ભારત-રશિયાની મિત્રતાની ઈર્ષ્યા દુનિયાને કેમ છે ? પ્રતિબંધો છતાં વેપાર 5 ગણો વધ્યો, આ આંકડા ચકરાવે ચડાવશે!

રશિયાના રાષ્ટ્રપતિ વ્લાદિમીર પુતિન 4 અને 5 ડિસેમ્બરે ભારતની મુલાકાતે આવી રહ્યા છે. રાજદ્વારી રીતે, આ તારીખો ફક્ત કેલેન્ડર તારીખો નથી, પરંતુ વૈશ્વિક રાજકારણ માટે એક મુખ્ય સંકેત છે. ભારત અને રશિયા વચ્ચે આ 23મી દ્વિપક્ષીય શિખર સંમેલન હશે. જોકે, આ વખતે વાતાવરણ થોડું અલગ અને ખૂબ ગરમ છે. આ મુલાકાત એવા સમયે આવી છે જ્યારે પશ્ચિમી દેશો, ખાસ કરીને યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, ભારત અને રશિયા વચ્ચેનું અંતર વધારવાનો સતત પ્રયાસ કરી રહ્યા છે.

તમામ દબાણ અને તેલ પ્રતિબંધો છતાં, પુતિનની દિલ્હી મુલાકાત સાબિત કરે છે કે નવી દિલ્હી અને મોસ્કોના સંબંધો કોઈ ત્રીજા દેશની શરતો પર ચાલતા નથી. આ મુલાકાતની ચર્ચા વિશ્વભરમાં થઈ રહી છે, અને સામાન્ય ભારતીયો માટે એ સમજવું મહત્વપૂર્ણ છે કે આ બેઠક શા માટે આટલી ખાસ છે. આ ફક્ત નેતાઓ વચ્ચે હાથ મિલાવવાનો નથી, પરંતુ ઊર્જા સુરક્ષા, દેશની સરહદો અને ભવિષ્યની ટેકનોલોજીનો મુદ્દો છે.

પ્રતિબંધોના ઘોંઘાટ વચ્ચે રેકોર્ડબ્રેક વેપાર

ઘણીવાર એવું કહેવામાં આવે છે કે કટોકટીના સમયમાં સંબંધોને ખરેખર માન્યતા આપવામાં આવે છે. તાજેતરમાં, પશ્ચિમી દેશોએ રશિયા પર ગંભીર આર્થિક પ્રતિબંધો લાદ્યા હતા. અમેરિકાએ ભારતને રશિયા પાસેથી તેલ ખરીદવાથી રોકવા માટે શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કર્યા, ભારતીય કંપનીઓ પર વધારાના ટેરિફ અને દબાણ પણ લાદ્યા. પરંતુ પરિણામ વિપરીત આવ્યું.

ઘટવાને બદલે, ભારત અને રશિયા વચ્ચેનો વેપાર પાંચ ગણો વધ્યો છે. દ્વિપક્ષીય વેપાર, જે 2021 માં ફક્ત US$13 બિલિયન હતો, 2024-25 માં US$68 બિલિયન સુધી પહોંચવાનો અંદાજ છે. આ ડેટા દર્શાવે છે કે ભારતે તેની ઊર્જા જરૂરિયાતોને પ્રાથમિકતા આપી હતી. જ્યારે વૈશ્વિક સ્તરે પેટ્રોલ અને ડીઝલના ભાવ આસમાને પહોંચી રહ્યા હતા, ત્યારે રશિયન તેલએ ભારતીય અર્થતંત્રને સ્થિરતા પ્રદાન કરી. જ્યારે તાજેતરના યુએસ કડકાઈએ તેલની આયાત પર ચોક્કસપણે અસર કરી છે, ત્યારે બંને દેશો હવે રૂપિયા અને રુબેલ્સમાં વેપાર કરીને ડોલર પરની તેમની નિર્ભરતા ઘટાડવા માટે નક્કર પગલાં લઈ રહ્યા છે.

જ્યારે યુએસ અને ચીન ઘેરાયેલા હતા, ત્યારે રશિયા ઢાલ તરીકે ઉભું હતું.

