કાનુની સવાલ: શું 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો સંન્યાસ લઈ શકે? જાણો ધર્મ અને કાયદો શું કહે છે
ભારતીય સંસ્કૃતિમાં સંન્યાસને ખૂબ પવિત્ર અને આધ્યાત્મિક માર્ગ માનવામાં આવે છે. ઘણા લોકો જીવનના અંતિમ તબક્કામાં ભૌતિક જીવનનો ત્યાગ કરીને સંન્યાસ લે છે. પરંતુ ઘણીવાર એવો પ્રશ્ન ઊભો થાય છે કે શું 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો સંન્યાસ લઈ શકે? આ મુદ્દો માત્ર ધાર્મિક નહીં પરંતુ કાનૂની દ્રષ્ટિએ પણ મહત્વનો છે.
હિંદુ ધર્મના શાસ્ત્રો મુજબ જીવનને ચાર આશ્રમમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે—બ્રહ્મચર્ય, ગૃહસ્થ, વાનપ્રસ્થ અને સંન્યાસ. સામાન્ય રીતે સંન્યાસ જીવનના અંતિમ તબક્કામાં લેવાય છે, જ્યારે વ્યક્તિ પરિવારિક જવાબદારીઓ પૂર્ણ કરી ચૂક્યો હોય. એટલે પરંપરાગત રીતે બાળપણ અથવા કિશોરાવસ્થામાં સંન્યાસ લેવાની પ્રથા સામાન્ય નથી.
કેટલાક કેસોમાં આ મુદ્દો કોર્ટ સુધી પણ પહોંચ્યો
કાયદાની દ્રષ્ટિએ જોવામાં આવે તો 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકોને નાબાલિક માનવામાં આવે છે. નાબાલિક બાળક પોતાના જીવન સંબંધિત મોટા નિર્ણયો સ્વતંત્ર રીતે લઈ શકતો નથી. તેથી કોઈ બાળક સંન્યાસ લેવા ઈચ્છે તો તેમાં માતા-પિતા અથવા સંરક્ષકોની સંમતિ મહત્વપૂર્ણ બને છે. કેટલાક કેસોમાં આ મુદ્દો કોર્ટ સુધી પણ પહોંચ્યો છે, જ્યાં બાળકના હિતને પ્રથમ પ્રાથમિકતા આપવામાં આવી છે.
કેટલાક અન્ય ધાર્મિક પરંપરાઓમાં નાની ઉંમરે દીક્ષા લેવાના ઉદાહરણો જોવા મળે છે, પરંતુ તે પણ ઘણીવાર પરિવારની સંમતિ અને ધાર્મિક વિધિ દ્વારા કરવામાં આવે છે. તેમ છતાં, બાળકોના અધિકારો અને શિક્ષણને ધ્યાનમાં રાખીને સમાજમાં આ મુદ્દે ચર્ચા પણ થાય છે.
બાળકો માટે આ નિર્ણય સરળ નથી
આથી કહી શકાય કે ધાર્મિક રીતે કેટલીક પરંપરાઓમાં નાની ઉંમરે સંન્યાસના ઉદાહરણો મળે છે, પરંતુ કાનૂની રીતે 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના બાળકો માટે આ નિર્ણય સરળ નથી અને તેમાં માતા-પિતા તથા કાયદાની મંજૂરી મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.
18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના વ્યક્તિઓને મઠમાં નિયુક્ત કરવા પર કોઈ કાનૂની કે બંધારણીય પ્રતિબંધ નથી. કર્ણાટક હાઈકોર્ટે 16 વર્ષના છોકરાને પુજારી તરીકે નિયુક્ત કરવાને પડકારતી જાહેર હિતની અરજી (PIL) ફગાવી દીધી. આ છોકરાને ઉડુપીના આઠ મઠોમાંથી એક શિરુર મઠના પુજારી તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવ્યો છે.
કાર્યકારી મુખ્ય ન્યાયાધીશ સતીશ ચંદ્ર શર્માની આગેવાની હેઠળની ડિવિઝન બેન્ચે નોંધ્યું હતું કે નાના બાળકોને બૌદ્ધ ધર્મ જેવા અન્ય ધર્મોમાં સાધુ તરીકે નિયુક્ત કરવામાં આવે છે અને 18 વર્ષથી ઓછી ઉંમરના વ્યક્તિઓને મઠમાં નિયુક્ત કરવા પર કોઈ કાનૂની પ્રતિબંધ નથી. તેથી કોર્ટે આ કેસમાં પણ કોઈ બંધારણીય પ્રતિબંધ શોધી કાઢ્યો નથી.
આ અરજી દાખલ કરવામાં આવી હતી
પીએલ આચાર્ય અને મઠના અન્ય ભક્તોએ આ પીઆઈએલ દાખલ કરી હતી. તેમાં, તેમણે 16 વર્ષીય અનિરુદ્ધ સરલથ્ય, (જે હવે વેદવર્ધન તીર્થ તરીકે ઓળખાય છે) ની પીઠાધિપતિ અથવા પુજારી તરીકે નિમણૂક સામે અપીલ કરી હતી. તેમણે બાળ અધિકાર સંરક્ષણ કાયદાની જોગવાઈઓનો ઉલ્લેખ કર્યો હતો.
ધાર્મિક ગ્રંથોનો ઉલ્લેખ
બેન્ચે કહ્યું કે એમિકસ ક્યુરી એસએસ નાગનંદે ધાર્મિક ગ્રંથોનો ઉલ્લેખ કર્યો છે જે સ્પષ્ટ કરે છે કે ધર્મ 18૮ વર્ષની ઉંમરે પણ સાધુ બનવાની મંજૂરી આપે છે. સોડે મઠ, દ્વંદ્વ મઠ, અનિરુદ્ધને પસંદ કરવા અને નિયુક્ત કરવાનો તેના અધિકારમાં હતો, કારણ કે આ છેલ્લા 800 વર્ષથી અનુસરવામાં આવતી પ્રથા હતી અને શ્રી માધવાચાર્યના દર્શનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.
(Disclaimer: જો તમારી પાસે કોઈ ચોક્કસ કેસ હોય તો કાનૂની નિષ્ણાત (વકીલ) ની સલાહ લેવી સલાહભર્યું છે. અહીં આપેલી માહિતી ફક્ત કોર્ટના નિર્ણયો અને કલમોને આધારે આપવામાં આવી છે. તમારે કોઈ કેસ માટે જાણવું હોય તો યોગ્ય વકીલની સલાહ લઈ શકો છો.)
કાનૂની સલાહ લેવા માટે વકીલો પહેલા હકીકતોનું વિશ્લેષણ કરે છે અને પછી બીજી વ્યક્તિને કહે છે કે કયા ક્રમમાં શું કરવું. કાનુની સલાહ લેવા માટે તમે વકીલનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે નિષ્ણાત અથવા વ્યાવસાયિક સલાહકારનો સંપર્ક કરી શકો છો. તમે ઓનલાઈન કાનૂની સલાહ સેવાઓનો લાભ લઈ શકો છો. તમે રાષ્ટ્રીય કાનૂની સેવા સત્તામંડળ (NALSA) નો પણ સંપર્ક કરી શકો છો. લીગલ એડવાઈઝની સ્ટોરી વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો.
