Train Spare Parts: ટ્રેનના સ્પેરપાર્ટ્સ બજારમાં કેમ નથી મળતા? જાણો તેની પાછળનું રસપ્રદ કારણ

Train Spare Parts : ભારતીય રેલવે વિશ્વના સૌથી મોટા રેલ્વે નેટવર્કમાંનું એક છે, જે દરરોજ લાખો મુસાફરોને વહન કરે છે. ટ્રેનમાં મુસાફરી કરતી વખતે, ઘણા લોકો વિચારે છે કે વ્હીલ્સ, બ્રેક્સ, બોગી અને એન્જિન જેવા આવશ્યક ટ્રેન ભાગો ક્યાં બનાવવામાં આવે છે. જ્યારે કાર અને બાઇકના સ્પેરપાર્ટ્સ સરળતાથી ઉપલબ્ધ હોય છે, ત્યારે ટ્રેનના ભાગો ઘણીવાર જનરલ સ્ટોર્સ પર ઉપલબ્ધ હોતા નથી.

ગુણવત્તા અને ટકાઉપણું

રેલવે દેશની સૌથી આવશ્યક અને સલામત પરિવહન સેવાઓમાંની એક છે. લાખો લોકો દરરોજ ટ્રેનમાં મુસાફરી કરે છે, તેથી ટ્રેનોમાં વપરાતા દરેક ભાગની ગુણવત્તા અને ટકાઉપણું પર ખાસ ધ્યાન આપવામાં આવે છે.

આ જ કારણ છે કે રેલવેના સ્પેરપાર્ટ્સ ફક્ત અધિકૃત કંપનીઓ દ્વારા અને રેલવેની દેખરેખ હેઠળ બનાવવામાં આવે છે અને ખરીદવામાં આવે છે. તો, ચાલો જોઈએ કે બજારમાં ટ્રેનના સ્પેરપાર્ટ્સ કેમ ઉપલબ્ધ નથી અને તેના કારણો શું છે.

બજારમાં ટ્રેનના સ્પેરપાર્ટ્સ કેમ ઉપલબ્ધ નથી?

રેલવે એક કેન્દ્રિય અને અત્યંત સુરક્ષિત સિસ્ટમ છે. રેલવેમાં વપરાતા મોટાભાગના ભાગો અત્યંત વિશિષ્ટ ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ કરીને બનાવવામાં આવે છે. તે સામાન્ય વાહનોમાં વપરાતા ભાગોથી વિપરીત છે.

ટ્રેનના વ્હીલ્સ, બ્રેક સિસ્ટમ્સ, એક્સલ્સ, બોગી ફ્રેમ્સ અને કપ્લર્સ અત્યંત કડક સલામતી ધોરણો અનુસાર બનાવવામાં આવે છે. જો આવા ભાગો ખુલ્લા બજારમાં ઉપલબ્ધ થાય તો બજારમાં દુરુપયોગ અથવા નકલી ઉત્પાદનોના પ્રવેશનું જોખમ વધી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ફક્ત ભારતીય રેલવે અને તેના અધિકૃત ઉત્પાદકો જ આ ભાગોનું ઉત્પાદન અને સપ્લાય કરે છે.

આ પાછળનું કારણ શું છે?

રેલવે ઉદ્યોગમાં વપરાતા મોટાભાગના ભાગો વિશિષ્ટ ડિઝાઇન અને ટેકનોલોજી પર આધારિત હોય છે. તેનું ઉત્પાદન કરતી કંપનીઓની સંખ્યા મર્યાદિત છે. રેલવેના ભાગોના ઉત્પાદકો અસંખ્ય ગુણવત્તા પરીક્ષણોમાંથી પસાર થાય છે.

દરેક ભાગની મજબૂતાઈ, ટકાઉપણું અને સલામતી માટે પરીક્ષણ કરવામાં આવે છે. આ જ કારણ છે કે રેલવેના સ્પેરપાર્ટ્સનું ઉત્પાદન સામાન્ય ઓટોમોબાઈલ ભાગોના ઉત્પાદન કરતાં વધુ પડકારજનક માનવામાં આવે છે.

