ગરીબો માટે શરૂ કરેલી ઉજ્જવલા યોજનામાં મોટો ઝટકો, સબસિડીવાળા સિલિન્ડરની સંખ્યા 9થી ઘટાડીને માત્ર 4
કેન્દ્ર સરકાર દ્વારા પીએમ ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) ના લાભાર્થીઓને મળતા સબસિડીવાળા રાંધણ ગેસ સિલિન્ડરના ક્વોટામાં મોટો કાપ મૂકવામાં આવ્યો છે. શરૂઆતમાં વર્ષના 12 અને ત્યારબાદ 9 મળતા સિલિન્ડરની સંખ્યા હવે ઘટાડીને માત્ર 4 કરી દેવાઈ છે. આ આંચકાની સાથે જ દિલ્હીમાં 14.2 કિલોના સિલિન્ડરના ભાવમાં પણ તાજેતરમાં વધારો ઝીંકાયો છે. આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાં યુદ્ધની સ્થિતિ અને ઓઇલ કંપનીઓના નુકસાનને આગળ ધરીને સરકારે લીધેલા આ નિર્ણયથી ગરીબ પરિવારોનું બજેટ ખોરવાઈ જશે.
સરકારે ઉજ્જવલા યોજના હેઠળ મળતા સિલિન્ડરની સબસિડીમાં મોટો ઘટાડો કર્યો છે. પહેલા જે વર્ષમાં 9 સિલિન્ડર મળતા હતા, હવે લાભાર્થીઓને માત્ર 4 સિલિન્ડર જ મળશે. આ પહેલા પણ સરકારે સિલિન્ડરની સંખ્યામાં ઘટાડો કર્યો હતો.
ઉજ્જવલા યોજનાના લાભાર્થીઓને હવે વર્ષમાં માત્ર 4 જ સબસિડીવાળા સિલિન્ડર મળશે. સરકારે વાર્ષિક મળતા સિલિન્ડરની સંખ્યા 9થી ઘટાડીને 4 કરી દીધી છે. પ્રધાનમંત્રી ઉજ્જવલા યોજના (PMUY) મે 2016માં શરૂ કરવામાં આવી હતી, જેથી ગરીબ પરિવારોની વયસ્ક મહિલાઓને ડિપોઝિટ વગરના એલપીજી કનેક્શન આપી શકાય. શરૂઆતમાં લાભાર્થીઓને વર્ષમાં 12 સબસિડીવાળા 14.2 કિલોના સિલિન્ડર મળતા હતા. ગયા વર્ષે આ કોટા ઘટાડીને નવ કરવામાં આવ્યો હતો અને હવે તેને વધુ ઓછો કરીને ચાર કરી દેવાયો છે.
પેટ્રોલિયમ અને કુદરતી ગેસ મંત્રાલયના એડિશનલ સેક્રેટરી પ્રવીણ મલ ખનૂજાએ એક પ્રેસ કોન્ફરન્સમાં જણાવ્યું હતું કે, આ બદલાયેલી મર્યાદા મોટાભાગે ઉજ્જવલા લાભાર્થીઓના સરેરાશ વાર્ષિક વપરાશની બરાબર છે. રસોઈ માટે સ્વચ્છ બળતણના ઉપયોગને પ્રોત્સાહન આપવા અને તેને સસ્તું બનાવવા માટે, સરકારે મે 2022માં 14.2 કિલોના એલપીજી સિલિન્ડર પર 200 રૂપિયાની ટાર્ગેટેડ સબસિડી શરૂ કરી હતી. આ સબસિડી વર્ષમાં 12 સિલિન્ડર સુધીની દરેક રિફિલ ખરીદી પછી સીધી લાભાર્થીઓના બેંક ખાતામાં જમા કરવામાં આવતી હતી. ઓક્ટોબર 2023માં સબસિડી વધારીને 14.2 કિલોના સિલિન્ડર પર 300 રૂપિયા કરવામાં આવી હતી અને 5 કિલોના સિલિન્ડર માટે પણ તે જ પ્રમાણમાં લાભ આપવામાં આવ્યો હતો.
