ઈરાન-ઈઝરાયેલ જંગ વચ્ચે કુવૈતની ‘રેડિયોએક્ટિવ લીક’ની ચેતવણીથી વિશ્વભરમાં ફફડાટ, શું ગુજરાત પર થશે અસર?

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા યુદ્ધ વચ્ચે ઈરાનમાં પરમાણુ વિકિરણ (Nuclear Radiation) ફેલાવાની શક્યતાએ દુનિયાભરમાં ચિંતા જગાવી છે. ઇન્ટરનેશનલ એટોમિક એનર્જી એજન્સી (IAEA) એ ચેતવણી આપી છે કે જો આ વિસ્તારમાં પરમાણુ પ્લાન્ટ્સ પર હુમલા થશે, તો રેડિયોલોજિકલ લીકેજની શક્યતા નકારી શકાય તેમ નથી.

કયા દેશો પર તોળાઈ રહ્યું છે જોખમ?

જો ઈરાનના બુશેહર જેવા દરિયાકાંઠાના પ્લાન્ટમાંથી રેડિયેશન લીક થાય, તો ખાડી વિસ્તારના 6 થી 8 દેશો પર તેની સીધી અસર પડશે. આ અસર હવાની દિશા અને સમુદ્રના મોજા પર નિર્ભર રહેશે:

• પીવાના પાણીનું સંકટ: કુવૈત, કતાર અને બહેરીન જેવા દેશો પીવાના પાણી માટે સમુદ્રના પાણીને ફિલ્ટર (Desalination) કરવા પર નિર્ભર છે. જો દરિયાનું પાણી રેડિયોએક્ટિવ થશે તો આ દેશોમાં પાણીનો પુરવઠો ઠપ્પ થઈ શકે છે.
• યુનાઈટેડ આરબ અમીરાત (UAE): UAE તેના 80% પીવાના પાણી માટે સમુદ્ર પર નિર્ભર હોવાથી તે સૌથી વધુ જોખમમાં છે.
• હવા દ્વારા પ્રદૂષણ: સાઉદી અરેબિયા, ઓમાન અને ઈરાક ભૌગોલિક રીતે ઈરાનથી નજીક હોવાથી હવામાં ફેલાતા રેડિયોએક્ટિવ કણોના સંપર્કમાં આવી શકે છે. સીરિયા અને જોર્ડન પર પણ આડકતરી અસર થઈ શકે છે. જો ઓમાનથી ગુજરાત તરફ પવન વેગ આવે તો તે શું અસર કરી શકે?

જ્યારે આપણે પ્રદૂષિત હવા કે પરમાણુ વિકિરણ (Radiation) ના ફેલાવાની વાત કરતા હોઈએ, ત્યારે પવનની દિશા અને ગતિ સૌથી નિર્ણાયક પરિબળ બને છે.

કુવૈત સરકારે તાત્કાલિક અસરથી જાહેર જનતા માટે એલર્ટ જારી કર્યું છે. અધિકારીઓના જણાવ્યા મુજબ, પાડોશી દેશોમાં પરમાણુ પ્લાન્ટ્સની આસપાસ ચાલી રહેલા સંઘર્ષને કારણે રેડિયોએક્ટિવ કણો હવામાં ભળવાની શક્યતા છે. કુવૈતે તેના ઇમરજન્સી સર્વેલન્સ સિસ્ટમને સ્ટેન્ડબાય પર રાખી છે અને રેડિયેશન લેવલનું સતત મોનિટરિંગ કરવામાં આવી રહ્યું છે.

ગલ્ફ દેશોમાં ડરનો માહોલ

કુવૈતની આ ચેતવણી બાદ સાઉદી અરેબિયા, યુએઈ અને કતાર જેવા દેશો પણ સતર્ક થઈ ગયા છે. જોકે હજુ સુધી કોઈ ચોક્કસ સ્થળેથી લીક થવાની સત્તાવાર પુષ્ટિ થઈ નથી, પરંતુ યુદ્ધની તીવ્રતા જોતા રેડિયોએક્ટિવ હોનારતની શક્યતાને નકારી શકાય તેમ નથી.

દિશા અને પવનનો માર્ગ

• ઓમાન અને ગુજરાત વચ્ચે અરબી સમુદ્ર આવેલો છે. ઓમાન ગુજરાતની પશ્ચિમ-દક્ષિણ પશ્ચિમ (West-South West) દિશામાં સ્થિત છે.
• ક્યારે આવી શકે? સામાન્ય રીતે પશ્ચિમી પવનો ખૂબ જ પ્રબળ હોય છે. જોકે, અરબી સમુદ્રમાં સર્જાતા લો-પ્રેશર અથવા ચક્રવાતને કારણે વર્ષના કોઈપણ સમયે આ પવનો ઓમાનથી ભારત તરફ ગતિ કરી શકે છે.

