમાં સુધી, યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ – વેપાર વાટાઘાટો દરમિયાન – રશિયન તેલ ખરીદવાથી દૂર રહેવા માટે ભારત પર દબાણ લાવી રહ્યું હતું. જો કે, હોર્મુઝ સ્ટ્રેટ બંધ થયા પછી, પરિસ્થિતિ સંપૂર્ણપણે પલટાઈ ગઈ. આ વર્ષે યુએસમાં આગામી ચૂંટણીઓને ધ્યાનમાં રાખીને, ટ્રમ્પ વહીવટીતંત્ર કોઈપણ કિંમતે વૈશ્વિક તેલના ભાવમાં વધારો થતો અટકાવવા માટે કટિબદ્ધ છે. પરિણામે, વોશિંગ્ટને ભારતને રશિયન તેલ ખરીદવાનું ચાલુ રાખવા માટે એક ખાસ છૂટ આપી છે. આ દર્શાવે છે કે ભારત તેની ઉર્જા સુરક્ષા અંગે સ્વતંત્ર નિર્ણયો લેવા માટે સંપૂર્ણપણે સક્ષમ છે, અને વૈશ્વિક મહાસત્તાઓ પણ હવે ભારતના રાષ્ટ્રીય હિતોનું સન્માન કરવા માટે મજબૂર છે.

શું પેટ્રોલ અને ડીઝલ વધુ મોંઘા થશે?

ઈરાન સાથેના સંઘર્ષને જોતાં, હાલમાં દરેકના મનમાં એક પ્રશ્ન છે: શું પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ વધશે? આશ્વાસન આપનારી વાત એ છે કે, ભારતના મજબૂત માળખાને કારણે, સ્થાનિક બજાર સંપૂર્ણપણે સુરક્ષિત છે. ભારતની કુલ તેલ આયાતમાં સંઘર્ષ પહેલાના સ્તર (જાન્યુઆરી-ફેબ્રુઆરી) ની તુલનામાં દરરોજ આશરે 800,000 બેરલનો ઘટાડો થયો હોવા છતાં, ભારતીય તેલ કંપનીઓએ તેમના વાણિજ્યિક વ્યૂહાત્મક અનામતનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કર્યો છે. પરિણામે, રિફાઇનરી કામગીરી અવિરત ચાલુ રહી છે. કેપ્લરના નિષ્ણાતોએ સ્પષ્ટપણે જણાવ્યું છે કે ભારતનું ઉર્જા માળખાગત સુવિધા ખૂબ જ સ્થિતિસ્થાપક છે, અને દેશના બળતણ પુરવઠા માટે કોઈ તાત્કાલિક જોખમ નથી.

Breaking News: ઈરાનનો ઈઝરાયેલ પર હુમલો, પણ મિસાઈલ પર કેમ લખ્યું ‘ભારત’નું નામ? જાણો રહસ્ય, આ સ્ટોરી વાંચવા અહીં ક્લિક કરો