પહેલા ભાવ વધ્યા, હવે સિલિન્ડરની સંખ્યા ઘટી
સબસિડીવાળા ક્વોટામાં આ ઘટાડો એલપીજીના ભાવમાં થયેલા વધારા બાદ કરવામાં આવ્યો છે. દિલ્હીમાં 14.2 કિલોના સિલિન્ડરની કિંમત છેલ્લા ત્રણ મહિનામાં બે વાર થયેલા વધારા બાદ કુલ 89 રૂપિયા વધી છે. છેલ્લો વધારો 7 જૂનના રોજ થયો હતો, જેનાથી રિટેલ કિંમત 942 રૂપિયા થઈ ગઈ છે. 300 રૂપિયાની સબસિડી બાદ કર્યા પછી, PMUY લાભાર્થીઓને 14.2 કિલોના સિલિન્ડર માટે 642 રૂપિયા ચૂકવવા પડે છે.
તેમણે કહ્યું કે આ નવો ક્વોટા મોટાભાગે PMUY પરિવારોની સરેરાશ વાર્ષિક વપરાશને દર્શાવે છે. સરકારના અંદાજિત સપ્લાય કોસ્ટની સરખામણીમાં લાભાર્થીઓને વાસ્તવમાં પ્રતિ સિલિન્ડર અંદાજે 1000 રૂપિયાની મદદ મળે છે. 7 જૂનના રોજ રાંધણ ગેસ એલપીજીની કિંમતોમાં પ્રતિ સિલિન્ડર 29 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો હતો.
તેમણે ઉમેર્યું કે આ વધારો રોજિંદા 1 રૂપિયાની બરાબર છે. પાંચ સભ્યો ધરાવતા પરિવાર માટે આ વધારો રોજિંદા 20 પૈસા સમાન છે. પશ્ચિમ એશિયામાં સર્જાયેલી અડચણોને કારણે આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે એલપીજીના ભાવોમાં ભારે વધારો થયો હોવા છતાં, ભારતીય ઘરોમાં રાંધણ ગેસ માટે વિશ્વમાં સૌથી ઓછી કિંમત ચૂકવવામાં આવી રહી છે.
એલપીજીના પડતર ખર્ચમાં થયો વધારો
પ્રવીણ મલ ખનૂજાએ જણાવ્યું કે ફેબ્રુઆરીના અંતમાં પશ્ચિમ એશિયામાં યુદ્ધ શરૂ થયા પછી આંતરરાષ્ટ્રીય કિંમતોમાં ઉછાળો આવ્યો, જેનાથી સ્થાનિક એલપીજી સિલિન્ડરના સપ્લાયનો પડતર ખર્ચ વધીને 1,600 રૂપિયાથી વધુ થઈ ગયો છે. ભારતમાં એલપીજી આયાત (ઇમ્પોર્ટ) નો ખર્ચ ‘સાઉદી કોન્ટ્રેક્ટ પ્રાઇસ’ (CP) સાથે જોડાયેલો છે, જે આ ફ્યુઅલ માટે ગ્લોબલ બેન્ચમાર્ક છે. ફેબ્રુઆરી પછી આ બેન્ચમાર્કમાં આશરે 46% નો વધારો થયો છે, કારણ કે હોર્મુઝ જળડમરુમધ્ય (Strait of Hormuz) સંબંધિત અડચણોને કારણે ખાડી વિસ્તારમાંથી સપ્લાય ઘટી ગયો છે.
તેમણે માહિતી આપી કે સરકારે 2022થી અત્યાર સુધીમાં 52,000 કરોડ રૂપિયાની સબસિડી આપી છે. કિંમતોમાં વધારો કરવા છતાં, ઓઇલ કંપનીઓને દરેક 14.2 કિલોગ્રામ વાળા સિલિન્ડર પર આશરે 700 રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. એલપીજી ઉપરાંત, ઓઇલ કંપનીઓને પેટ્રોલ અને ડીઝલ પડતર કિંમત કરતાં ઓછી કિંમતે વેચવા પર પણ નુકસાન થઈ રહ્યું છે. પેટ્રોલ પર અન્ડર-રિકવરી પ્રતિ લીટર 6 રૂપિયા હતી અને ડીઝલ પર તે આશરે 30 રૂપિયા પ્રતિ લીટર હતી. કિંમતોમાં વધારાનું કારણ આપતા તેમણે કહ્યું કે, એકંદરે ઓઇલ કંપનીઓને રોજનું 600-700 કરોડ રૂપિયાનું નુકસાન થઈ રહ્યું છે. એલપીજી ઉપરાંત, ઓઇલ કંપનીઓએ ગયા મહિને ચાર હપ્તામાં પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવમાં પણ પ્રતિ લીટર આશરે 7.50 રૂપિયાનો વધારો કર્યો છે. સીએનજી (CNG) ના ભાવમાં પણ પ્રતિ કિલોગ્રામ 6 રૂપિયાનો વધારો કરવામાં આવ્યો છે.
