Breaking News : નાપાક પાકિસ્તાનની શાન હવે ઠેકાણે આવી! ભારત સાથે વેપાર બંધ થતાં 40 અબજ ડોલરનું નુકસાન
'પાક-ઈન્ડિયા બિઝનેસ કાઉન્સિલ'ના અધ્યક્ષ નૂર મુહમ્મદ કસૂરીના અંદાજ મુજબ, 2019માં ભારત સાથે વેપાર બંધ થયા પછી પાકિસ્તાનને લગભગ 40 અબજ ડોલરનું નુકસાન થયું છે.
ભારત સાથે વેપાર સ્થગિત થવાને કારણે પાકિસ્તાનની અર્થવ્યવસ્થાને ગંભીર ફટકો પડ્યો છે, જેના પરિણામે 40 અબજ ડોલરનું નુકસાન થયું છે. હવે વેપારી અગ્રણીઓ વેપાર માર્ગો ફરીથી શરૂ કરવાની માંગ કરી રહ્યા છે.
પાકિસ્તાનના વ્યાપાર ક્ષેત્રમાંથી મહત્વપૂર્ણ આંકડા સામે આવ્યા છે. ‘પાક-ઈન્ડિયા બિઝનેસ કાઉન્સિલ’ના અધ્યક્ષ નૂર મુહમ્મદ કસૂરીના અંદાજ મુજબ, 2019માં ભારત સાથે વેપાર બંધ થયા પછી પાકિસ્તાનને લગભગ 40 અબજ ડોલરનું નુકસાન થયું છે. સમાચાર એજન્સી પીટીઆઈ (PTI)ના અહેવાલ મુજબ, કસૂરીએ ઈસ્લામાબાદ સરકારને ભારત સાથેના વેપાર પરના પ્રતિબંધ અંગે પુનર્વિચાર કરવા અનુરોધ કર્યો છે. તેમનું કહેવું છે કે સંબંધો ફરી સ્થાપિત કરવાથી વ્યવસાયો માટે ખર્ચ ઘટશે અને આવશ્યક ચીજવસ્તુઓ સરળતાથી ઉપલબ્ધ થશે.
પુલવામા હુમલા બાદ વેપાર માર્ગો બંધ થયા
2019માં થયેલા પુલવામા આતંકવાદી હુમલાને કારણે બંને દેશો વચ્ચે રાજદ્વારી તણાવ વધ્યો અને પરિણામે વેપાર સંબંધો સ્થગિત કરી દેવામાં આવ્યા. આ પ્રતિબંધને હવે લગભગ સાત વર્ષ થઈ ગયા છે અને પાકિસ્તાનના ઔદ્યોગિક ક્ષેત્ર પર તેની અસર સ્પષ્ટપણે જોવા મળી રહી છે.
એક સામાન્ય ઘરનું ઉદાહરણ લઈએ તો, જો પડોશની કોઈ મોટી કરિયાણાની દુકાન અચાનક બંધ થઈ જાય, તો વ્યક્તિએ લોટ, ખાંડ અને તેલ જેવી પાયાની વસ્તુઓ મેળવવા માટે દૂરના કોઈ શહેરમાં જવું પડે છે. વસ્તુઓ તો એ જ રહે છે, પરંતુ પરિવહન ખર્ચ વધી જાય છે, રાહ જોવાનો સમય વધે છે અને ઘરનું માસિક બજેટ ખોરવાઈ જાય છે. પાકિસ્તાની કંપનીઓ માટે પણ કંઈક આવી જ સ્થિતિ સર્જાઈ છે.
પાકિસ્તાન આર્થિક સંકટમાં
ભારતથી થતો પુરવઠો બંધ થઈ જવાથી, પાકિસ્તાની વ્યવસાયોએ કાચો માલ, કૃષિ ઉત્પાદનો અને ઔદ્યોગિક સામગ્રી માટે દૂરના બજારો પર નિર્ભર રહેવું પડ્યું છે. આના કારણે માલ-સામાનના પરિવહનનો ખર્ચ વધ્યો છે અને વસ્તુઓ પહોંચવામાં પણ વધુ સમય લાગે છે. પાકિસ્તાન લાંબા સમયથી આર્થિક સંકટનો સામનો કરી રહ્યું છે; આયાત ખર્ચના આ વધારાના બોજને કારણે એવા ઉદ્યોગો માટે મોટી મુશ્કેલીઓ ઊભી થઈ છે જે સસ્તા અને સમયસર મળતા પુરવઠા પર આધારિત છે. ફાર્માસ્યુટિકલ (દવા બનાવતી) કંપનીઓ વાર્ષિક ૨ થી ૩ અબજ ડોલરની બચત કરી શકે છે.