રેલવે ઉદ્યોગ સામેના સૌથી મોટા પડકારો

1. મર્યાદિત સંખ્યામાં સપ્લાયર્સ પર નિર્ભરતા – રેલવે માટે વિશિષ્ટ ભાગો બનાવતી કંપનીઓ ખૂબ ઓછી છે. જો કોઈ કારણોસર સપ્લાય ચેઇન ખોરવાઈ જાય, તો રેલવેને જરૂરી પુરવઠો મેળવવામાં વિલંબનો સામનો કરવો પડી શકે છે.

2. લાંબો સમય – ભારે અને મજબૂત રેલવે ભાગોના ઉત્પાદન માટે નોંધપાત્ર સમયની જરૂર પડે છે. કેટલીકવાર એક ભાગ બનાવવા અને તેની ગુણવત્તા તપાસ પૂર્ણ કરવામાં મહિનાઓ લાગી શકે છે. આ જાળવણી અને સમારકામ કાર્યને અસર કરી શકે છે.

3. જૂની રેલવે સંપત્તિ – ભારત સહિત ઘણા દેશોમાં રેલવેનો મોટો ભાગ દાયકાઓ જૂનો છે. ઘણી ટ્રેનો અને ઉપકરણોને હજુ પણ એવા ભાગોની જરૂર પડે છે જે પહેલાથી જ બંધ થઈ ગયા છે. આનાથી વિકલ્પો વિકસાવવા પડકારજનક બને છે.

4. સ્ટોક અને ઇન્વેન્ટરી સમસ્યાઓ – રેલવેએ હંમેશા આવશ્યક ભાગોનો સંપૂર્ણ સ્ટોક રાખવો જોઈએ. સ્ટોકની અછત કામગીરીને અસર કરી શકે છે, જ્યારે વધુ પડતો સ્ટોક ખર્ચ વધારી શકે છે.

5. સતત વધતા ખર્ચ – કાચા માલના ભાવ, મજૂરી, વીજળી, ઇંધણ અને પરિવહન ખર્ચમાં વધારો રેલવે ભાગોનું ઉત્પાદન વધુને વધુ ખર્ચાળ બનાવી રહ્યો છે. તેથી ગુણવત્તા જાળવી રાખીને ખર્ચને નિયંત્રિત કરવો એ એક મોટો પડકાર છે.

6. કડક સલામતી નિયમો – રેલવેમાં વપરાતા દરેક ભાગ કડક સલામતી ધોરણોને પૂર્ણ કરે છે. કોઈપણ નવા ભાગનો ઉપયોગ કરતા પહેલા અનેક સ્તરોના પરીક્ષણ અને ચકાસણીમાંથી પસાર થાય છે.

7. નવી ટેકનોલોજી માટે અનુકૂલનક્ષમતા – આજે રેલવેમાં સ્માર્ટ સેન્સર, ડિજિટલ કંટ્રોલ સિસ્ટમ્સ અને આધુનિક ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વધી રહ્યો છે. આ માટે નવા પ્રકારના ભાગોની જરૂર પડે છે, જે ડિઝાઇન અને વિકસાવવામાં સરળ નથી.

ભારતમાં કેટલા રેલવે ભાગો સ્વદેશી રીતે બનાવવામાં આવે છે?

ભારતીય રેલવે સતત સ્વદેશીકરણ પર ભાર મૂકી રહી છે. રેલવે અનુસાર આશરે 96 ટકા માલ અને ભાગો સ્થાનિક સ્તરે ખરીદવામાં આવે છે. આમાંથી, ફક્ત તે જ તકનીકો અથવા ઉપકરણોની આયાત કરવામાં આવે છે જે ભારતમાં ઉપલબ્ધ નથી અથવા પૂરતી માત્રામાં અને ગુણવત્તામાં સ્થાનિક સ્તરે ઉત્પાદન કરી શકાતી નથી. આજે રેલવેમાં ઉપયોગમાં લેવાતા મોટાભાગના વ્હીલ્સ, એક્સલ્સ, બ્રેકિંગ સિસ્ટમ્સ અને અન્ય આવશ્યક ભાગો ભારતમાં બનાવવામાં આવે છે.

10 જૂને એક નવો રેકોર્ડ બનશે… નેહરુ-ઇન્દિરા-મનમોહનથી લઈને મોદી સુધી, દેશ પર કોણે કેટલા દિવસ કર્યું શાસન