Indian Coins: ભારતમાં સિક્કા બનાવવાની ફેક્ટરી ક્યાં છે, RBI કોને આપે છે કોન્ટ્રાક્ટ?

Indian Coins: સિક્કા ભારતની નાણાકીય વ્યવસ્થાનો એક મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે. જોકે, બહુ ઓછા લોકો જાણે છે કે તેનું ઉત્પાદન ક્યાં થાય છે. તાજેતરમાં ભારતમાં પોલિમર નોટો રજૂ કરવા અંગે ચર્ચા થઈ છે. આ દરમિયાન ચાલો જાણીએ કે ભારતમાં સિક્કા ક્યાં બનાવવામાં આવે છે અને તેમના ઉત્પાદન માટે કોણ જવાબદાર છે.

સરકારને ટંકશાળના સિક્કા બનાવવાનો અધિકાર છે

1906ના સિક્કા કાયદા હેઠળ, ભારત સરકાર પાસે દેશમાં સિક્કા ડિઝાઇન અને ઉત્પાદન કરવાનો એકમાત્ર કાનૂની અધિકાર છે. અન્ય ઘણા ઉદ્યોગોથી વિપરીત, સિક્કાનું ઉત્પાદન ખાનગી કંપનીઓને આઉટસોર્સ કરવામાં આવતું નથી. દેશની ચલણ પ્રણાલી પર સુરક્ષા, ગુણવત્તા અને નિયંત્રણ સુનિશ્ચિત કરવું એ સંપૂર્ણપણે સરકારી માલિકીની સંસ્થાઓ પર નિર્ભર છે.

ભારતમાં સિક્કા બનાવવાની ફેક્ટરીઓ

નાણા મંત્રાલય હેઠળના જાહેર ક્ષેત્રના ઉપક્રમ, સિક્યુરિટી પ્રિન્ટિંગ એન્ડ મિન્ટિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા લિમિટેડ દ્વારા સિક્કાઓનું ઉત્પાદન કરવામાં આવે છે. આ કોર્પોરેશન દેશભરમાં ચાર મુખ્ય ટંકશાળનું સંચાલન કરે છે.

મુંબઈ ટંકશાળ, મહારાષ્ટ્ર

મુંબઈ ટંકશાળ ભારતની સૌથી જૂની સિક્કા બનાવવાની સુવિધાઓમાંની એક છે અને દાયકાઓથી સિક્કા ઉત્પાદનમાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી રહી છે.

અલીપોર ટંકશાળ, કોલકાતા, પશ્ચિમ બંગાળ

કોલકાતા ટંકશાળ દેશના ઐતિહાસિક ટંકશાળ કેન્દ્રોમાંનું એક છે અને મોટા પ્રમાણમાં સિક્કાઓનું ઉત્પાદન કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

હૈદરાબાદ ટંકશાળ, તેલંગાણા

હૈદરાબાદ ટંકશાળ ચેરલાપલ્લી અને સૈફાબાદ વિસ્તારોમાં સુવિધાઓ ચલાવે છે અને તે ભારતના મુખ્ય સિક્કા ઉત્પાદન કેન્દ્રોમાંનું એક છે.

નોઈડા ટંકશાળ, ઉત્તર પ્રદેશ

1986માં સ્થપાયેલ, નોઈડા ટંકશાળે 1988 માં સ્ટેનલેસ સ્ટીલના સિક્કા બનાવવાનું શરૂ કર્યું. તે દેશની સૌથી આધુનિક ટંકશાળ સુવિધાઓમાંની એક છે.

સિક્કો ક્યાં બનાવવામાં આવ્યો હતો તે કેવી રીતે ઓળખવું?

• દરેક ભારતીય સિક્કામાં જાહેર કરેલા વર્ષ નીચે એક નાનું ટંકશાળનું નિશાન હોય છે.
• આ નિશાન લોકોને સિક્કો ક્યાં બનાવવામાં આવ્યો હતો તે ઓળખવામાં મદદ કરી શકે છે. જો કોઈ સિક્કા પર હીરાનું નિશાન હોય, તો તે મુંબઈ ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું.
• જો કોઈ સિક્કા પર તારાનું નિશાન હોય, તો તે હૈદરાબાદ ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું.
• તેવી જ રીતે, જો કોઈ સિક્કા પર ઘન બિંદુનું નિશાન હોય, તો તે નોઈડા ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું. જો કોઈ નિશાન ન હોય, તો તે કોલકાતા ટંકશાળમાં બનાવવામાં આવ્યું હતું.

શું RBI સિક્કા બનાવવાના કોન્ટ્રાક્ટ આપે છે?

RBI કોઈ ખાનગી કંપનીને સિક્કા બનાવવાનો કોન્ટ્રાક્ટ આપતું નથી. સિક્કાનું ઉત્પાદન ફક્ત SPMCIL દ્વારા જ કરવામાં આવે છે.

ભારતની સરહદ નજીકના ગામમાં મૃત્યુ પછીની અજીબોગરીબ પ્રથા, જે જાણીને તમે પણ ચોંકી જશો!