ભારત અને રશિયા વચ્ચેની મિત્રતાને સમજવા માટે, ઇતિહાસના પાના ફેરવવા જરૂરી છે. 1971 ના યુદ્ધની ઘટનાઓએ આ મિત્રતાનો પાયો મજબૂત કર્યો. તે સમયે ભારત અને પાકિસ્તાન વચ્ચે યુદ્ધ ફાટી નીકળ્યું. અમેરિકા અને ચીન ખુલ્લેઆમ પાકિસ્તાનને મદદ કરવા આગળ આવ્યા. ભારતને ડરાવવા માટે, અમેરિકાએ બંગાળની ખાડીમાં પોતાનો 7મો કાફલો મોકલ્યો.

તે નિર્ણાયક સમયે, રશિયા (તે સમયે સોવિયેત સંઘ) એ તેની સાચી મિત્રતા દર્શાવી. રશિયાએ તરત જ ભારતનો બચાવ કરવા માટે તેની પરમાણુ સબમરીન અને નૌકાદળ મોકલ્યું, જેનાથી યુએસ કાફલો આગળ વધતો અટકાવ્યો. વધુમાં, જ્યારે પણ સંયુક્ત રાષ્ટ્રમાં ભારત વિરુદ્ધ ઠરાવો રજૂ કરવામાં આવ્યા, ત્યારે રશિયાએ ભારતની શરતો પર યુદ્ધવિરામ સુનિશ્ચિત કરવા માટે ત્રણ વખત તેના વીટો પાવરનો ઉપયોગ કર્યો, નિર્ણાયક વિજય મેળવ્યો. તે સમયે થયેલા સંરક્ષણ કરારમાં સ્પષ્ટપણે કહેવામાં આવ્યું હતું કે જો કોઈ ત્રીજો દેશ ભારત પર હુમલો કરશે, તો રશિયા તેને પોતાના પર હુમલો માનશે. આ વિશ્વાસ આજે પણ અકબંધ છે.

આકાશથી જમીન સુધી… ભારતની સુરક્ષામાં રશિયન ‘બખ્તર’

આજે પણ, જ્યારે આપણે ભારતીય સૈન્યની તાકાત વિશે વાત કરીએ છીએ, ત્યારે રશિયન ટેકનોલોજીનો હિસ્સો સૌથી મોટો છે, જે લગભગ 55 થી 60 ટકા જેટલો છે. ભલે તે Su-30 MKI ફાઇટર એરક્રાફ્ટ હોય, જે હવામાં દુશ્મનનો નાશ કરી શકે છે, કે પછી વિશ્વની સૌથી અદ્યતન હવાઈ સંરક્ષણ પ્રણાલી S-400 હોય, રશિયાએ હંમેશા ભારતને શ્રેષ્ઠ શસ્ત્રો પૂરા પાડ્યા છે.

સૌથી અગત્યનું, રશિયા માત્ર શસ્ત્રો વેચતું નથી પણ ભારત સાથે સહયોગમાં તેનું ઉત્પાદન પણ કરે છે. બ્રહ્મોસ મિસાઇલ આનું એક ઉત્તમ ઉદાહરણ છે, જેને વિશ્વની સૌથી ઝડપી ક્રુઝ મિસાઇલોમાંની એક માનવામાં આવે છે. પુતિનની મુલાકાતથી સંરક્ષણ ક્ષેત્રમાં “મેક ઇન ઇન્ડિયા” ને વધુ મજબૂત બનાવવાની અને ટેકનોલોજી ટ્રાન્સફર પર નવી સર્વસંમતિ બનાવવાની અપેક્ષા છે. આ આપણી સરહદોને સુરક્ષિત કરવામાં અને આપણી સેનાને આધુનિક બનાવવામાં સીધી મદદ કરશે.

અવકાશ ઉડાનમાં ભાગીદારી

આ સંબંધ ફક્ત જમીન પૂરતો મર્યાદિત નથી; તે અવકાશ સુધી વિસ્તરે છે. રશિયાએ જ 1984માં રાકેશ શર્માને અવકાશમાં મોકલ્યા હતા, જેનાથી ભારતને ગર્વ થયો હતો. આજે પણ, રશિયા ભારતના ગગનયાન મિશન અને અવકાશ ટેકનોલોજીમાં મુખ્ય ભાગીદાર છે. પરમાણુ ઊર્જાના ક્ષેત્રમાં, તમિલનાડુમાં કુડનકુલમ પરમાણુ ઊર્જા પ્લાન્ટ રશિયન સહયોગનું પરિણામ છે, જે દેશભરમાં હજારો ઘરોને રોશની આપે છે.