પાકિસ્તાનનો ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ એવા ક્ષેત્રોમાંનો એક છે જેના પર ભારતથી દૂર થવાની સૌથી વધુ અસર પડી છે. કસૂરીના જણાવ્યા અનુસાર, ભારતથી પુરવઠો ન મળવાને કારણે આ ઉદ્યોગ ભારે દબાણ હેઠળ આવી ગયો છે. તેમનું અનુમાન છે કે જો પાકિસ્તાની ફાર્માસ્યુટિકલ (દવા બનાવતી) કંપનીઓ ભારત પાસેથી કાચો માલ મેળવે, તો તેઓ દર વર્ષે 2 અબજથી 3 અબજ ડોલરની બચત કરી શકે છે. આ વાર્ષિક બચત છે, કોઈ એક વખતનો લાભ નથી; બીજા શબ્દોમાં કહીએ તો, જ્યાં સુધી વેપાર સ્થગિત રહે છે, ત્યાં સુધી આ ઉદ્યોગને દર વર્ષે આટલું નુકસાન થતું રહે છે.
દવાઓના ઉત્પાદનમાં, કાચા માલની કિંમત અને તેની સમયસર ઉપલબ્ધતા – બંને અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. પુરવઠાનો સ્ત્રોત જેટલો દૂર હોય, તેટલો ખર્ચ વધુ આવે છે. કસૂરી ભારત સાથે વેપાર શરૂ કરવાની હિમાયત કરે છે, જેનો મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય આ ખર્ચને ઘટાડવાનો છે.
કપાસની અછતને કારણે કાપડ ઉદ્યોગ પર ૫ અબજ ડોલરનો બોજ
પાકિસ્તાનનો કાપડ ઉદ્યોગ (ટેક્સટાઈલ સેક્ટર) દેશના મુખ્ય નિકાસ-લક્ષી ઉદ્યોગોમાંનો એક છે. જોકે, ભારત સાથે વેપાર સ્થગિત થવાને કારણે આ ક્ષેત્રના ખર્ચમાં પણ વધારો થયો છે. કસૂરી જણાવે છે કે પાકિસ્તાનમાં કપાસનું ઉત્પાદન ઘટી રહ્યું છે. આ અછતને પહોંચી વળવા માટે, કાપડ મિલો બ્રાઝિલ, ઇજિપ્ત, ચીન અને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ પાસેથી કપાસ આયાત કરવા મજબૂર છે. આ ફેરફારને કારણે આ ક્ષેત્ર પર લગભગ ૫ અબજ ડોલરનો વધારાનો બોજ પડ્યો છે.
કસૂરીએ એક અન્ય ચિંતા પણ વ્યક્ત કરી છે કે પાકિસ્તાનમાં કપાસની ખેતી હેઠળનો વિસ્તાર સતત ઘટી રહ્યો છે. જે વિસ્તારો પરંપરાગત રીતે કપાસની ખેતી માટે જાણીતા હતા, ત્યાંના ખેડૂતો હવે શેરડીની ખેતી તરફ વળી રહ્યા છે. આનાથી દેશમાં કપાસની ઉપલબ્ધતા પર અસર પડી છે અને આ ઉદ્યોગની આયાત પરની નિર્ભરતા વધુ ઊંડી બની છે. કસૂરીએ કપાસના ઉત્પાદનને પુનર્જીવિત કરવા માટે બહેતર કૃષિ નીતિઓની માંગ કરી છે, જેથી વિદેશી બજારો પર આ ક્ષેત્રની નિર્ભરતા ઘટાડી શકાય. એકંદરે, પાકિસ્તાનનો કાપડ ઉદ્યોગ હાલમાં કાચા માલના ઊંચા ખર્ચ અને સપ્લાય ચેઇનમાં આવતા અવરોધો – બંને સમસ્યાઓનો સામનો કરી રહ્યો છે.
પેટ્રોલિયમથી લઈને ખાતર સુધી-બધું જ દૂર દૂરથી મંગાવાય રહ્યું
આ સમસ્યા માત્ર ફાર્માસ્યુટિકલ અને કાપડ ઉદ્યોગ પૂરતી સીમિત નથી. કસૂરીના જણાવ્યા અનુસાર, પાકિસ્તાન ખાંડ, ખાતર, સિમેન્ટ, પેટ્રોલિયમ ઉત્પાદનો, લોખંડ અને સ્ટીલ, શાકભાજી અને ભારે મશીનરી જેવી અનેક વસ્તુઓ દૂરના બજારોમાંથી આયાત કરી રહ્યું છે; જ્યારે ભારત પાસે આ તમામ ક્ષેત્રોમાં ઉત્પાદનની નોંધપાત્ર ક્ષમતા છે.
તેમનો તર્ક સ્પષ્ટ છે ભારત પાકિસ્તાનની ભૌગોલિક રીતે નજીક હોવાથી, ત્યાંથી માલ મંગાવવો વધુ સસ્તો પડી શકે છે અને જરૂરી વસ્તુઓ ઓછા સમયમાં પહોંચાડી શકાય છે.