ગુજરાતના કયા શહેરો પર સૌથી પહેલા અસર થશે?

ઓમાનથી આવતા પવનો અરબી સમુદ્ર ઓળંગીને સીધા ગુજરાતના દરિયાકાંઠાના વિસ્તારોમાં પ્રવેશે છે. પવનના માર્ગમાં આવતા પ્રથમ શહેરો અને જિલ્લાઓ નીચે મુજબ છે:

• દ્વારકા અને જામનગર: ભૌગોલિક રીતે આ વિસ્તારો ઓમાનની સૌથી નજીક અને સીધી રેખામાં છે.
• પોરબંદર અને વેરાવળ (સોમનાથ): સૌરાષ્ટ્રનો દરિયાકાંઠો પશ્ચિમી પવનો માટે પ્રથમ પ્રવેશદ્વાર છે.
• કચ્છ (માંડવી અને મુન્દ્રા): જો પવન થોડો ઉત્તર તરફ ઝૂકેલો હોય, તો કચ્છના દરિયાકાંઠાના શહેરો સૌથી પહેલા પ્રભાવિત થાય.
• કંડલા: પશ્ચિમમાંથી આવતી હવા સૌરાષ્ટ્રને ઓળંગીને કે કચ્છના અખાત દ્વારા કંડલા અને ત્યારબાદ મોરબી-રાજકોટ સુધી પહોંચી શકે છે.

ગુજરાત સિવાય ભારતના કયા રાજ્યો સંપર્કમાં આવી શકે?

પશ્ચિમી પવનો ગુજરાતમાં પ્રવેશ્યા પછી જમીન માર્ગે આગળ વધે છે. જો હવાની ગતિ તેજ હોય, તો તે નીચેના રાજ્યો સુધી પહોંચી શકે છે:

• રાજસ્થાન: કચ્છ અને ઉત્તર ગુજરાતમાંથી પસાર થઈને હવા સીધી પશ્ચિમ રાજસ્થાન (બાડમેર, જેસલમેર, જોધપુર) માં પ્રવેશે છે.
• મહારાષ્ટ્ર: જો પવનોની દિશા દક્ષિણ-પશ્ચિમ તરફ હોય, તો મુંબઈ અને કોંકણના વિસ્તારો ગુજરાતની સાથે અથવા તેના થોડા સમય બાદ પ્રભાવિત થઈ શકે છે.
• મધ્ય પ્રદેશ: સૌરાષ્ટ્ર અને મધ્ય ગુજરાત (અમદાવાદ, વડોદરા) ને ઓળંગીને આ પવનો માળવા પ્રદેશ (ઈન્દોર, ઉજ્જૈન) સુધી પહોંચી શકે છે.
• દિલ્હી અને હરિયાણા: ઘણીવાર પ્રબળ પશ્ચિમી પવનો (Western Disturbances જેવી સ્થિતિમાં) રાજસ્થાનને ઓળંગીને ઉત્તર ભારત સુધી પણ પહોંચી જાય છે.

પરમાણુ વિકિરણ (Radiation) થી કેવી રીતે બચવું?

અચાનક રેડિયેશન લીક થવાની સ્થિતિમાં જીવ બચાવવા માટે નીચેના પગલાં લેવા ખૂબ જરૂરી છે:

• ઘરની અંદર રહો: ઈંટ અથવા કોંક્રિટની બનેલી ઈમારતની અંદર રહેવું સૌથી સુરક્ષિત છે. તે બહારની સરખામણીએ વધુ સુરક્ષા આપે છે.
• બારી-બારણાં બંધ કરો: ઘરના તમામ દરવાજા અને બારીઓ બંધ કરી દો. પંખા, એસી કે વેન્ટિલેશન સિસ્ટમ જે બહારની હવા અંદર ખેંચે છે તેને તરત જ બંધ કરી દો.
• સમય અને અંતર: રેડિયેશનના સ્ત્રોતથી જેટલા દૂર રહેશો અને જેટલો ઓછો સમય તેના સંપર્કમાં આવશો, તેટલું જોખમ ઓછું રહેશે.
• ખોરાક અને પાણીની સુરક્ષા: માત્ર સીલબંધ બોટલનું પાણી પીવો અને પેક કરેલો કે કેન (Can) માં રાખેલો ખોરાક જ લેવો. ખુલ્લો ખોરાક કે નળનું પાણી રેડિયોએક્ટિવ હોઈ શકે છે.

અત્યાર સુધી કોઈ લીકેજ મળ્યું નથી, પરંતુ યુદ્ધની સ્થિતિમાં ન્યૂક્લિયર સેફ્ટી અત્યારે સૌથી મોટો વૈશ્વિક મુદ્દો બની ગઈ છે.

લડ્યા વગર જ ભારત ચૂકવી રહ્યું છે યુદ્ધની ભારે કિંમત, વાંચવા માટે અહીં ક્લિક કરો