Iran-Israel War Impact: કતારમાં ગેસ ઉત્પાદન બંધ થતા CNG અને PNG ના ભાવમાં થઈ શકે છે તોતિંગ વધારો

પશ્ચિમ એશિયામાં ચાલી રહેલા સંઘર્ષની સીધી અસર હવે ભારતના ઈંધણ બજાર પર જોવા મળી રહી છે. વિશ્વના સૌથી મોટા ગેસ નિકાસકાર દેશ કતારમાં ઉર્જા પ્લાન્ટ્સ પર થયેલા હુમલા બાદ લિક્વિફાઈડ નેચરલ ગેસ (LNG) નું ઉત્પાદન અટકાવી દેવામાં આવ્યું છે. આનાથી ભારતની ગેસ વિતરણ કંપનીઓ (CGD) માટે મોટું સંકટ ઊભું થયું છે.

શા માટે અટકી ગયો સપ્લાય?

• હોર્મુઝની ખાડી બંધ: ભારતની સૌથી મોટી આયાતકાર કંપની ‘પેટ્રોનેટ એલએનજી’ તેના જહાજો કતાર મોકલી શકતી નથી. ઈરાન અને ઈઝરાયેલ વચ્ચેના યુદ્ધને કારણે ‘હોર્મુઝની ખાડી’ (Strait of Hormuz) ઓળંગવી અત્યંત જોખમી બની ગઈ છે.
• ફોર્સ મેજ્યોર નોટિસ: સુરક્ષાના કારણોસર પેટ્રોનેટે તેના ત્રણ મુખ્ય ટેન્કરો (દિશા, રાહી અને અસીમ) માટે કતારની કંપનીને ‘ફોર્સ મેજ્યોર’ (અનિવાર્ય સંજોગોની જોગવાઈ) નોટિસ આપી છે. સામે પક્ષે કતાર એનર્જીએ પણ સપ્લાય કરવામાં અસમર્થતા દર્શાવી છે.

CNG અને PNG મોંઘા થવાનું ગણિત

ભારત તેની કુલ જરૂરિયાતનો 40% ગેસ એકલું કતાર પાસેથી ખરીદે છે.

• સપ્લાયમાં કાપ: કતારથી આવતી સસ્તી ગેસ બંધ થતા ઘરેલું ગેસ સપ્લાયમાં 60% સુધીનો ઘટાડો નોંધાયો છે.
• બમણી કિંમત: કતારની સસ્તી ગેસના બદલે હવે ભારતને આંતરરાષ્ટ્રીય બજારમાંથી ‘સ્પોટ એલએનજી’ ખરીદવાની ફરજ પડી રહી છે, જેની કિંમત કરાર કરતા લગભગ બમણી (25 ડોલર પ્રતિ MMBtu) છે.
• અસર: જો ગેસ કંપનીઓ આ વધારાનો બોજ ગ્રાહકો પર નાખશે, તો CNG ના ભાવ આસમાને પહોંચી શકે છે. આનાથી CNG વાહન માલિકો હવે ઇલેક્ટ્રિક વાહનો (EV) તરફ વળી શકે છે તેવી શક્યતા છે.

ભારતની ઉર્જા સુરક્ષા જોખમમાં?

ભારત વાર્ષિક 2.7 કરોડ ટન LNG આયાત કરે છે.

દેશની કુલ કાચા તેલની આયાતનો 50% અને LNG નો 54% હિસ્સો આ જ દરિયાઈ માર્ગે (હોર્મુઝની ખાડી) થી આવે છે. ગેઈલ (GAIL) અને આઈઓસી (IOC) જેવી કંપનીઓ હવે અન્ય દેશો પાસેથી ગેસ ખરીદવા પ્રયાસ કરી રહી છે, પરંતુ ઊંચા ભાવ એક મોટો પડકાર છે.

એસોસિએશન ઓફ સીજીડી એન્ટિટીઝ (ACE) એ સરકાર પાસે સ્પષ્ટ માર્ગદર્શન માંગ્યું છે. જો આ સ્થિતિ લાંબી ચાલશે, તો માત્ર વાહનચાલકો જ નહીં પણ પાઈપલાઈન દ્વારા રસોઈ ગેસ (PNG) વાપરતા ગૃહિણીઓના બજેટ પર પણ મોટી અસર પડશે.